Podcast Zoeker

OVT Fragmenten podcast

OVT Fragmenten podcast

Maatschappij & Cultuur  |  805 afleveringen

Fragmenten uit OVT, het programma over de onvoltooid verleden tijd, met discussies, reportages en ooggetuigenverslagen.

Het Spoor Terug: Vreemde klankenLuister  

Een documentaire van Laura Stek Dichteres en vertaalster Jana Beranová (1932) ontvluchtte in 1948 het communistische Tsjechoslowakije. Ze maakte naam als vertaalster van onder andere Milan Kundera en was in 2009-2010 stadsdichter van Rotterdam. Afgelopen week verschenen twee van haar gedichten in d…

Niet langer 'Nieuw-Zeeland' maar 'Aotearoa'?Luister  

‘We zijn een Polynesisch land en daar past een Polynesische landsnaam bij, geen Nederlandse, koloniale naam als 'Nieuw-Zeeland', zo betoogt de nationale Maori-partij. Die startte een petitie om de landsnaam te veranderen naar ‘Aotearoa’, die de oorspronkelijke Maori-bevolking in gebruik had. H…

'Grensstreken' van Milo van BokkumLuister  

Het was een van de vele absurde ervaringen die ons in het coronatijdperk plots ten deel viel: de terugkeer van de harde grens met buurlanden België en Duitsland. We waren het niet meer gewend en voor veel Nederlanders was het een geheel nieuwe en schokkende ervaring: dat een denkbeeldige lijn ons g…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Historici: Shell beïnvloedt tentoonstellingen Nederlandse museaLuister  

Rijksmuseum Boerhaave, het Drents Museum en het Openluchtmuseum in Arnhem: drie musea die geld ontvangen van de Shell en de NAM, en die ook in hun tentoonstellingen verhalen vertellen over de Nederlandse energiegeschiedenis. Staat dat niet op gespannen voet met elkaar? Ja zeker, zo concluderen erfgo…

Onthulling Holocaust NamenmonumentLuister  

Zondag wordt het Holocaust Namenmonument in Amsterdam onthuld door koning Willem Alexander. Tot voor kort stond op deze plek het zogeheten Monument van Joodse Erkentelijkheid, oftewel een monument van dankbaarheid, opgericht als ‘gedenkteken voor de hulp in Nederland aan de Joden verleend gedurend…

Raoul de Jong over ‘menschetende aanbidders der zonneslang’Luister  

In een boek kan het wel! zo heet het nieuwe verrassende boekenprogramma van Raoul de Jong. In een van de afleveringen duikt hij in het boek ‘De menschetende aanbidders der zonneslang’ uit 1907. De auteurs, de gebroeders Penard, trokken de bossen van Suriname eigenlijk in om onderzoek te doen naa…

Veranderen naam uit slaventijd voortaan gratisLuister  

U kent er vast wel wat voorbeelden van, typisch Surinaamse achternamen als Havertong en Wijntak. Achternamen die veelal ontstaan zijn in 1863, bij de afschaffing van de slavernij. De stad Utrecht wil het nu mogelijk maken om namen die stammen uit die tijd gratis te veranderen. Een gesprek over het o…

Suze Zijlstra over ‘De voormoeders’Luister  

Hoe schrijf je de geschiedenis van je voormoeders, als zelfs hun namen onvindbaar zijn? In de geschiedschrijving van de VOC staan de Europese mannen centraal. De vrouwen, en des te meer de Aziatische vrouwen - die overigens vaak tot slaafgemaakten waren - komen nauwelijks ter sprake. Tegen dit probl…

Het Spoor Terug: Het oor van miljoenenLuister  

'Het Oor van Miljoenen', over de geschiedenis van de microfoon. Radiomaker Marten Minkema trok een tijdje op met microfoon-expert Marco C. van der Hoeven, die één van de mooiste microfoon-verzamelingen ter wereld bezit. Sommige microfoons zijn wel een eeuw oud, veel doen het nog en ze klinken alle…

De moderne woningnoodLuister  

Aanstaande zondag vindt in Amsterdam het eerste grote landelijke woonprotest plaats tegen de ‘uitverkoop van het woonrecht', een mensenrecht volgens de Verenigde Naties. Maar wat zit er achter de moderne woningnood, die misschien beter kan worden omschreven als een wooncrisis? Want huizen lijken e…

Verfilming 'Onoda', de Japanse soldaat die dertig jaar bleef vechtenLuister  

Tot 1974 was de Japanse officier Onoda in de heilige overtuiging dat de Tweede Wereldoorlog nog altijd bezig was. Pas dertig jaar na de capitulatie van Japan staakte hij zijn persoonlijke guerillastrijd in de Filipijnse jungle. Het bevel: nooit opgeven, nam hij wel heel letterlijk. Nog altijd is Ono…

Column Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Khadija Arib maakt shortlist Libris Geschiedenisprijs bekendLuister  

De shortlist voor de Libris Geschiedenis Prijs wordt in de uitzending bekend gemaakt. Uit een de longlist van tien titels selecteerde de jury de vijf beste historische boeken van het afgelopen jaar. De boeken worden toegelicht door juryvoorzitter Khadija Arib, lid van de Tweede Kamer.

Britse historici: “Red onze geschiedenis van de onbezonnen ideologen”Luister  

Deze week luidde een groep voornamelijk conservatieve Britse historici van naam de noodklok over de staat van de geschiedschrijving. Dit deden ze onder andere in een reeks opinie-artikelen in de grote kranten en met een manifest op hun eigen site. History Reclaimed noemen ze zichzelf, oftewel De ges…

Twintig jaar 9/11Luister  

Vlak voor de twintigjarige herdenking van de aanslag op de Twin Towers verlaat Amerika Afghanistan en blijkt het jihadistisch terrorisme springlevend. Zo valt op te maken uit de zelfmoordaanslag afgelopen week op het vliegveld van Kabul, opgeëist door een tak van IS. Wat weten we van de jihadistisc…

Abortuspolitie in TexasLuister  

Afgelopen week werd in Texas de zogenoemde ‘heartbeat’-wet ingevoerd. Een abortus plegen wordt daarmee zo goed als onmogelijk. Ook zijn burgers nu praktisch lid van een soort abortuspolitie. Iedereen kan namelijk 10.000 dollar verdienen bij aangifte van een medemens die een vrouw helpt haar zwan…

Griekse tragedie 'Smekelingen' nog altijd actueelLuister  

Op 9 en 10 september wordt de klassieke tragedie Smekelingen van Aeschylos opgevoerd in het Vondelpark Openluchttheater, in samenwerking met De Balie. Het stuk vertelt het verhaal van een groep vrouwen die op de vlucht is voor gedwongen huwelijken en huiselijk geweld. Ze zoeken asiel in een voor hen…

De column is deze week van John Jansen van Galen.Luister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Het Spoor Terug: De man die de keizer een hand gafLuister  

Een documentaire van Mathijs Deen Iedere familie kent haar eigen geheimen en geruchten. De vraag, 'hoe zat het nou precies?', door elke generatie opnieuw gesteld, komt bijna altijd te laat. Maar moeten familiegeheimen eigenlijk wel onthuld worden? Misschien is het beter om een mythe intact te laten …

Grieks muziekicoon Theodorakis overledenLuister  

We kennen hem in Nederland van de Mauthausenliederen, zoals vertolkt door Liebeth List of van de ‘dance of Zorba’, het sirtaki-melodietje dat in onze oren typisch Grieks klinkt uit de film Zorba the Greek. Deze week overleed de Griekse componist Mikis Theodorakis. Hij werd 96 jaar oud. 'Theodora…

Het Spoor Terug: CobyLuister  

Wisse Beets was in een kringloopwinkel op zoek naar leuke muziekcassettes om te draaien in zijn oude Fiat Panda. Naast klappers als 'het beste van de top 40 van 1987' vond hij ook een heel persoonlijk bandje met gedichten van Coby uit de Jordaan. De gedichten zijn aangrijpend en laten Wisse niet mee…

Hoog tijd voor een Europees legerLuister  

Chef buitenland van de Europese Unie de spanjaard Josep Borell, vindt het hoog tijd voor een Europees leger, klein nog, niet meer dan vijftigduizend man, maar toch, een heuse krijgsmacht die echt kan vechten. Zodat als ingrijpen vanuit Europees perspectief geboden lijkt, Brussel niet op Amerika of e…

De Vakantieman: Nadia Bouras in MarokkoLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het Joods museum Bayt Dakira in Essaouira, Marokko. De Marokkaanse overheid wilde dit fonkelnieuwe museum hebben: het is een van vele pogingen om het land opnieuw te wortelen in een Joods-Islamitische traditie. Historica Nadia Bouras vertelt over het Marokkaanse…

#821 - De menselijke natuur #8: De bovennatuurlijke natuurLuister  

De menselijke natuur #8: De bovennatuurlijke natuur Chihiro Geuzebroek over Gun Island van Amitav Ghosh. Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 …

Het Spoor Terug: De laatste woorden van Anton MussertLuister  

Een documentaire van Djuna Kramer en Misha Melita. Julius Caesar kon nog net uitbrengen “Ook gij Brutus?”, voor hij stierf. En Willem de Zwijger zei: “Mijn god heb medelijden met dit arme volk”. Ook Anton Mussert, leider van de NSB, schijnt nog iets gezegd te hebben voordat hij in mei 1946 w…

Afghanistan en de Nederlandse reflexLuister  

In Afghanistan groeit de chaos met de dag nu de Taliban het land heeft overgenomen. Frankrijk en Engeland zagen dit scenario van verre aankomen, en startten maanden geleden met de eerste evacuaties vanuit Afghanistan. Het Nederlandse kabinet daarentegen werd zogezegd ‘overvallen door de situatie…

De Vakantieman: Lara Nuberg op SumatraLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het Tobameer, op Noord-Sumatra in Indonesië. Daar wonen oorspronkelijk de Batak-volkeren, die zich trots voelen nooit gekoloniseerd te zijn door de Europeanen. Deze cultuur is nog overal te zien, met hun kenmerkende bouwstijl, keuken en zangcultuur. Historica, …

#817 - De menselijke natuur #7: Terug naar de natuurLuister  

De menselijke natuur #7: Terug naar de natuur Roger Cox over Into the Wild van Jon Krakauer Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons…

De Limes is werelderfgoed gewordenLuister  

De Limes, de noordgrens van het Romeinse Rijk, die langs de noordelijke Rijntak, nu de Nederrijn, de Lek, de kromme en oude Rijn, dwars door ons land liep, van Nijmegen naar Katwijk, die Romeinse grens is, na een lange lobby samen met Duitsland, werelderfgoed geworden

Het Spoor Terug: De boerenkinderen uit de klasLuister  

Een documentaire van Mathijs Deen. Toen Mathijs Deen afgelopen jaar de beelden zag van protesterende boeren en de boze reacties in de media, moest hij denken aan de boerenkinderen in de klas waar hij zelf in gezeten heeft, op de dorpsschool in Twente, eind jaren 60, begin jaren 70. Die boze boeren i…

De menselijke natuur #6: Voorbij de natuurLuister  

Tinkebell over Een Cyborg Manifest van Donna Haraway. Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons natuurbeeld bepaalden. Deze aflevering…

De Vakantieman: Farah Bazzi in MexicoLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) de Ottomaanse klokkentoren in Mexico-Stad. Dit was een cadeautje aan de stad van Syrisch-Ottomaanse migranten in 1920. In de decennia daarvoor waren enorme groepen Ottomanen naar Zuid-Amerika getrokken, en hun sporen zijn overal nog terug te vinden. Farah Bazzi,…

#812 - De menselijke natuur #6: Voorbij de NatuurLuister  

De menselijke natuur #6: Voorbij de natuur kunstenares Tinkebell over Een Cyborg Manifest van Donna Haraway Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gaste…

#811 - De menselijke natuur #5: De vervuilde natuurLuister  

5. De vervuilde natuur #5 - Heleen de Coninck over Silent Spring van Rachel Carson. Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons natuurb…

#810 - De menselijke natuur #4: De barbaarse natuurLuister  

4. De barbaarse natuur - Albert Helman met Raoul de Jong Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons natuurbeeld bepaalden. Deze aflever…

#809 - De menselijke natuur #3: De wonderlijke natuurLuister  

3. De wonderlijke natuur - Jacob van Maerlant met Dirk-Jan Verdonk Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons natuurbeeld bepaalden. D…

De Vakantieman: Kurano Bigiman op CyprusLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) de Ledra-straat in Nicosia, op Cyprus. Deze moderne winkelstraat houdt abrupt op en verandert in een checkpoint. Het resultaat van de 'Groene Lijn' zoals de grens tussen Turks en Grieks Cyprus heet, vernoemd naar de kleur van het potlood dat het land scheidde in…

Het einde van de Amerikaanse vertragingstactiek 'filibuster'?Luister  

De Democraten willen af van de politieke tactiek 'de filibuster'. Met een filibuster kan een tegenstander van een wet de drempel voor het aannemen van een wetsvoorstel in de Senaat omhoog halen van een normale meerderheid naar een meerderheid van maar liefst 60 zetels. Zo zou een Republikeinse minde…

#807 - Leven volgens K. SchippersLuister  

Absurdist Ronald Snijders (1975) in gesprek met zijn vriend en voorbeeld schrijver K. Schippers (1936) over diens ziekte, Laurel & Hardy, toeval, de geluiden in zijn hoofd en zijn misschien wel op handen zijnde verdwijning. Een licht-ontregelend, filosofisch, vrolijk-ernstig portret vol jazz en dada…

#806 - De menselijke natuur #2: De romantische natuurLuister  

2. De romantische natuur - Rousseau, met Johan van de Gronden Waar is het toch ooit zo misgegaan, tussen mens en natuur? In de 8-delige serie 'De menselijke natuur' onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons natuurbeeld bepaalden. Deze a…

De betekenis van Italiaans media-icoon Raffaella CarràLuister  

Afgelopen week bracht het Italiaanse voetbalteam tijdens de warming-up een ode aan de net overleden zangeres en tv-persoonlijkheid Raffaella Carrà. Ze groeide uit tot een internationale popster in de jaren zeventig en werd het belangrijkste gezicht van de pompeuze Italiaanse mediashows in de jaren …

Het Spoor Terug: Wat ervan overbleefLuister  

Een documentaire van Lara Nuberg Na het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid op 17 augustus 1945, kwamen tot eind jaren zestig zo'n 350.000 mensen uit de voormalige kolonie Nederlands-Indië naar Nederland. Onder hen bevond zich ook de grootmoeder van Lara Nuberg. Zij was gemengd, Indo-Eu…

De Vakantieman: Laila al-Zwaini in JemenLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het al-Badr paleis in Taiz, waar een imam zijn bizarre verzameling bewaarde: flessen au de cologne, whisky, filmblikken, geweren, brieven. Het gebouw werd verwoest in de burgeroorlog in Jemen, maar krijgt nu een restauratie. Jurist en Arabist Laila al-Zwaini nee…

#803 - De menselijke natuur #1: De ingeboren natuurLuister  

1. De Ingeboren natuur - Zhuangzi, met Jan Terlouw. Meester Zhuang, een van de grondleggers van het Taoïsme, leefde in de vierde eeuw voor Christus. Een tijd van constante oorlog in China, waarin hij in zijn geschriften, die bekend staan als de Zhuangzi, vol nostalgie terugkeek op een eerdere oer…

Het einde van de kooihuisvestingLuister  

Afgelopen week kondigde de Europese Commissie aan een einde te willen maken aan kooihuisvesting in de Europese veehouderij. Daarmee geeft de commissie gehoor aan het Europees burgerinitiatief ‘End the Cage Age’, waaronder meer dan een miljoen Europeanen hun handtekening hebben gezet. Een belangr…

Nieuw museum voor Hans Christian AndersenLuister  

Het Spoor Terug: Kassiewijle #6 Het leven is een sigaret, de epiloogLuister  

Een 6-delige podcast van Laura Stek en Babs Bakels. Deze week de zesde en laatste aflevering van de podcastserie Kassiewijle. Kunstenaar en funerair specialist Babs Bakels is van jongs af aan mateloos gefascineerd door de dood. Radiomaker Laura Stek, die haar sterfelijkheid juist graag negeert, raak…

Ernst van den Hemel over 'Lourdes'Luister  

Vanaf deze week is de Franse documentaire Lourdes te zien in Nederland. Het is een intiem portret van een aantal van de miljoenen pelgrims die jaarlijks naar Lourdes afreizen. Wie zijn die pelgrims en wat zoeken ze daar? En wat is de geschiedenis van het pelgrimsoord? Religiewetenschapper Ernst van …

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Gerben Post over de familie SchöfferLuister  

Vanuit een woning aan de Hacquartstraat in Amsterdam organiseert de familie Schöffer een uitgebreid verzetsnetwerk, en helpt zo honderden onderduikers. Niet alleen overleven ze allemaal zelf de oorlog, maar ook alle door hen ondergebrachte onderduikers doen dat. Het lijkt te mooi om waar te zijn, m…

De Roemeense tiener die zich tegen het communisme verzetteLuister  

De Roemeense staatstelevisie jubelt in de jaren 80 hoe geweldig het zogenaamd met het communistische land gaat. De tiener Mugur weet beter. Op de muren krijt hij hoe het echt zit. Een verzetsdaad. De Roemeense documentaire Uppercase Print ging afgelopen week ook in Nederland in première. Schrijver …

Mieke Tillema over haar Ida Simons-biografieLuister  

In 2014 veroorzaakte de herdruk van de vergeten roman Een dwaze maagd een literaire sensatie. Wie was de auteur Ida Simons (née Rosenheimer), die in de jaren 50 zo’n geestig en sprankelend boek schreef? Neerlandica Mieke Tillema ontdekte het boek in 1983, en nam zich in 2012 voor een artikel over…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Historicus Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal:De geboorte van het moderne ik. Geluk en identiteit in Nederlandse ego-documenten 1500-1850 van Peter Buijs. De Armeense gruwelen. Nederland en de vervolging van de Armeniërs in het Ottomaanse Rijk 1889-1923 van Dirk Roo…

Het Spoor Terug: Kassiewijle #5 DoorlevenLuister  

Een 6-delige podcast van Laura Stek en Babs Bakels Deze week de vijfde aflevering van de podcastserie Kassiewijle. Kunstenaar en funerair specialist Babs Bakels is van jongs af aan mateloos gefascineerd door de dood. Radiomaker Laura Stek, die haar sterfelijkheid juist graag negeert, raakte geïntri…

Henk Schulte Nordholt over 'Is China nog te stoppen?'Luister  

Is China nog te stoppen? Zo heet het nieuwe boek van sinoloog Henk Schulte Nordholt. Met China bedoelt hij bovenal: de Chinese Communistische Partij, die in een rap tempo de eigen macht aan het versterken is, in binnen- én buitenland. De Partij volgt volgens Schulte Nordholt een bedreiging voor de …

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

De Nederlander die de Chinese communistische partij oprichtteLuister  

Henk Sneevliet – het is een naam die in Nederland maar bij weinigen een belletje doet rinkelen. Of alleen wellicht in Amsterdam Nieuw-West, waar er een metrostation naar de man vernoemd is. Hoe anders is dat in China, waar hij onder zijn Chinese naam Ma Lin bekendstaat als een van de oprichters va…

De vele gezichten van Maria MagdalenaLuister  

Maria Magdalena. Was dat niet die vrouw die in de film Jesus Christ Superstar smoorverliefd was op Jezus? En was dat ook niet die vrouw die eerst niet en daarna wel deugde? Eerst een meisje van lichte zeden was, en daarna braver dan braaf? Ze is misschien - na Moeder Maria en na Eva - wel de meest b…

'Hup Holland Hup' in een 19e-eeuws muziekstuk van BrahmsLuister  

Het EK voetbal is in volle gang. Wie op zoek is naar een liedje om het Nederlands elftal mee aan te moedigen heeft ruime keus. Vanaf de bank of in het stadion klinken regelmatig klassiekers als Hup Holland Hup of Wij houden van oranje. Maar waar komen al die bekende melodieën vandaan? Muziekkenner …

#792 - Het Spoor Terug: Kassiewijle #4 Het AfscheidLuister  

Een 6-delige podcast van Laura Stek en Babs Bakels. Deze week de vierde aflevering van de podcastserie Kassiewijle: https://www.vpro.nl/programmas/kassiewijle.html Kunstenaar en funerair specialist Babs Bakels is van jongs af aan mateloos gefascineerd door de dood. Radiomaker Laura Stek, die haar st…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Boekrecensie: 'De geuren van de wereld' van Harold McGeeLuister  

Geur is ons meest onderschatte zintuig. Het fascineerde Harold McGee, succesauteur van boeken over voedselwetenschap. Recent verscheen het resultaat van tien jaar onderzoek, waarin hij alles wat we van geur weten uit de geschiedenis, biologie, natuurkunde met zijn eigen ervaringen combineert: De wer…

Een nieuwe Koude OorlogLuister  

Afgelopen woensdag troffen de Amerikaanse en de Russische president elkaar in Genève. De inzet was om de kou uit de lucht te nemen. Maar of dat echt gelukt is?Ruslandkenner Hubert Smeets ziet het somber in: de moeizame relatie tussen Biden en Poetin bewijst volgens hem eens te meer dat een nieuwe K…

De 50e verjaardag van een verborgen 'Land art'-kunstwerkLuister  

Broken Circle/Spiral Hill is een land art-werk van Robert Smithson dat in 1971 is aangelegd voor de tentoonstelling Sonsbeek buiten de Perken. Het kunstwerk ligt in een zandgroeve van de voormalige Zand- en Exploitatie Maatschappij Emmen. Op 19 juni wordt de 50e verjaardag van het kunstwerk gevierd …

Amerika viert einde slavernij met nationale vrije dagLuister  

Op zaterdag 19 juni wordt in Amerika het einde van de slavernij herdacht. Op deze datum werden in 1865 in Texas de laatste tot slaaf gemaakten in het land bevrijd. Deze zogeheten Juneteenth moet voortaan een nationale vrije dag worden. Zo besloten afgelopen week de Senaat en het Huis van Afgevaardig…

Schuldig burgemeestershuis Herengracht 502Luister  

Femke Halsema woont er, Evert van der Laan en Job Cohen woonden er. Herengracht 502 is een statig pand aan de Amsterdamse grachtengordel, vlakbij de zogenoemde Gouden Bocht. Het werd in 1926 aan de Gemeente Amsterdam geschonken, ten behoeve van de huisvesting van de burgemeester. Het herenhuis, gebo…

Het einde van het Joegoslaviëtribunaal: pionier in het internationaal strafrechtLuister  

Met de veroordeling van Ratko Mladić in hoger beroep afgelopen dinsdag, is de laatste grote zaak van het Joegoslavië-tribunaal afgerond. Tijd om de balans op te maken. Wat heeft het grootste en langstlopende oorlogstribunaal ooit na bijna 25 jaar opgeleverd? Te gast is politicoloog en journalist J…

Boko Haram-leider Abubakar Shekau doodLuister  

Al minstens zeven keer was hij dood verklaard, maar nu lijkt het ook echt waar te zijn: Abubakar Shekau heeft zichzelf opgeblazen in een spookwoud in Nigeria. Wie was deze man, die de islamitische sekte Boko Haram omvormde tot een terroristische organisatie? En wat betekent zijn dood voor de toekoms…

Multatuli in IndonesiëLuister  

Soekarno stond erom bekend dat hij graag Multatuli citeerde wanneer hij de Nederlandse wandaden ter sprake bracht. De Max Havelaar - 'eene memorie van grieven' volgens de schrijver - wakkerde het Indonesisch zelfbewustzijn aan. Multatuli, kortom, is een naam in Indonesië. Filmmaker Arjan Onderdenwi…

Jos van Beurden over 'Ongemakkelijk erfgoed'Luister  

Onze musea liggen vol met koloniaal roofgoed. Hoewel de druk om het erfgoed terug te geven alsmaar groeit, lijkt er nog weinig de daad bij het woord gevoegd te worden. Waarom laat de teruggave zo op zich wachten? De teruggave van koloniaal roofgoed roept complexe vragen op, die niet zomaar te beantw…

Jubileum Historisch NieuwsbladLuister  

Het Historisch Nieuwsblad bestaat deze maand 30 jaar, en brengt een extra jubileumnummer uit over het kanteljaar 1991. Met verhalen over Europa, twee jaar na de val van de Muur en over de instorting van de Sovjet Unie. Maar ook met een verhaal over de dit jaar alweer 200 jaar geleden overleden macht…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

#771 - Kassiewijle - Aflevering 3: Het dode lichaamLuister  

Laura en Babs onderzoeken de complexe positie van het lijk. Wat moeten en wat mogen we ermee? Babs presenteert het kunstwerk This Body that once was you, waarin de bezoeker zijn eigen verval visualiseert. Van koud lichaam tot botstof. Ondertussen helpt Babs haar oma met het opstellen van een euthana…

Susan Smit over ‘De heks van Limbricht’Luister  

Het allerlaatste heksenproces in het huidige Nederland vond plaats in 1674. De oude, alleenstaande vrouw Entgen Luijten wordt in Limbricht beschuldigd van hekserij.Heksenprocessen waren bedoeld om vrouwen een kopje kleiner te maken, en die geschiedenis werkt door tot op de dag van vandaag, aldus Sus…

De Nederlandse mega-productie 'De Slag om de Schelde'Luister  

Eindelijk te zien in de bioscoop: de film De Slag om de Schelde. Het was misschien wel de belangrijkste slag die tijdens de Tweede Wereldoorlog in ons land geleverd is, maar hij is nooit als zodanig herdacht. Nu komt daar met een film verandering in, een spectaculaire film, die al vergeleken is met …

De Canadese kostscholen die "de Indiaan in het kind doodden"Luister  

Vorige week trof een grondradar in het westen van Canada een anoniem massagraf aan. In de bodem naast een voormalige kostschool liggen waarschijnlijk meer dan 200 inheemse kinderen begraven. Zij waren door de Canadese regering uit hun eigen families gehaald en in een kostschool gestopt, waar ze de g…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Jan Breman over 'Kolonialisme en racisme'Luister  

Hij mag - ook al zal hij dat bescheiden wegwuiven - een van de weinige klokkenluiders onder de academici worden genoemd. Toen Jan Breman in 1987 zijn klassieker over de uitbuiting en onderdrukking op de plantages in Sumatra publiceerde, was het nog gewoon om te schrijven dat wij in "Ons Indië" voor…

Boekrecensie: 'De muzikale mens' van Michael SpitzerLuister  

Muziek is sinds mensenheugenis een onmisbaar onderdeel van het leven. Toch is het in de ontstaansgeschiedenis van de muziek altijd onderbelicht gebleven. In het boek 'De muzikale mens' maakt Michael Spitzer dat goed. Daarin schrijft hij de geschiedenis van de mens en muziek, van miljoenen jaren gele…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

De paradox van de Deense Gouden EeuwLuister  

Als wij het in Nederland hebben over de Gouden Eeuw, dan hebben we het over de 17e eeuw, een periode dat ons landje wat voorstelde, koloniën veroverde, buit maakte en rijkdom verwierf. In Denemarken is dat heel anders. Daar hebben ze ook een Gouden Eeuw, de 19e, maar die kenmerkt zich juist door ve…

De nieuwe protestgeneratie in Wit-RuslandLuister  

Afgelopen zondag dwong een neppe bommelding een passagiersvliegtuig, dat van Athene naar Litouwen onderweg was, te landen in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. Daar werd de 26-jarige journalist Roman Pratasevitsj gearresteerd. Waarom trok de Wit-Russische dictator Loekasjenko alles uit de kast om hem…

Duitsland erkent genocide in NamibiëLuister  

De Verenigde Naties noemde de massaslachting die Duitsland tussen 1904 en 1908 in Namibië aanrichtte al eerder ronduit genocide. En nu – zo werd deze week bekend – erkent Duitsland dat de massamoord die Duitse troepen pleegden in de voormalige kolonie als genocide moet worden aangemerkt. Is die…

Sunny Bergman en Roel van Duijn over 'Samenzwevers'Luister  

Ze worden wellness-rechts genoemd en Forum-hippies. Zelf noemen ze zich alternatief en spiritueel. Ze zijn banger voor de overheid en voor geheimzinnige elites dan voor corona. Televisiemaker Sunny Bergman ontdekte tot haar schrik dat mensen uit haar bubbel uiterst vatbaar zijn voor extreem-rechtse …

Ontkenning van de doodLuister  

In aansluiting op de nieuwe VPRO-podcastserie Kassiewijle is hoogleraar communicatie en beïnvloeding Enny Das te gast over het boek Ontkenning van de dood van Ernest Becker uit 1973. Hoe kwam Becker tot zijn conclusie dat ons gedrag wordt gedreven door doodsangst? En sloeg het boek direct aan? Ook …

#758 - Het Spoor Terug: De geschiedenis van het vrouwelijk orgasmeLuister  

Een documentaire van Lotte van Gaalen. Rond de anatomie en de seksualiteit van de vrouw hebben altijd misverstanden en mysteries bestaan. Is de clitoris een normaal orgaan, of is de clitoris gecreëerd door de duivel? Zijn vrouwen ten diepste seksloze wezens of zijn ze juist slaaf van hun driften? R…

De vierde Gaza-oorlogLuister  

Het begon met een dreigende provocatieve huisuitzetting van vier Palestijnse families in Oost-Jeruzalem, die plaats zouden moeten maken voor Joodse kolonisten. Daarop volgden raketaanvallen van Hamas, en daarna was wat deskundigen de vierde Gaza-oorlog noemen een feit. Inmiddels zijn er 232 slachtof…

Hoe Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink de ‘Mjoeziekul’ maaktenLuister  

Bij het woord musical denken we vaak aan de zingende poezen van Cats en andere Joop van den Ende-producties. Daarbij wordt nog wel eens vergeten dat Nederland ook een eigen musicaltraditie heeft, op de kaart gezet door de pioniers Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink. Samen maakten ze zeven musicals,…

De Nederlandse angst voor een nieuwe wereldoorlogLuister  

Nederland vocht niet mee in de Eerste Wereldoorlog en bleef daarom een hoop oorlogsleed bespaard. Onbekommerd sukkelden we door tot de Tweede Wereldoorlog ons wakker schudde. Zo werd lange tijd gedacht. Maar waren de Nederlanders wel zo naïef tussen de twee wereldoorlogen in? Historicus Wouter Linm…

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Historicus Bart Funnekotter bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal:Gevecht om de troon. De Rozenoorlogen en de opkomst van de Tudors van Dan Jones. Jan Tinbergen. Een econoom op zoek naar vrede van Erwin Dekker. Agent Sonya. Het bloedstollende en waargebeurde verhaal over de belangrij…

Erkenning van de oorspronkelijke bewoners: beter laat dan nooit?Luister  

Het Metropolitan Museum in New York heeft onlangs een bijzondere plaquette op de gevel geplaatst, waarop ze de oorspronkelijke bewoners van de regio erkennen: de Lenape. Het museum zegt daarmee ‘recht te willen doen aan de geschiedenis’. Musea in Australië en Nieuw Zeeland hebben al eerder dit …

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Film De Oost: ruim 70 jaar na dato nog steeds taboeLuister  

Afgelopen donderdag ging de film De Oost in première op Amazon Prime Video. Grote commotie volgde. De Federatie van Indische Nederlanders stapte zelfs naar de rechter. Volgens de Federatie zou de film een te eenzijdig beeld van de geschiedenis geven, en daarom eiste ze een disclaimer bij de film. M…

De schaduwzijde van de VerlichtingLuister  

De Verlichting waar we onze opvatting van vrijheid en recht aan danken, heeft zogezegd ook een schaduwzijde. Ze zou niet inclusief zijn, maar exclusief, vooral iets van de witte bevoorrechte mensheid. Zo luidt een tegenwoordig veelgehoorde kritiek. Is die kritiek terecht? Doet ze de Verlichting niet…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Televisieserie over het Molukse dramaLuister  

"Wat moesten we eigenlijk op die boot naar Nederland, we moesten naar Ambon toe", zo vertelt een oudere Molukker in de televisieserie van Coen Verbraak. Een ander zegt: "de pijn van de Molukker kan de Nederlander nooit voelen." De tv-maker komt samen met ooggetuige Frieda Tomasoa praten over het tel…

Het Spoor Terug: De laatste overvalLuister  

“Een vreemd bericht komt uit het land van waar alle vreemde berichten komen – Amerika. Holzhay, bijgenaamd ‘Zwarte Bart’, een roover van een zekere vermaardheid, die de staten van Wisconsin en Michigan in voortdurende benauwdheid hield door zijn verbazende struikrooverscapaciteiten, is door …

De handelingsonbekwame vrouw onderzochtLuister  

Iedere volwassene is in Nederland handelingsbekwaam, met uitzondering van mensen die onder curatele zijn gesteld vanwege bijvoorbeeld dementie of een verstandelijke beperking. Dat is nog niet zo lang zo: tot 1 januari 1957 waren alle gehuwde vrouwen namelijk ‘handelingsonbekwaam’. Zij mochten ni…

Het Eurovisie-songfestival als geschiedenisboek van EuropaLuister  

In 1956 zong de Nederlandse Jetty Paerl het allereerste liedje óóit op het Eurovisie-songfestival. Een lief liedje over de vogels in Holland, geschreven door Annie M.G. Schmidt. Vergelijk haar optreden met de spectaculaire lichtshow van Duncan Laurence, en het wordt duidelijk dat het liedjesfestiv…

OVT steunt Andere TijdenLuister  

Geschiedenisprogramma Andere Tijden dreigt van de buis te verdwijnen. Het nieuws kan op veel weerstand rekenen. Ook historici Beatrice de Graaf, Rutger Bregman en rechtshistorica Madeleijn van den Nieuwenhuizen vinden het schandalig, en zijn te gast.OVT steunt Andere Tijden. Teken de petitie hier: h…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Het Spoor Terug: Napoleons laatste eilandLuister  

Een documentaire van Marian van der Pluijm en Mathijs Deen Dat het laatste kanonschot van Waterloo het begin van de Napoleon-mythe zou inluiden, dat hadden de overwinnaars niet verwacht. Ja, Napoleon had de slag verloren, en werd verbannen naar het afgelegen eiland St. Helena, maar die plek zou hij …

Oorlog om een viseilandjeLuister  

Jersey, het Engelse eiland voor de Normandische kust, werd deze week wereldnieuws. Ineens lagen er twee Engelse oorlogsschepen en een Frans marineschip voor het zo vredige eilandje. Rond het Britse kroondomein dreigt een visserijoorlog te ontstaan, die zomaar zou kunnen escaleren tot een heus gewape…

De roze revolutieLuister  

In de nieuwe VPRO-serie De roze revolutie onderzoekt Michiel van Erp de geschiedenis van de LHBTQIA+-beweging in Nederland. Wie zijn de mensen die de rechten van de roze gemeenschap hebben bevochten? En wat valt er nog te bevechten in Nederland? Te gast zijn Michiel van Erp, Noud Rietman en Tieneke …

Vrouwenbeweging maakte gebruik van antislavernij-tactiekenLuister  

De vroege vrouwenbeweging maakte strategisch gebruik van het slavernijverleden in de strijd voor meer rechten. Uit de geschiedenis van de antislavernij-beweging werd inspiratie geput om zo uit de eigen ‘slavernij’ (zoals ze dat noemden) bevrijd te worden. Literatuurwetenschapper Sophie van den E…

De trollenfabriek uit de Tweede WereldoorlogLuister  

Nederlandse Kamerleden hoorden onlangs de wartaal van een Russische deepfake aan, omdat ze dachten met een medewerker van Navalny te hebben afgesproken. Digitale media lenen zich uitstekend voor het verspreiden van nepnieuws.Nepnieuws is dus echt iets van nu? Nee, de Britten maakten tijdens de Tweed…

Het Spoor Terug: Eva Schloss, deel 2: over haar stiefzusje Anne FrankLuister  

Eva Schloss en Anne Frank werden allebei in 1929 geboren. Beide zijn Joods, en beide vluchtten met hun familie naar Nederland. Allebei werden gedeporteerd naar de concentratiekampen. Anne Frank naar Bergen-Belsen, Eva Schloss naar Auschwitz. Ze hebben kortom veel met elkaar gemeen. Maar er is één …

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Een Romeins legioenskamp opgegraven in ValkenburgLuister  

Archeologen staan paf. Onder de grond van voormalig vliegveld Valkenburg, kwam een enorm Romeins legioenskamp tevoorschijn. Wat had het Romeinse leger aan de Nederlandse kust te zoeken? Voor archeoloog Wouter Vos wijzen alle vondsten erop: vanuit Valkenburg heeft de krankzinnige keizer Caligula zijn…

Napoleon: held of schurk?Luister  

Aanstaande woensdag 5 mei wordt in Frankrijk de 200ste sterfdag van Napoleon ongetwijfeld groots herdacht. Maar hoe? Daarover woedt een heftig debat. Aan de ene kant zien de fans Napoleon als hoeder van de idealen van de Franse Revolutie. Aan de andere kant zien zijn critici hem als de man die die i…

Emanuel 'Manus' BoekmanLuister  

Hij was een van die Joodse voormannen waarmee de geschiedenis van de sociaaldemocratie in ons land is verweven. Voorbestemd voor een grote politieke loopbaan. Toch zou Emanuel Boekman veel te vroeg overlijden. Hij koos voor een vrijwillige dood, op 15 mei 1940, vijf dagen nadat de Duitsers ons land …

De tweede en derde generatieLuister  

Bij Nadav Vissel in de familie sprak men over dat ‘Ding’, als het over de oorlog ging. Margalith Kleijwegts zoon Kers had het over ‘die shit van jullie’. Vissel en Kleijwegt, die beiden deel uitmaken van de tweede generatie oorlogsgetroffenen, schreven allebei onlangs een boek waarin de omga…

Lord Byron trok zijn cheque-boekje voor de GriekenLuister  

Vorige week werd opeens een cheque van 4.000 pond uit 1823 in de krochten van de Griekse staatsarchieven teruggevonden. De gulle gever bleek de Britse dichter Lord Byron. De gelukkige ontvangers? De Griekse onafhankelijkheidsstrijders. In het jaar dat de Grieken 200 jaar onafhankelijkheid vieren, bl…

Het middelbaar onderwijs op de schopLuister  

Het middelbaar onderwijs moet op de schop. Vroege selectie vergroot de kansenongelijkheid, aldus de Onderwijsraad, die daarom pleit voor de invoering van een driejarige brugklas. Is de invoering van zo'n soort middenschool wel de oplossing voor dit probleem? Een gesprek met Louise Elffers, directeur…

Marjolein van Pagee over 'Banda, de genocide van Jan Pieterszoon Coen'Luister  

Het is dit jaar 400 jaar geleden dat Jan Pieterszoon Coen besloot dat de bevolking van de Banda eilanden moest verdwijnen, niet in een opwelling, het plan leefde al jaren bij hem. In 1621 was het zover. Een groot deel van de bevolking werd vermoord of uitgehongerd. Een ander deel verjaagd en de rest…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met deze keer:Hitlers hofhouding. De intieme kring tijdens het Derde Rijk en daarna van Heike B. Görtemaker De verdwenen piano’s van Siberië van Sophy Roberts Baron Jack. Hollywoods favoriete nazi van Ruud den Drijver Op weg …

Het Spoor Terug: Eva Schloss over het ‘mirakel’ van Auschwitz overleven #1Luister  

Een documentaire van Julie Blussé Eva Schloss en Anne Frank werden allebei in 1929 geboren. Beide zijn Joods, en beide vluchtten met hun familie naar Nederland. Allebei werden gedeporteerd naar de concentratiekampen. Anne Frank naar Bergen-Belsen, Eva Schloss naar Auschwitz. Ze hebben kortom veel m…

Slavernij-archieven digitaalLuister  

Afgelopen week werden er 1,9 miljoen archiefstukken over het Nederlandse slavernijverleden openbaar gemaakt. Het is het eindresultaat van een omvangrijk digitaliserings-project van het programma ‘Metamorfoze’ in samenwerking met het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibiotheek. Het materiaal, …

Eindelijk een einde aan de ‘Forever War’ in Afghanistan?Luister  

Deze week maakte President Biden bekend dat hij de Amerikaanse troepen definitief uit Afghanistan terugtrekt. Hij verbond een betekenisvolle deadline aan deze belofte: 11 september. Precies 20 jaar na 9/11 moet de langste oorlog waar Amerika ooit in verwikkeld was voorbij zijn. Gaat het Biden lukken…

Rode hakken op de Dam tegen femicideLuister  

Zeventig paar rode hakschoenen stonden vorige week op de Dam in Amsterdam. Demonstranten hadden de schoenen daar neergezet om te protesteren tegen 'femicide' in Nederland en daarbuiten. Directe aanleiding was de terugtrekking van Turkije uit het Verdrag van Istanbul, dat geweld tegen vrouwen bestrij…

Annelien de Dijn over 'Vrijheid. Een woelige geschiedenis'Luister  

'De overheid pakt ons onze vrijheid af.' Er is geen demonstratie tegen het coronabeleid of deze kreet is te horen. Want, vrijheid, dat betekent toch dat je kunt doen en laten wat je wilt, en dat niemand zich met je bemoeit? Dat is wel een heel beperkte opvatting van vrijheid, waarin bovendien wordt …

Het Spoor Terug: 'Dit onzegbaar lugubere Duivelseiland'Luister  

Een documentaire van René Oomen Van eind 1914 tot maart 1917 stond op het eiland Urk in de Zuiderzee een barak omheind met prikkeldraad. Het was een interneringskamp voor Belgische en Engelse officieren die vanuit het front de grens van het neutrale Nederland waren over gekomen om uit handen van de…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Edwin Klijn en Robin te Slaa over 'De NSB'Luister  

Historici Edwin Klijn en Robin te Slaa vertellen, naar aanleiding van het verschijnen van het tweede deel van hun monumentale geschiedschrijving van de NSB, over hoe die partij tussen 1936 en 1940 veranderde. Hoewel de NSB zich in het begin vooral aan het Italiaanse fascisme spiegelde, veranderde da…

Psychedelica terug als medicijnLuister  

Vorige week is voor het eerst in Europa de psychedelische drug MDMA gebruikt voor een traumabehandeling. Psychedelische drugs als medicijn tegen psychische klachten? Het lijkt een gekke combinatie, maar de medische wereld loopt er weer warm voor. Nu maakt het ook een opmars in Nederland. Neurowetens…

Een gouden parade van mummiesLuister  

Een wel heel merkwaardige stoet trok afgelopen zaterdag door de straten van Caïro. Maar liefst 22 mummies werden in gouden, rijk gedecoreerde praalwagens naar een nieuw museum overgebracht. De stoet trok veel bekijks, niet alleen in Caïro, maar ook internationaal. Waarom was alles uit de kast geha…

Levensliedzangeres Hajja Hamdaouia overledenLuister  

De Marokkaanse zangeres Hajja Hamdaouia stierf afgelopen week, 91 jaar oud en net een jaar met pensioen, zoals ze zelf zei. Ze werd de zangeres van de drie koningen genoemd, maar was vooral toch de zangeres van het volk en van het levenslied. Wie was deze vrouw waarmee generaties opgroeiden en die z…

Het Spoor Terug: 'U wordt door niemand verwacht' - deel 2Luister  

Een documentaire van Michal Citroen De oorlog was niet voor iedereen in mei 1945 afgelopen. Voor veel joden die uit de kampen en onderduik terugkwamen, begon toen pas een groot deel van de ellende. In een tweedelige serie van het Spoor Terug laat Michal Citroen ooggetuigen van deze pijnlijke nasleep…

Prins Philip overledenLuister  

'Waar heb je dat hoofddeksel vandaan?' Zo zou hij tegen zijn vrouw, Queen Elisabeth, hebben gezegd tijdens haar kroning in 1952. Prins Philip overleed deze week, 99 jaar oud. Om de betekenis van de man achter de koningin te duiden, is journalist en voormalig Engelandcorrespondent Hieke Jippes te gas…

'Sofa gate' en het ‘proletenprotocol’Luister  

De Turkse president Erdogan heeft in Ankara de Europese Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen ernstig voor het blok gezet. Erdogan had een topoverleg over de relatie tussen Brussel en Ankara met Von der Leyen en de Europese Raadspresident Charles Michel. Er stonden twee stoelen klaar, waarna er e…

Bloederige kitsch in het Italiaanse filmgenre ‘Giallo’Luister  

Giallo is de naam van het nu weer mateloos populaire Italiaanse B-filmgenre, dat in de jaren 70 opkwam. De kernwoorden zijn bloed, seks, provocatie en sensatie. Recent verscheen er een nieuw boek over het genre, getiteld Gelb wie die Nacht van Christian Kessler.Arthur Weststeijn, historicus en stiek…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Zonnekoning Rutte blijft op de troonLuister  

Heel even leek het afgelopen donderdag een heus koningsdrama te worden. Maar uiteindelijk liet de Kamer Mark Rutte in leven. Er werd gesproken over de arrogantie van de macht, over oude machtspolitiek, en toch mocht 'de Zonnekoning', zoals Lilianne Ploumen hem noemde, aan het eind van de rit op de t…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Het geheim van de MatthäusLuister  

Het is het meest vaderlandse muziekstuk van Duitse makelij: de Matthäus-Passion. Er zouden deze week 354 uitvoeringen van gegeven worden, in ongeveer elke kerk en muziekzaal die Nederland rijk is. We behelpen ons nu met livestreams, en met de troostrijke gedachte dat de Matthäus, zoals uitgevoerd …

Waarom de gezagsgetrouwe refo’s in coronaverzet komenLuister  

Afgelopen week bleek dat streng gereformeerden in onder andere Krimpen en Urk massaal de coronaregels overtraden bij het zondagse kerkbezoek. Toen journalisten daarvan verslag deden, werden ze fysiek aangevallen. Het Urkse kerkbestuur vergeleek de journalisten vervolgens met terroristen en SS’ers.…

Wie was de Canadese soldaat H.W.R.?Luister  

'H.W.R. Toronto. Canada.' vond journalist Ernst Arbouw, in een boom gekrast. Hij ging op onderzoek uit, en volgde het spoor van deze geheimzinnige initalen. H.W.R. bleek een van de duizenden Canadese soldaten die Nederland hielpen bevrijden. Wie waren de duizenden jongens als H.W.R. die in 1945 zo v…

Het Spoor Terug: 'U wordt door niemand verwacht' #1Luister  

Een documentaire van Michal Citroen De oorlog was niet voor iedereen in mei 1945 afgelopen. Voor veel joden die uit de kampen en onderduik terugkwamen, begon toen pas een groot deel van de ellende. In een tweedelige serie van het Spoor Terug laat Michal Citroen ooggetuigen van deze pijnlijke nasleep…

Roofkunst eindelijk terug?Luister  

Britse soldaten plunderden in 1897 het paleis van de koning van het voormalige Koninkrijk Benin. Nu ligt de buit van destijds in musea door heel Europa. Waaronder Nederland. Nigeria wil het kostbare erfgoed al heel lang terug. En daar lijkt het nu van te gaan komen. In Duitsland is deze week de wens…

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Historicus Bart Funnekotter bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal:Churchill en de Blitz van Erik Larson. Pater familias. Het verhaal van mijn familie en de gangsters van Russell Shorto. Belaagd paradijs. Een geschiedenis van Georgië van Marc Jansen. De Friezen. Een geschiedenis van …

Het Spoor Terug: 'Tijd zal ons leren'Luister  

Een documentaire van Maartje Duin en Wederik de Backer ‘Het waren de kolonisten die de geschiedenis schreven, niet de verzetsstrijders’, weet Romana Vrede. Dat moet anders. In Tijd zal ons leren gaat de acteur en theatermaker samen met muzikant en performance artist OTION op zoek naar de onbeken…

De NFT: bubbel of blijvertje?Luister  

Een spook waart door de kunstwereld, en wel die van de NFT, de ‘Non-Fungible Token’. Kortweg een digitaal eigendomsbewijs van een digitaal kunstwerk, dat voor miljoenen euro’s verkocht kan worden. Met als voorlopig hoogtepunt het digitale kunstwerk Everydays: The First 5000 Days van de kunsten…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

De heilige Maria in de Koude OorlogLuister  

De taal en de tijden waren geharnast, want met het communistische gevaar viel niet te spotten. Het was 1949 en de paus riep op tot een katholieke Wereldkruistocht. Uit naam van Moeder Maria en het vrije Westen. Ook in Nederland vond de oproep gehoor. Bij het Marialegioen, en bij een bijna vergeten p…

Mohammed uit De Hel van Dante verbannenLuister  

Mohammed is uit een nieuwe Dante-vertaling geschrapt. Oorspronkelijk komt de ik-figuur in de Goddelijke Komedie op zijn tocht door de Hel onder andere een zwaar gestrafte Mohammed tegen. De uitgever heeft de passage nu weggelaten omdat het boek anders 'onnodig kwetsend zou kunnen zijn'. Overbodige z…

Waarom LHBT’ers tegen het homohuwelijk warenLuister  

Deze week is het 20 jaar geleden dat het burgerlijk huwelijk opengesteld werd voor koppels van het gelijke geslacht - en er naast het heterohuwelijk dus ook een homohuwelijk kwam. Een belangrijke mijlpaal in de strijd voor LHBT-rechten in Nederland en wereldwijd. En toch, niet iedereen uit de LHBT-g…

400e verjaardag van de ontsnapping van Hugo de GrootLuister  

Maandag 22 maart is het precies 400 jaar geleden dat Hugo de Groot ontsnapte uit Slot Loevestein, verstopt in een boekenkist. Met dit jubileum start het 'Hugo-de-Groot-jaar’, met allerlei festiviteiten. Zo schreef Arnout van Cruyningen het boek De boekenkist van Hugo de Groot, de ontsnapping van E…

Het Spoor Terug: Bloemenhove - de politieke strijd rond abortusLuister  

Een documentaire van Lemke Kraan In mei 1976 hielden honderden vrouwen dik tien dagen de abortuskliniek Bloemenhove in Heemstede bezet. Dit om te voorkomen dat minister Dries van Agt de kliniek zou laten sluiten. Abortus was namelijk tot 1981 bij de wet verboden. Documentairemaker Lemke Kraan recons…

Agressieve anti-abortusdemonstrantenLuister  

De anti-abortusbeweging lijkt terug van weg geweest: ‘Hoeveel heb je er vandaag gedood?’, roepen anti-abortusbetogers tegen artsen. Bij de klinieken hangen waarschuwingsbordjes: ‘let op agressieve demonstranten’. Tegelijkertijd zeggen de demonstranten er vooral te zijn om het kind te bescher…

Oorlog om de Commune van ParijsLuister  

De Commune van Parijs - de arbeidersopstand met arbeiderszelfbestuur en arbeidersterreur uit 1871 - werd deze week grootscheeps in Parijs herdacht. Door de burgemeester, door linkse partijen en door de gele hesjes-beweging. Maar vond de Commune nou de basisdemocratie uit of stond ze aan de wieg van …

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Geen katholieke zegen voor homo-relatiesLuister  

Katholieke priesters mogen relaties tussen twee mensen van hetzelfde geslacht niet zegenen. Dat heeft het Vaticaan afgelopen maandag laten weten in een verklaring, die ook door paus Franciscus is goedgekeurd. Te gast is socioloog David Bos om te vertellen over de bijzondere manier waarop de katholie…

Dode Zeerol-snippers gevonden in HorrorgrotLuister  

Nieuws in archeologenland: in Israël zijn snippers gevonden van een Dode Zee-rol. Dit is de eerste keer sinds zestig jaar dat er nieuwe stukken van deze oudste Bijbelhandschriften opduiken die niet vervalst lijken te zijn. Spannend detail is dat ze gevonden werden in de zogenoemde Horror- of Gruwel…

Het turbulente leven van Billie HolidayLuister  

Recent verschenen er twee nieuwe films over het turbulente leven van jazz-legende Billie Holiday (1915-1959); een documentaire en een biopic. Waarom spreekt zij nog altijd zo tot de verbeelding? En hoe moeten we kijken naar de vrouw die ten onder ging aan verslavingen en verkeerde mannen maar tegeli…

Geen Afro-Nederlanders in het parlementLuister  

De afgelopen vier jaar zaten precies 0 (nul) zwarte mensen in de Tweede Kamer. Terwijl er volop gedebatteerd wordt over institutioneel racisme, het slavernijverleden en gelijke kansen, waren mensen met een Surinaamse, Antilliaanse of Afrikaanse achtergrond afwezig in de Kamer. We praten hierover met…

Erasmus in een bloemetjeshemdLuister  

De humanist Erasmus is niet weg te denken uit de canon. Een kritische geest, een man met humor, een toonbeeld van verdraagzaamheid. Zo iemand bombarderen we graag tot vaderlandse geschiedenis. Op de kaft van de biografie Erasmus: dwarsdenker stak Sandra Langereis Erasmus in een vrolijk bloemetjeshem…

Het Spoor Terug: wie kent Corry Tendeloo?Luister  

Een documentaire van Nienke Zoetbrood.Wie kent Corry Tendeloo? Met die vraag peilt journalist Nienke Zoetbrood (29) haar generatiegenoten. Niemand, zo blijkt. En ook de vrouwenrechten waarvoor ze streed zijn nauwelijks bekend. Wie wist dat getrouwde vrouwen tot zestig jaar geleden net als kinderen e…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Lou Ottens, de Nederlandse uitvinder van het cassettebandjeLuister  

The ‘Compact Cassette’. Zo werd het cassettebandje genoemd toen het in de vroege jaren ’60 bij het publiek werd geïntroduceerd. Het cassettebandje is een Nederlandse uitvinding van Lou Ottens dat verder werd ontwikkeld bij Philips. Ottens overleed deze week. Als eerbetoon aan Ottens en zijn u…

10 jaar Mark RutteLuister  

Na ruim tien jaar Rutte en met de verkiezingen voor de deur, is het tijd om onze premier eens onder de loep te nemen. Hoe werd Mark van 'stuiterbal tot staatsman' gemaakt, en wat was daarvoor nodig? Met theatermaker en politiek historicus Eveline van Rijswijk bespreken we de boeken die de afgelopen …

Rechts-populisten als de nieuwe kruisvaardersLuister  

Rechts-populisten als Thierry Baudet spelen leentjebuur bij het christendom voor hun evangelie van 'eigen volk eerst'. Dit is niet de eerste keer in de geschiedenis dat rechts-populisten inspiratie uit het christendom halen. Hoe hebben zij de fundamentalistische schatkamer van Veluwedominees leeg ge…

Er zit weer toekomst in kernenergieLuister  

Na grote weerstand uit Groningen kwam Mark Rutte er snel op terug dat hij de Eemshaven voor een nieuwe kerncentrale op het oog had. Maar dat hij kerncentrales wil bouwen, daar blijft hij bij. De VVD is niet de enige partij die weer toekomst in kernenergie ziet. Zijn we niet meer bang voor een grote …

Kind en kolonialismeLuister  

Als we het hebben over het leed dat kolonialisme heeft veroorzaakt, dan verwijzen we meestal naar hard oorlogsgeweld. Maar er was ook zoiets als ‘zacht’ geweld, betogen historici in een recent verschenen academisch tijdschrift van het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap, wat niet minder…

De ruimte als het nieuwe Wilde WestenLuister  

Naar aanleiding van de recente euforie over maar liefst drie geslaagde Marsmissies, van Amerika, China en de Verenigde Arabische Emiraten, klinkt er nu ook een waarschuwend geluid: “Er dreigt een nieuwe soort goldrush in de ruimte, en als er geen regelgeving komt, dan gaat dat leiden tot wildwestt…

Michiel de RuyterLuister  

De enige profvoetballer die een WK boycotLuister  

Het WK voetbal in Qatar moet geboycot worden. Daar riepen enkele politici al toe op, nadat bekend werd dat meer dan 6000 arbeiders door uitbuiting omkwamen bij de bouw van de voetbalstadions. Al eerder werd opgeroepen tot een boycot van een WK, namelijk in 1978 toen het WK plaatsvond in Argentinië,…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

De basisbeurs komt terugLuister  

De verkiezingen naderen en de politieke partijen zijn het er roerend over eens: het leenstelsel moet van de baan. De partijen – op de VVD na – vinden dat het vervangen moet worden door een soort herinvoering van de basisbeurs. Anders hangt de generatie studenten van nu, ook nog eens getroffen do…

Het Spoor Terug: De dienstplicht, deel 4Luister  

Een documentaire van Michal Citroen In 1996 ging onze dienstplicht op de schop. Hoewel de militaire dienstplicht in ons land officieel niet is afgeschaft, is het 25 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen daadwerkelijk werden opgeroepen. In een vierdelige serie van Het Spoor Terug schetst Micha…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Ditmaal:De dochters van Jalta. De Churchills, Roosevelts en Harrimans en het einde van de Tweede Wereldoorlog door Catherine Grace Katz Door leugens verleid. Hoe je Fake News en andere vormen van manipulatie herkent en bestrijdt …

'Voices of Fashion', zwarte cultuur in de modegeschiedenis met Janice DeulLuister  

Hopelijk opent binnenkort de tentoonstelling Voices of fashion in het Centraal Museum in Utrecht. Het begeleidende boek is vast uitgegeven, met de ondertitel Black couture, beauty and styles. Het Centraal Museum werpt een licht op de dominerende witte mode-industrie, die gretig gebruik maakt van zwa…

Gamen als geschiedenislesLuister  

De Tweede Wereldoorlog is niet alleen een inspiratie voor veel speelfilms en romans, maar ook voor games. Wat voor beeld krijg je daarin voorgeschoteld over die oorlog? Zouden die games ook op een of andere manier bruikbaar zijn in het geschiedenisonderwijs? De Belgische historicus Pieter van den He…

'Heeft jouw vader de Zweedse premier Olof Palme vermoord?'Luister  

Op 28 februari 1986 veroorzaakte het nieuws uit Zweden een schokgolf door de hele wereld: de Zweedse premier Olof Palme was vermoord. Hoe kon zoiets gebeuren in het veilige en sociale Zweden? De moordzaak sleepte zich voort. Een voedingsbodem voor de wildste theorieën over wie de dader kon zijn. Da…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Hoe noodwetten in ons wetboek kwamenLuister  

Nood, spoed en uitzonderlijke omstandigheden. De noodtoestand wordt om de haverklap uitgeroepen in de coronacrisis. Welke wetten kan de regering aanspreken als het menens is? En willen we dat wel? Te gast is staatsrechtkundige en burgemeester Peter Rehwinkel om te vertellen over de wet waarop de avo…

‘De Waarheid’ over de Enschedese vuurwerkrampLuister  

Op 13 mei 2000 ontplofte in Enschede de opslagruimte van vuurwerkhandelaar SE Fireworks. In deze vuurwerkramp raakten honderden mensen gewond, en kwamen 23 mensen om. Nu, bijna 21 jaar na dato, is nog steeds onduidelijk hoe dit in Nederland kon gebeuren. In de documentaire ‘De Waarheid’, die op …

Het Spoor Terug: De dienstplicht, deel 3Luister  

In 1996 ging onze dienstplicht op de schop. Hoewel de militaire dienstplicht in ons land officieel niet is afgeschaft, is het 25 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen daadwerkelijk werden opgeroepen. In een vierdelige serie van Het Spoor Terug schetst Michal Citroen de geschiedenis van de die…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Proefpersonen voor de ShoahLuister  

De Februaristaking van 1941 staat gebeiteld in onze geschiedenis. Terecht, het was een uitzondelijk protest: een reactie op de razzia's waarbij 400 Nederlands Joodse mannen in Amsterdam werden opgepakt. Wat er met deze mannen gebeurde hing in de mist van een verloren verleden, in tegenstelling tot w…

Reggie Baay over 'Het lied van de goden'Luister  

De tot slaaf gemaakte Flora van Makassar wordt als meisje geroofd en uiteindelijk door een VOC-koopman meegenomen naar de Republiek om als slaaf gehouden te worden. In de roman Het lied van de goden loopt haar leven parallel aan dat van de Hollandse regent Joachim van der Elst.Zo brengt Reggie Baay …

AdoptiestopLuister  

Afgelopen maandag maakte minister Dekker bekend dat adoptie van kinderen uit het buitenland voorlopig wordt opgeschort. Dit naar aanleiding van een vernietigend rapport over die internationale adoptie door een commissie die Dekker zelf, ruim twee jaar geleden, in het leven heeft geroepen om misstand…

Krater op Pluto vernoemd naar NederlanderLuister  

Er was al een wolk en een planetoïde naar hem vernoemd. Deze week kwam daar ook nog eens een reusachtige krater op de dwergplaneet Pluto bij. De ster van Nederlands vermaarde astronoom Jan Hendrik Oort rijst dus zogezegd. Wie was Jan Hendrik Oort en waarom komt al deze eer hem toe? Wetenschaps- en …

Het Spoor Terug: De dienstplicht, deel 2Luister  

Een documentaire van Michal Citroen In 1996 ging onze dienstplicht op de schop. Hoewel de militaire dienstplicht in ons land officieel niet is afgeschaft, is het 25 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen daadwerkelijk werden opgeroepen. In een vierdelige serie van Het Spoor Terug schetst Micha…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Philip Dröge over 'Moederstad'Luister  

Philip Dröge is 80% Europees, 9,5% Indonesisch, 9,5% Chinees en 1% Papoea. Een ‘volbloed Indo’ zoals ze maar op één plek ter wereld gemaakt werden: Batavia, oftewel het huidige Jakarta. In Moederstad reist hij af naar Jakarta, op zoek naar sporen van zijn voorouders die al in de 17e eeuw naar…

Britney Spears als ritueel offerLuister  

Britney Spears was groot nieuws deze week. De net uitgebrachte documentaire Framing Britney Spears veroorzaakt in Amerika namelijk veel ophef. Want niet Britney, maar de maatschappij, en met name de mensen met pen of microfoon in de hand, zouden verantwoordelijk zijn voor de neergang van Britney. Me…

Hubert Smeets over Navalny versus PoetinLuister  

Oppositieleider Aleksej Navalny is Poetins grootste nachtmerrie aan het worden. Hij werd vergiftigd, bleef leven, herstelde in Duitsland en keerde tot ieders verbazing terug naar Rusland. Daar werd hij direct opgepakt en uit protest gingen duizenden mensen de straat op. De Russische staatstelevisie …

Thijs Porck over Netflix-film 'The Dig'Luister  

Een amateurarcheoloog die een eeuwenoude schat blootlegt: een bewijs dat de Angelsaksen in de vroege Middeleeuwen een veel rijkere cultuur hadden dan we altijd dachten. Plots waren de 'dark ages' niet meer zo 'dark'. De nieuwe Netflix-film The Dig vertelt het verhaal van deze opgraving bij Sutton Ho…

Hoe werd Nederland het grootste xtc-land?Luister  

Xtc was deze week weer eens in het nieuws. Ditmaal ging het niet om het roesmiddel zelf, maar om legale vervangers die een vergelijkbare zielsverrukking oproepen. Dinsdag kwam een slepend conflict over de productie van een legaal alternatief voor xtc voor de rechter. Eerder deze week berichtte de NO…

Het mysterie van apostel Jacobus' dijbeenLuister  

Ze liggen al eeuwen en eeuwen in een basiliek in Rome: de restjes beenderen van twee vermaarde apostelen. Een van die vrome botten, zo werd deze week bekend, is niet van de heilige eigenaar, maar van een waarschijnlijk gewone christen.Uit onderzoek blijkt namelijk dat het onderzochte dijbeen van apo…

Nadette de Visser over 'Missie Turkije'Luister  

Het is 1914 als de Nederlandse diplomaat Louis Westenenk naar Constantinopel wordt gezonden, om een semi-onafhankelijk gebied te besturen dat dient als toevluchtsoord voor de onderdrukte Armeniërs. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wordt Westenenks missie roemloos afgeblazen. Niet veel l…

Het Spoor Terug: de dienstplicht, deel 1Luister  

Een documentaire van Michal Citroen - In 1996 ging onze dienstplicht op de schop. Hoewel de militaire dienstplicht in ons land officieel niet is afgeschaft, is het 25 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen daadwerkelijk werden opgeroepen.In een vierdelige serie van Het Spoor Terug schetst Mich…

De column van Sana Valiulina - KassandraLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Historicus Bart Funnekotter bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: Dit Amerika. Pleidooi voor een betere natie van Jill Lepore; Koningen van Shanghai. Hoe twee Joodse families meebouwden aan het moderne China van Jonathan Kaufman; Vuistrecht en wisselgeld. Nederland en de Frans-Duits…

Karin Amatmoekrim over het 'ruiterlijke gebaar' naar Anton de KomLuister  

Het kabinet komt met een ‘ruiterlijk gebaar’ naar de Surinaamse schrijver, activist en verzetsstrijder Anton de Kom. Dat verklaarde minister Stef Blok afgelopen donderdag. Hij reageert daarmee op een motie van de Tweede Kamer, waarin ook gevraagd wordt het ‘foutieve handelen van de toenmalige …

De avondklokrellen en de Dutch ApproachLuister  

De relschoppers schuwden geen geweld bij de avondklokrellen afgelopen week. In veel gevallen werkte de door de politie gehanteerde Dutch Approach niet. Maar sinds wanneer kennen we die Dutch Approach - de polderende benadering bij demonstraties en rellen? Het begon allemaal met de vredeseenheden na …

Historische filmtips voor het IFFRLuister  

Komende week hoeft u voor het Internationaal Film Festival Rotterdam uw huis niet uit! Geen avondklokverveling of onnodige reisbewegingen dus: het IFFR is gewoon online te bekijken. Maar welke films uit dat enorme programma moet u zien? Historicus en filmjournalist voor NRC Coen van Zwol zocht 3 his…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Christel Don over de verhalen van afstandsmoedersLuister  

Duizenden Nederlandse vrouwen stonden in de tweede helft van de twintigste eeuw een kind af ter adoptie. In een tijd waarin je als ongehuwde moeder je familie te schande maakte, werd aan bijna al deze vrouwen geadviseerd er nooit meer over te praten. Tot dit moment: journalist Christel Don tekende d…

Het Spoor Terug: na de pandemieLuister  

Een documentaire van Mathijs Deen Nu het einde van de pandemie in zicht komt, gloort de vraag: hoe gaat het daarna? Leren we elkaar weer een hand te geven, vergeten we de beperkingen, het isolement en het protest? Breken er nieuwe roaring twenties aan? De geschiedenis leert anders. Vreemd genoeg lij…

Ignaas Devisch over onze omgang met vuurLuister  

Heb je wel eens naar een lucifer gekeken als de ‘apotheose van het technisch meesterschap over vuur’? Filosoof Ignaas Devisch laat in zijn nieuwste boek Vuur zien waarom het moment waarop de mens controle kreeg over vuur zo’n belangrijk omslagpunt in de geschiedenis is. Vandaag de dag beschouw…

Het Spoor Terug: een portret van Marius MonkauLuister  

Een documentaire van Paul van der Gaag - Vijftig jaar geleden maakte hij furore in de musical Hair: zanger en acteur Marius Monkau. 83 jaar is hij nu, de geboren Amsterdammer van Surinaamse afkomst, die zijn hart verpand heeft aan het Groningse platteland. Hij werkte voor talloze tv-programma’s en…

De Sobibor Tapes: getuigen van de opstandLuister  

‘Ik sloeg de baas van de Oekrainers met een bijl dood. Zo nam ik wraak. Dit is voor mijn moeder en voor het hele joodse volk, zei ik.’ Als kampoverlevende Chaskiel Menche vertelt over de opstand van 14 oktober 1943 in Sobibor val je als kijker vanzelf stil. Het is even ijzingwekkend als hartvers…

Bloed in de rivier: een ongekende slavenopstand in BerbiceLuister  

In 1763 kwamen duizenden tot slaaf gemaakten in de Nederlandse kolonie Berbice in opstand. Een vol jaar hielden ze stand, totdat ze werden neergeslagen. Marjoleine Kars, historica aan de University of Maryland, stuitte pardoes op ruim 900 transcripties met verhoren van de opnieuw tot slaaf gemaakte …

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Chris van der Heijden over het wantrouwen van de overheidLuister  

Als ergens in de naoorlogse geschiedenis bleek dat de relatie tussen overheid en burger ernstig verziekt was, dan was het wel tijdens de toeslagenaffaire. Nooit eerder was het geïnstitutionaliseerde wantrouwen van de staat zo groot als bij deze affaire. Van ambtenaren die lijstjes van verdachten aa…

Jolanda van der Lee over God en homoseksualiteit in de 19e eeuwLuister  

Hoe dachten mannen die op mannen vielen in de 19e eeuw over zichzelf, in een tijd dat begrippen als homoseksualiteit of genderidentiteit nog niet bestonden? Zagen ze zichzelf als ziek of zondig? En beschouwden ze zichzelf meer als mannen die van andere mannen hielden, of eerder als vrouwen geboren i…

Willemijn Ruberg bespreekt Mithu Sanyal’s ‘Rape: From Lucretia to #MeToo’Luister  

Bewegingen als #MeToo laten zien dat slachtoffers van verkrachting steeds vaker hun verhaal durven doen. Toch is de manier waarop we over verkrachting praten nog verassend ouderwets, betoogt Duitse cultuurwetenschapper Mithu Sanyal in haar boek Rape. From Lucretia to #MeToo. Historica Willemijn Rube…

Arthur Weststeijn over Trump en BerlusconiLuister  

Wat staat de Amerikanen na Trump te wachten? Daarvoor moeten we misschien wel kijken naar Italië, betoogt historicus Arthur Weststeijn. Berlusconi verloor de verkiezingen nipt, maar kwam de volgende verkiezing als overwinnaar terug. Ook had Berlusconi met zijn aanvallen op journalisten, wetenschapp…

James Kennedy over Trumpianen: erfgenamen van 1775?Luister  

De Trumpianen van nu zien zichzelf als ware patriotten, als de erfgenamen van de onafhankelijkheidsoorlog en de Amerikaanse Revolutie. Zij nemen het recht in eigen hand dat hen door de liberale elite zou zijn ontnomen. Daarom bestormden ze het Capitool, en daarom zullen wellicht nog andere gewelddad…

Rutte-doctrine heeft een lange geschiedenisLuister  

Afgelopen vrijdag trad kabinet Rutte III af vanwege de tragedie van de toeslagenaffaire. Dat het tot 'ongekend onrecht', een fraudejacht op onschuldige burgers had kunnen komen, was mede het gevolg van de gebrekkige informatie waarover de Tweede Kamer beschikte. Veel informatie over de ambtelijke aa…

Biograaf Hubert Smeets over Hans van MierloLuister  

Hij was dé man van D66: de partij van de burger die zich niet meer door regenteske partijen wil laten regeren, maar zelf wil denken. Later, in 1994, werd hij de man achter het paarse kabinet, de politicus die de bijkans eeuwige macht van de christen-democratie wist te breken. Ruim een halve eeuw na…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Jaap Verheul over de ontheiliging van het CapitoolLuister  

Het Capitool was al eens eerder bestormd. Toen niet door boze locals uit de hele natie, maar door een vijandelijke buitenlandse macht: de Engelsen. Geschokte senatoren verwezen afgelopen woensdag veelvuldig naar die traumatische gebeurtenis uit 1814. Ditmaal werden de indringers aangevoerd door een …

Tattookoning Henk Schiffmacher ook erfgoedbewakerLuister  

Henk Schiffmacher staat bekend als de tattookoning van Nederland. Kurt Cobain, Lady Gaga en vele anderen mochten hun huid al permanent door hem laten versieren. Maar al voordat hij begon met tattooeren, begon hij met de aanleg van een (inmiddels museale) collectie aan tattoeage-erfgoed. De parels ui…

Het Spoor Terug: dubbelspion George Blake (deel 2)Luister  

Een documentaire van Hans Olink - Twee weken geleden werd bekend dat George Blake in Moskou is overleden. Deze in Rotterdam geboren zoon van een Nederlandse moeder en Engelse vader wilde aanvankelijk dominee worden. Maar hij werd spion in Engelse dienst en nadat hij in 1950 door de Noord-Koreanen ge…

Laura Visser-Maessen over Raphael WarnockLuister  

Voor het eerst in de geschiedenis won een zwarte Amerikaan een senaatszetel in de zuidelijke staat Georgia. Raphael Warnock is dominee in de Ebenezer Baptiste Church, de kerk waar Martin Luther King hem voorging. We praten over de rol van zwarte politici in de Amerikaanse politiek met amerikaniste L…

Winternachten dit jaar onlineLuister  

Normaal gesproken zenden we tijdens het internationaal literatuurfestival Winternachten uit vanaf dit festival in Den Haag. Vanwege corona is dat dit jaar niet mogelijk, maar het festival gaat gewoon door, zij het online. We spreken Ellen Walraven, de directeur van het festival.

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

#623 - Thuisbevallen wordt erfgoedLuister  

We zijn het land van de klompendans, molens, tulpen en - thuisbevallen. Want nergens ter wereld werd er zo veel thuis in het kraambed bevallen als in Nederland. Zo was het in elk geval vanaf diep in de jaren vijftig, maar dat begint te veranderen. Menig aanstaande moeder zoekt tegenwoordig de veilig…

#616 - Hoe Nederland Amerika in 1619 aan haar eerste slaven hielpLuister  

Voor Amerikanen is 1619 een betekenisvol jaartal: het is het jaar dat de eerste Afrikanen in Amerika aankwamen, om bij aankomst aldaar als slaven te worden verkocht en te werk gesteld. Journalist Leendert van der Valk ontdekte dat ook Nederlanders, waaronder Maurits van Oranje, een belangrijke rol s…

#614 - Het Spoor Terug: dubbelspion George BlakeLuister  

Vorige week werd bekend dat George Blake in Moskou is overleden. Deze in Rotterdam geboren zoon van een Nederlandse moeder en Engelse vader wilde aanvankelijk dominee worden. Maar hij werd spion in Engelse dienst en nadat hij in 1950 door de Noord-Koreanen gevangen wordt genomen biedt hij zijn diens…

#615 - De column van Nelleke NoordervlietLuister  

#612 - Uur 1: 'Gevaarlijke Namen': Srebrenica op het podium met Alma Mustafic, Raymond Braat en Boy Jonkergouw, OVT 03-01-2021Luister  

In uur 1 van OVT aandacht voor toneelstuk Gevaarlijke namen, over de genocide van Srebrenica: Alma Mustafić was 14 toen haar vader Rizo werd vermoord in de genocide van Srebrenica. Hij werkte als elektricien bij Dutchbat, maar de Nederlanders namen een fatale beslissing door hem uit te leveren aan…

Pauline Terreehorst over 'Het geheim van de Gucci-koffer'Luister  

In 2004 koopt Pauline Terreehorst bij een veiling van Sotheby's een Gucci-koffer. Er bleek vanalles in te zitten: jurken, bontkragen, maar ook albums met ansichtkaarten. Ze gaat op onderzoek uit: van wie was deze koffer? Haar zoektocht, die haar naar de Midden-Europese adel leidt, tekende ze op in h…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is van Sana Valiulina.

Uur 1: in memoriam 2020 met Wim Berkelaar, Madeleijn van den Nieuwenhuizen en Xandra Schutte, OVT 27-12-2020Luister  

Het was het jaar van de politiemoord op George Floyd en van de moord op de Franse leraar Samuel Paty door een moslimterrorist. En het was het jaar van de vele doden door corona, de nieuwe epidemie die ook het deel van de wereld dat zich veilig waande in schok bracht. Kortom: een jaar waarin veel men…

Het Spoor Terug: Kaps CleanLuister  

De legendarische meestergoochelaar Fred Kaps (1926-1980) overleed veertig jaar geleden. Als enige ter wereld werd hij drie keer wereldkampioen en hij trad op in nationale en internationale shows.Een documentaire van Laura Stek uit 2012.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Historicus Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: Gezichten van Joods verzet van de Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie; De orde. Hoe de vrijmetselaars bouwden aan de moderne wereld van John Dickie; Oorlogen & oceanen. Een familiegeschiedenis van Erik Ader; en Een …

Tien jaar Arabische lente met Laila al-ZwainiLuister  

Als de politie de handelswaar van een Tunesische straatverkoper op 17 december 2010 in beslag neemt, besluit deze zichzelf uit protest in brand te steken. Met zijn protestactie wordt de 26-jarige Mohammed Bouazizi het symbool van wat korte tijd later de Arabische lente gaat heten. De protesten die b…

'De gave Gods': Gerrit Valk over lockdownscepticiLuister  

Aarzelen voordat je als overheid de samenleving plat legt bij een pandemie: het is een bekend fenomeen. Onze Hollandse regenten wachtten in de Gouden Eeuw ook heel lang voordat ze een lockdown afkondigden. Want al sloeg de pest wild om zich heen, de handel - bron van vaderlands welvaren - moest door…

Meten is weten: Fenneke Sysling over 'Het Gemeten Zelf'Luister  

Meer dan ooit weten we van alles over ons lichaam: we kunnen meten hoeveel stress we hebben, hoeveel stappen we lopen en hoeveel uur we slapen. Maar hoe is die obsessie ooit begonnen? In de vijfdelige podcastserie Het Gemeten Zelf onderzoekt historicus Fenneke Sysling samen met podcastmakers Botte J…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Frank von Hebel brengt Kapitein Rob weer tot levenLuister  

Op 11 december 1945 voer het schip ‘De Vrijheid’ voor het eerst uit, met aan het roer een onverschrokken, avontuurlijke schipper: Kapitein Rob. Deze zeeman groeide uit tot een legendarische stripfiguur, met een regelmatige verschijning in Het Parool. Zijn bestaan was echter slechts van korte duu…

Pamela Kalkman over de podcast 'Zwijg'Luister  

In Het Spoor Terug zenden we deze week een aflevering van de podcastserie Zwijg uit, over censuur dichtbij huis. Bij het woord ‘censuur’ denken we al gauw aan autocratische landen zoals China, Iran, en Turkije. Maar hoe staat het eigenlijk in Europa? Groeiend populisme én angst voor terrorisme …

#613 - Het Spoor Terug: Help JezelfLuister  

Als er een jaar was dat nieuwe levensvragen opriep, dan was het 2020 wel. En dat is goed nieuws voor het zelfhulpboek. Titels als Master your mindset en Hoe de fuck vind ik geluk worden geminacht, maar ook gevreten. Kennelijk laten we ons graag voorschrijven hoe we een betere versie van onszelf word…

Jop de Vrieze over de oorsprong van onze vaccinatietwijfelsLuister  

Het coronavaccin is in aantocht. En daarmee is er ook hoop op een einde aan de coronacrisis. Maar om de vaccinatiecampagne tot een succes te maken zijn we wel afhankelijk van de bereidheid van onze medeburgers om zich te laten inenten: minstens 75% van de bevolking moet een prik halen om groepsimmun…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Iwona Gusc over abortusprotesten in Polen: democratisch of dictatoriaal?Luister  

‘Dit is oorlog!’ en ‘Mijn lichaam is geen mortuarium!’, zo riepen jonge Poolse vrouwen de afgelopen weken tijdens de talloze demonstraties tegen de nog verdere aanscherping van de extreme anti-abortuswetgeving in het land. Aanleiding voor het massale protest is de uitspraak die het Constitut…

Hieke Jippes over feit en fictie in 'The Crown'Luister  

Er komt géén fictie-waarschuwing bij The Crown, de razend populaire serie over het Britse koningshuis, maakte Netflix deze week bekend. Daartoe was opgeroepen door de Britse minister van Cultuur, omdat kijkers niet door zouden hebben dat er in de dramaserie fictieve passages voorkomen. Netflix vin…

Asis Aynan over 'Eén erwt maakt nog geen snert 'Luister  

Kunnen Marokkanen echt niet van hun dubbele nationaliteit af? Het is een van de vragen die in het nieuwste boek van Asis Aynan, Eén erwt maakt nog geen snert, wordt beantwoord. Het boek gaat over de vele misverstanden die er over Marokkaanse Nederlanders bestaan. Aynan wil die misverstanden wegneme…

50 jaar Actie Notenkraker: de notulen op muziek gezetLuister  

Het was de tijd van protesten, provo’s en popmuziek. Maar ook de klassieke muziek bleef niet veilig voor de anti-autoritaire beweging en rebellerende studenten. Het is inmiddels meer dan 50 jaar geleden dat de Actie Notenkraker plaatsvond. Een roemrucht protest, waarbij Nederlandse componisten een…

#598 - Het Spoor Terug: Help jezelf, de geschiedenis van het zelfhulpboekLuister  

Als er een jaar was dat nieuwe levensvragen opriep, dan was het 2020 wel. En dat is goed nieuws voor het zelfhulpboek. Titels als Master your mindset, De moed van imperfectie en Hoe de fuck vind ik geluk, worden geminacht en gevreten. Kennelijk laten we ons graag voorschrijven hoe we een betere vers…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Sarah Adams over abolitionistisch 'blackfacen'Luister  

Het lijkt erop dat het toppunt van de zwartepietendiscussie achter de rug is. Steeds meer mensen zijn het erover eens dat we van dit stereotype uit een vervlogen tijd af moeten. Maar dat deze traditie van blackface nóg verder teruggaat dan we al dachten, en dat juist vanuit abolitionistische hoek d…

'Oproerkraaiers' met Sunny Bergman en Jerry AfriyieLuister  

In haar nieuwe documentaire Oproerkraaiers onderzoekt Sunny Bergman waarom activisten zo'n slechte reputatie hebben, terwijl we ook heel veel maatschappelijke vooruitgang te danken hebben aan hun noeste werk: van vrouwenkiesrecht en natuurbescherming tot de afschaffing van de slavernij. Sunny Bergma…

Bas Von Benda-Beckmann en Eva Schloss over 'Na het Achterhuis'Luister  

Broodmager was ze in het kamp, op sterven na dood. In alles het contrast van de vileine bakvis die het beroemdste boek over de oorlog schreef, aldus de schrijver van het boek Na het achterhuis, historicus Bas Von Benda-Beckmann. Hij reconstrueerde hoe het Anne Frank en de andere onderduikers in de k…

David van Reybrouck, Martin Bossenbroek en Lara Nuberg over IndonesiëLuister  

OVT staat een uur lang (11.00-12.00) volledig in het teken van de geschiedenis van Indonesië. Daarover verschenen de afgelopen maand twee indrukwekkende boeken: Revolusi van David van Reybrouck en De wraak van Diponegoro van Martin Bossenbroek. Naast de beide auteurs is ook Lara Nuberg, historica v…

Het Spoor Terug: de vergeten dam naar AmelandLuister  

Op het wad onder Ameland liggen de resten van een dam die halverwege de negentiende eeuw is aangelegd, tussen het eiland en de vaste wal. Tien jaar heeft hij er gelegen, tot een storm hem wegspoelde. De eilanders zijn vergeten wie eraan gewerkt heeft. Voor de jonkheer die hem aanlegde, Pieter Tedfin…

Sophie van Gool over de loonkloofLuister  

Het nieuws werd deze week beheerst door het drama rondom de alfaman in de politiek, Thierry Baudet. Maar er was ook nieuws over de andere helft van de mensheid: de vrouwelijke helft. Want na minstens een halve eeuw emancipatie is de loonkloof tussen vrouwen en mannen de afgelopen jaren weer niet ges…

Jeroen Olyslaegers over 'Wildevrouw' en 16e-eeuws AntwerpenLuister  

Antwerpen kreeg in de zestiende eeuw de hele ellende van de Tachtigjarige Oorlog over zich heen: paapse kettervervolgingen, calvinistische betweterij, de lange uitzuigende arm van Philips II en natuurlijk de slag om de afvallige stad, die in 1584 terugviel in handen van de Spaanse furie.Jeroen Olysl…

Jan Luitzen over de eerste voetbalwedstrijd in NederlandLuister  

De coronamaatregelen maken dat voetbal heel anders beleefd wordt dan normaal. Volle stadions zijn er even niet meer bij voor volkssport nummer één in Nederland. In dat opzicht eigenlijk net als in 1854, toen de eerste voetbalwedstrijd in ons land gespeeld werd en de sport nog aan een select gezels…

Middeleeuwse memes van de Koninklijke BibliotheekLuister  

Memes. Bizarre plaatjes met witte grote blokletters erop – u heeft ze vast wel eens voorbij zien komen op het internet. Nu leent ook de Koninklijke Bibliotheek haar collectie zich daarvoor door zelf een memegenerator te maken. Deze memes zijn niet alleen een kostelijk tijdverdrijf, er is ook iets …

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Onze recensent Bart Funnekotter bespreekt de nieuwste historische boeken. Ditmaal: Philippus en Alexander. Wereldveroveraars uit Macedonië van Adrian Goldsworthy (Omniboek); Het nazisme en complottheorieën van Richard J. Evans (Spectrum);Bezem en kruis. De Hollandse schoonmaakcultuur of de geschie…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Tinneke Beeckman over 'Machiavelli's lef'Luister  

Wie leest er nou nog Machiavelli, op een enkele machtswellustige snoodaard na? Bijna niemand – ook niet filosoof Tinneke Beeckman, die het werk van de beruchte denker uit Florence tijdens haar studies nooit was tegengekomen. Maar nieuwsgierig gemaakt door een bijna terloopse aanbeveling van haar h…

Nieuwe bron Multatuli ontdektLuister  

Je zou denken dat we inmiddels alles wel weten van Multatuli, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, en zijn meesterwerk Max Havelaar. Toch heeft Reinier Salverda een nieuwe bron gevonden, waaruit hij opmaakt dat het iconische personage Droogstoppel gebaseerd is op iemand anders dan we altijd dachten.…

Thomas Huttinga over 'Mister Europa' Stefan ZweigLuister  

De Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig pleegde in 1942 op een hotelkamer zelfmoord. Hij kon niet verder leven nu de wereld zich binnen nog geen 25 jaar voor de tweede keer in een wereldoorlog stortte. Want kon er hierna ooit nog iets terechtkomen van zijn Europese kosmopolitische ideaal van vrede en…

De wederopstanding van China met Frans-Paul van der PuttenLuister  

In China noemen ze het ‘de eeuw van de vernedering’: de periode vanaf de Eerste Opiumoorlog in 1840, toen China letterlijk en figuurlijk onder invloed raakte van het Westen.“Sinds 1840 hebben we voortdurend moeten strijden,” zo sprak Xi Jinping, de leider van China daarover. “Maar nu doet …

Thomas Muntz over bureaucratie en de toeslagenaffaireLuister  

De bureaucraat is een vreemde boeman. Hij is een pennelikker, een jaknikker, een kleurloos figuur zonder eigen wil, die slechts doet waar hij toe opgedragen is. En toch jaagt hij schrik aan, want door belastingaangiftes, toeslagen, of visumaanvragen wel of niet goed te keuren kan hij levens vermorze…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

'De vader van Grace': van Zeeland naar Indonesië en terugLuister  

“De enige zwarte man in Middelburg, en niemand had mij ooit iets verteld!” Carolijn Visser was geïntrigeerd door de vader van haar jeugdvriendin Grace, die was geboren in Indonesië. Ze kende wel mensen uit Indonesië, maar die leken niet op Graces vader.De gezamenlijke zoektocht van de vriendi…

Het Spoor Terug: ParapsychologieLuister  

Uitzonderlijke claims vereisen uitzonderlijk bewijs. Dat is in het kort het struikelblok voor de parapsychologie. Het vakgebied is bijna verdwenen, maar de vragen blijven. Want meldingen van telepathie, voorspellende dromen en berichten van gene zijde zijn van alle tijden, of je er in gelooft of nie…

Jan Brauer over nazischolen in NederlandLuister  

‘Deutschland erwache und Juda den Tod’, oftewel: 'Duitsland ontwaak en dood aan de joden'. Zo zong in 1934 een schoolkoor van een zogeheten Duitse school in Heerlen. De school viel onder het bijzonder onderwijs en werd met Nederlands overheidsgeld betaald.Het is een van de vergeten treurige hoof…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Homofobie als wapen in de schoolstrijdLuister  

Het begint zo langzamerhand op te vallen: bijna altijd als de discussie over bijzonder onderwijs oplaait, is het omdat er ergens op een confessionele school in het land met de kwestie homoseksualiteit wordt geworsteld.Toch is het niet zo heel raar, meent cultuurhistorica Jolanda van der Lee, als je …

Raoul de Jong over 'Jaguarman'Luister  

Toen Raoul de Jong hoorde over de ‘jaguarman’, een van zijn voorvaderen die zichzelf in een jaguar zou kunnen veranderen, werd hij zo gegrepen door dit verhaal dat hij het tot op de bodem wilde uitzoeken. Als kind van een Nederlandse moeder en een Surinaamse vader wist hij weinig van zijn Surina…

Felix Rottenberg recenseert IDFA-documentairesLuister  

Woensdag 18 november gaat het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) 2020 van start. Hoewel het dit jaar grotendeels online moet plaatsvinden, is het aanbod er niet minder om. Filmkenner Felix Rottenberg recenseert bij ons zijn favoriete historische documentaires van deze editie va…

Het Spoor Terug: Montessori-onderwijs, deel 2Luister  

Deze week in Het Spoor Terug: deel twee van een tweeluik over het Montessori-onderwijs in Nederland.Het is dit jaar 150 jaar geleden dat Maria Montessori geboren werd. 50 jaar later opende de eerste Montessorischool in ons land. Historisch heeft Nederland een unieke plek in het Montessori-universum.…

Verdient Trump een presidentieel pardon?Luister  

Als Trump straks aftreedt, zal hij zo goed als zeker strafrechtelijk vervolgd worden, onder andere vanwege de zwijggeldaffaire met pornoster Stormy Daniels. De vraag is of president Biden hem dan gratie zal verlenen.In 1974 worstelde president Gerald Ford met dezelfde vraag, na de aftreding van Nixo…

Marcel Hulspas over 'Mohammed: van profeet tot legerleider'Luister  

De Mohammed-cartoon van Charlie Hebdo bracht afgelopen weken weer een nieuwe terreurgolf teweeg. Het bespotten en zelfs maar het afbeelden van de profeet is voor geradicaliseerde moslims vaak aanleiding om de laatste stap te zetten: de stap naar gewelddadige aanslagen. Mohammed is perfect, volmaakt …

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Onze dubbelhartige relatie met dieren: 'Op jacht'Luister  

Fotografe Isabella Rozendaal verdiepte zich de afgelopen tijd in de jacht en de cultuur eromheen. Niet alleen hier in Europa, maar ook in Noord- en Zuid-Amerika. En waar de jacht in Europa een adellijke traditie kent, gaat die in Amerika terug naar gewone mensen, de pioniers die het land ooit ontslo…

Geweldsporno in de 17e-eeuwse RepubliekLuister  

De vroegmoderne tijd zat vol met gewelddadige afbeeldingen. Prenten met mislukte onthoofdingen, vierendelingen en ander bloederig leed waren razend populair in de Nederlandse Republiek. En de Republiek was er ook nog goed in: de kwaliteit en hoeveelheid van de prenten, in combinatie met de afwisseli…

Protestantse excuses over de jodenvervolging terecht?Luister  

Na het Koningshuis, de NS en de Nederlandse overheid kwamen er onlangs excuses van de Protestantse Kerk. Deze erkende dat ze in de oorlog tekortgeschoten was bij het beschermen van de joodse Nederlanders.Niet iedereen vond deze excuses op zijn plaats. Want er waren toch ook goede protestanten gewees…

Het Spoor Terug: Montessori-onderwijs, deel 1Luister  

Deze week in Het Spoor Terug: deel één van een tweeluik over het Montessori-onderwijs in Nederland.Het is dit jaar 150 jaar geleden dat Maria Montessori geboren werd. 50 jaar later opende de eerste Montessorischool in ons land. Historisch heeft Nederland een unieke plek in het Montessori-universum…

Hoe een zendeling de hoop verloor: 'Steinharts biecht'Luister  

Op een Haagse zolder worden in 2009 beeldjes gevonden. Voorouderbeeldjes, afkomstig van de Indonesische Batoe-eilanden, blijkt wanneer etnohistoricus Karel Weener op onderzoek uitgaat.Dat leidt al snel naar lutherse zendeling Willem Steinhart, die deze beeldjes meenam van zijn bekeringswerk op de ei…

Markha Valenta over het dubieuze KiescollegeLuister  

De meeste stemmen gelden. Het is hét fundamentele idee waarop elke democratie gebaseerd is. En toch verlopen de Amerikaanse presidentsverkiezingen via een ingewikkeld en byzantijns systeem waarin de meeste stemmen helemaal niet per se gelden: het Electoral College, oftewel het Kiescollege.Dankzij d…

Casper Thomas over complotten en de Amerikaanse verkiezingenLuister  

Aanstaande woensdag weten we wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft gewonnen: Donald Trump of Joe Biden. Dat althans hopen we. Want dit zou weleens een verkiezingsuitslag kunnen worden waar een langdurige rel omheen ontstaat. Als Biden gekozen wordt, bestaat de kans dat Trump het niet accep…

Caro Verbeek over de geur van het verledenLuister  

Paarden, modder en angstzweet: dat moet zo ongeveer geweest zijn wat soldaten roken op het slagveld tijdens de Slag bij Waterloo in 1815. Volgens geurhistoricus Caro Verbeek is het ruiken hiervan van grote invloed op de manier waarop we naar deze historische gebeurtenis kijken.Ze doet onderzoek naar…

Het Laatste Woord: Ariès, 'Het uur van onze dood'Luister  

Deze week in Het Spoor Terug: een aflevering van onze podcastserie Het Laatste Woord.Maandag is het Allerzielen en herdenken we de doden. Dat doen we tegenwoordig heel anders dan vroeger. Als een middeleeuwer iets nastreefde dan was dat de zogenoemde 'goede dood'. Hij of zij oefende er zogezegd een …

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Niek Pas over de aanslagen in FrankrijkLuister  

De waarden van Frankrijk zijn aangevallen. En Frankrijk kan niet anders dan zich verdedigen tegen deze barbarij, zei president Macron na de aanslag deze week in Nice. En hij benadrukte nog eens hoe belangrijk de zogeheten laïcité is: de scheiding van kerk en staat. Want zonder die scheiding zouden…

Verleden en heden van complotdenkenLuister  

Met het uitbreken van de pandemie brak ook een infodemie uit: steeds meer mensen blijken gevoelig voor ‘alternatieve feiten’ en complottheorieën, waarbij de intenties van politici en gevestigde media ernstig in twijfel worden getrokken.Wat is de verklaring voor dit nieuwe complotdenken? En is h…

Lucky Fonz III speelt 'Op de grond'Luister  

In het tweede uur speelt songwriter Lucky Fonz III een nummer over zijn oma, 'Op de grond'.

Lucky Fonz III speelt 'Huisraad'Luister  

Met zijn energieke live-act en originele Nederlandse teksten is Lucky Fonz III uitgegroeid tot een van 's lands bekendste songwriters. Recent schreef hij een eigen theatershow, waarmee hij door het land toert. Hij speelt 'Huisraad' live.

#548 - Daniela Hooghiemstra over het KoningshuisLuister  

Het was een zwaar weekje voor de Oranjes. De keuze om na de aangescherpte coronamaatregelen toch op vakantie te gaan werden publiekelijk keihard afgestraft. Terugkeer met een doodgewone KLM-vlucht was niet genoeg en dus volgde er een videoboodschap met een schuldbewuste koning en een droevig kijkend…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Ditmaal: De wereldwandelaar van Wim Willems; Het woud van de goden van Balys Sruoga; De zedeloze jaren dertig van Bert Sliggers; Het Churchillcomplex van Ian Buruma.Boek van de Maand is dit keer Ian Buruma's Het Churchillcomplex.

Henny Huisman en Marijn Frank over de jaren '90Luister  

De tijd tussen de val van de Berlijnse Muur en de aanslag op de Twin Towers herinneren velen zich als een zorgeloze tijd. De oorlog was voorbij, het gevaar geweken en het zou alleen maar beter worden. Een bijzondere tijd, die inmiddels geschiedenis is.Dat verdient een geschiedenisserie, en dus is va…

Joep Leerssen over onze ‘volksaard’ in tijden van coronaLuister  

Aan het begin van de coronacrisis geloofden politici, beleidsmakers en het OMT nog dat de Nederlandse volksaard ons zou beschermen tegen ‘Italiaanse toestanden’. We waren namelijk hygiënischer dan die Italianen, intelligenter qua lockdown dan in Frankrijk, en ons de wet voorschrijven als in Spa…

Wim Berkelaar recenseert een Libris-nominatieLuister  

Onze vaste boekrecensenten Wim Berkelaar en Bart Funnekotter recenseren tot de grote uitreiking in Amsterdam elk één van de vijf genomineerde boeken voor de Libris Geschiedenis Prijs 2020. Deze week bespreekt Wim De kolonieman van Angelie Sens.

Emiel Hakkenes over zijn boek 'Gas'Luister  

Regelmatig worden Groningers weer opgeschrikt door een aardbeving: het gevolg van het wegpompen van gas uit de grond. Waar de ontdekking van gas in 1959 hoop leek te bieden voor deze arme regio, voelden de Groningers zich in de loop der jaren steeds meer in de steek gelaten.Emiel Hakkenes beschrijft…

Live muziek van Jimi BellmartinLuister  

Hij woonde en trouwde zelfs in woonoord Lunetten, en won met zijn soulvolle stem in 2018 The Voice Senior. Jimi Bellmartin is bij ons te gast en zingt een nummer in het eerste uur.

Live muziek van Jimi BellmartinLuister  

Hij woonde en trouwde zelfs in woonoord Lunetten, en won met zijn soulvolle stem in 2018 The Voice Senior. Jimi Bellmartin is bij ons te gast en zingt een nummer in het tweede uur.

Fotograaf Suzanne Liem over de Bronbeek-veteranenLuister  

Landgoed Bronbeek is een bijzondere plek: het koloniaal-militair verleden wordt getoond in het museum, het is een kenniscentrum over deze geschiedenis en.. de geschiedenis woont er ook nog. Het is namelijk een tehuis voor KNIL-veteranen.Voor het Erfgoedfestival zou documentair fotograaf Suzanne Liem…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Conservator Brigitte de Kok over Barak 1BLuister  

Barak 1B, de uitzendplek van OVT, is de laatst overgebleven barak van het voormalige kamp. De barak vertelt het verhaal van de verschillende groepen die hier noodgedwongen na elkaar terecht kwamen: Joodse burgers & politieke gevangenen, Duitse burgerevacuees, geïnterneerde NSB’ers & collaborateur…

Historici en bewoners over woonoord LunettenLuister  

OVT is te gast bij het Nationaal Monument Kamp Vught, op de plek waar in de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp stond. Dit kamp herbergt echter nog veel meer geschiedenis. Ook het verleden dat raakt aan Oost/West, het thema van de Maand van de Geschiedenis, is er te vinden. Na de oorlog werd di…

Sara Polak over kwakkelende presidentenLuister  

Amerika wil niets liever dan een sterke man aan het roer. Maar dat wordt lastig als de Commander in chief ziek wordt. Toch wordt hard gewerkt om het beeld van een onaantastbaar gezonde president in stand te houden, zien we nu Donald Trump zelf geveld werd door het coronavirus.Dit is niet de eerste k…

Kunstwerken over RaRa in het StedelijkLuister  

Dat was nog niet eerder vertoond in Nederland: een aanslag met explosieven op een bedrijf. Het gebeurde in de nacht van 17 september 1985 voor het eerst, en het zou datzelfde jaar nog drie keer opnieuw gebeuren bij filialen van dezelfde onderneming. De eerste aanslag leidde tot het uitbranden van de…

Lotte Jensen over 'Napoleons nalatenschap'Luister  

Volgend jaar is het 200 jaar geleden dat Napoleon is overleden. Destijds, in 1821, werd hij in Nederland nog vooral gezien als wrede tiran, dwingeland en duivel. Dat is tegenwoordig heel anders. Nu is er ook hier bewondering en aandacht voor zijn verdiensten. Zo valt te lezen in Napoleons nalatensch…

Jaap Robben over grensdorp Dinxperlo-SuderwickLuister  

Dinxperlo en Suderwick: twee aangrenzende dorpjes op de Nederlands-Duitse grens. In de lokale volksmond is de plek gewoon Dinxperwick gaan heten, zo nauw zijn de dorpen met elkaar verweven. Maar de grens is er wel degelijk en is van grote invloed op de geschiedenissen van de beide dorpjes en van de …

Het Nederlands fascisme in de film 'Allen tegen allen'Luister  

Wat is het fascisme? Waar stopt het, en waar begint het? Het zijn vragen die de laatste jaren steeds vaker gesteld worden, nu steeds meer zelfbenoemde ‘sterke mannen’ het politieke podium betreden en domineren. Luuk Bouwman maakte een documentaire over deze vragen: Allen tegen allen, een archeol…

Moeten we nu onze roofkunst uit Benin teruggeven?Luister  

Koloniaal roofgoed moet terug naar het land van herkomst. Dat staat in het rapport Koloniale collecties en erkenning van onrecht dat op verzoek van minister Van Engelshoven is gemaakt. Het advies werd deze week aangeboden aan de Minister van Cultuur en met instemming ontvangen door de betrokken muse…

Wim Berkelaar recenseert een Libris-nominatieLuister  

Onze vaste boekrecensenten Wim Berkelaar en Bart Funnekotter recenseren tot de grote uitreiking in Amsterdam elk één van de vijf genomineerde boeken voor de Libris Geschiedenis Prijs 2020. Deze week bespreekt Wim De hoeve en het hart. Een boerenfamilie in de Gouden Eeuw van Enny de Bruijn.

Claudia Müller over 'Statiegeld voor mijn moeder'Luister  

Claudia Müller draagt het thema van de Maand van de Geschiedenis, Oost/West, als geen ander in zich. Ze groeide op in de DDR en vertrok in 1989 naar het westen. Ze is een van de geïnterviewden uit de bundel Statiegeld voor mijn moeder, een boek met herinneringen van oud-Ossi’s die ook in het Wes…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Ingrid de Zwarte over het boek '10 miljard monden'Luister  

In 2050 zal de wereldbevolking 10 miljard bereiken. Hoe gaan we al die mensen in hemelsnaam voeden? Dat is de vraag achter het boek 10 miljard monden, waarin Wageningse onderzoekers hun kijk presenteren op wat met een duur woord het ‘wereldvoedselvraagstuk’ heet. Toch is dat vraagstuk niks nieuw…

#522 - Live muziek van Jan Teertstra 2Luister  

#512 - De historische KinderboekenweekLuister  

Het is u vast niet ontgaan in de berichtgeving over de laaggeletterdheid van Nederlandse kinderen: de Kinderboekenweek is weer begonnen! Het thema van dit jaar is ‘En toen?’. Daarmee worden kinderen gemotiveerd om terug in de tijd te reizen met een boek. Een zaak die we van harte aanbevelen. …

#521 - Middelburg als centrum van de slavenhandelLuister  

De slavenhandel: dat was toch vooral iets van Amsterdam en de Gouden Eeuw? Nee dus. Niet de hoofdstad, maar Middelburg en Vlissingen waren het epicentrum van de vaderlandse handel in mensen, die vooral in de achttiende eeuw opbloeide. Zo blijkt uit het archief van de Middelburgse Commercie Compagni…

#516 - De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

#513 - Bart recenseert een Libris-nominatie: Mar Oomen, 'Missievaders'Luister  

Onze vaste boekrecensenten Wim Berkelaar en Bart Funnekotter recenseren tot de grote uitreiking in Amsterdam elk één van de vijf genomineerde boeken voor de Libris Geschiedenis Prijs 2020. Deze week bespreekt Bart Missievaders van Mar Oomen.

#520 - De Puch blijft ‘net als vroegâh’ in Den HaagLuister  

Het wordt gezien als hét icoon van de Haagse jeugdcultuur van de jaren ’60: de Puch. In ‘O o Den Haag’ bezong Harrie Jekkers het typische Haagse geluksgevoel zelfs als 'op m'n Puch een wijffie halen en daarna dansûh in de Marathon'. Maar de Puch dreigde uit het Haagse straatbeeld te verdwijn…

#517 - Maarten Frankenhuis over de Kaapse leeuw: wapen van OranjeLuister  

Jarenlang lag hij in een donker depot, maar sinds kort is hij 200 dagen lang te zien in natuurhistorisch museum Naturalis in Leiden: de uitgestorven Kaapse leeuw. Dit prachtige beest vormt onderdeel van de tentoonstelling Van onschatbare waarde, ter ere van het 200-jarig bestaan van Naturalis. Het i…

#519 - 17e-eeuwse dominee tegen slavernijLuister  

Vanaf de kansel ging hij tekeer tegen gelovigen die het achtste gebod niet in acht namen. En preekte tegen de slavernij, want slavernij was mensendiefstal. Maar wat was de Middelburgse dominee Bernardus Smytegelt (1665-1739) nou? Een eigentijdse witte versie van Martin Luther King? Of vooral een boe…

#518 - Ad Tramper over topstuk uit het Zeeuws ArchiefLuister  

Archivaris Ad Tramper schuift aan met een topstuk uit het archief.

#514 - Live muziek van Jan TeertstraLuister  

Op zijn nieuwe album ‘Ik had op meer gerekend’ steekt Jan Teertstra de muziek van Robert Long in een nieuw jasje.

Rina Knoeff over coronawoede en -protestLuister  

Het kan niemand zijn ontgaan: het protest van de jonge influencers deze week. Met leuzen als ‘Ik doe niet meer mee’ en ‘Free the people’ maakten zij hun ongenoegen kenbaar.Want na een half jaar coronamaatregelen zijn zij het zogezegd zat. En niet alleen hun geduld is op, veel meer Nederlande…

Paulien Cornelisse over ‘De Gouden Kersenpit’Luister  

De inspecteur en de gouden kersenpit: dat klinkt als de titel van een detectiveverhaal, maar het is een verhaal over kersen. Paulien Cornelisse schreef het voor het Gelders Erfgoedfestival. Dat festival heeft ter gelegenheid van de Maand van de Geschiedenis aan tien bekende artiesten gevraagd zich t…

Jan Brokken over zijn boek ‘Het eiland van Jean Rhys’Luister  

Wat voor plek is het onbekende Dominica, het Caribische eiland waar Jean Rhys opgroeide? Deze West-Indische schrijfster, bekend van het boek De wijde Sargassozee, intrigeerde Jan Brokken die op reis ging naar het eiland.In Het eiland van Jean Rhys vertelt Brokken over zijn zoektocht naar de wortels …

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Elke maand bespreken we de nieuwste historische boeken met afwisselend Wim Berkelaar en Bart Funnekotter. Deze week is Funnekotter aan de beurt. Hij las voor ons: De Vikingen – Een nieuwe geschiedenis van Neil Price (Nieuw Amsterdam); De leunstoel van de SS-officier van Daniel Lee (Spectrum); Het …

Abdelkader Benali over zijn essay voor de Maand van de GeschiedenisLuister  

'Reizigers van een nieuwe tijd' is de titel van het essay van de Maand van de Geschiedenis. Schrijver en OVT-columnist Abdelkader Benali schreef dit verhaal over Jan Janszoon, een Nederlandse piraat in Marokkaanse dienst. Het is ook het verhaal van het gebied in Marokko waar hij zelf vandaan komt.Te…

Hans Piena over het Nederlands OpenluchtmuseumLuister  

Hans Piena vertelt over een bijzonder voorwerp uit het Nederlands Openluchtmuseum.

Spinvis speelt live 'Aan de Oevers van de Tijd'Luister  

Spinvis reist momenteel de Nederlandse theaters af met zijn voorstelling 'Oog in oog'. Samen met celliste Saartje van Camp brengt hij liedjes uit alle periodes uit zijn oeuvre.Zondag spelen ze met z'n tweeën een aantal nummers uit deze muziekvoorstelling.

Behaarde Maria en een vagina-wond: de tentoonstelling ‘Body Language’Luister  

Met de centralere positie van de mens in de late middeleeuwen veranderen ook de verbeeldingen van Jezus, Maria en heiligen. Met de ogen van nu lijken die afbeeldingen soms vreemd. Wat zit daarachter?Deze bijzondere verbeeldingen van het menselijk lichaam zijn vanaf 25 september te zien in de tentoon…

Wim & Bart recenseren Libris-nominatiesLuister  

Onze vaste boekrecensenten Wim Berkelaar en Bart Funnekotter recenseren tot de grote uitreiking in Amsterdam elk één van de vijf genomineerde boeken voor de Libris Geschiedenis Prijs 2020. Deze week bespreken zij: Eens ging de zee hier tekeer van Eva Vriend (Atlas Contact); en Liever dier dan mens…

Hans Piena en Guido Papenborg over een bijzonder stuk in het Nederlands OpenluchtmuseumLuister  

Met conservator Hans Piena van het Nederlands Openluchtmuseum praten we over een bijzonder stuk uit de collectie: het dagboek van boer Eimert Papenborg dat in de 19e eeuw een geheim dagboek bijhield.Zijn achterkleinzoon Guido Papenborg uit Ziewent bespreekt dit boekje, waarin de boer geheime liefdes…

#501 - Het Spoor Terug: Ouders van toen en nu, deel 1Luister  

'Ik heb twee dochters, ben vier keer zwanger geweest, heb er diverse programma’s over gemaakt, dus ik dacht: over kinderen krijgen weet ik toch wel iets!', aldus radiomaker en kersverse oma Michal Citroen. Maar al in de eerste maanden na de geboorte van haar kleinzoon ontdekte ze dat ouders van nu…

Marlou Schrover over vluchtelingenkampenLuister  

Het vluchtelingenkamp Moria op het Griekse eiland Lesbos ging een week geleden in vlammen op. Sindsdien leven veel vluchtelingen die daar onderdak kregen op straat. Ze willen het nieuwe tijdelijke kamp niet in: ze willen niet opnieuw bovenop elkaar en tussen het vuil wachten op de betere tijden die …

Maarten Prak over 'Nederlands Gouden Eeuw'Luister  

De Gouden Eeuw: een beladen en omstreden term. Desondanks handhaaft historicus Maarten Prak het begrip in zijn heruitgave over Holland in de 17e eeuw.Hij komt uitleggen waarom de zwarte eeuw van slavernij en kolonialisme toch ook de eeuw van Nederland als wereldmacht en cultureel centrum is.

Het Spoor Terug: De Spoetnik-kijkerLuister  

Journalist Nienke Zoetbrood vindt telegrammen die haar grootvader 60 jaar geleden ontving. Ze komen uit Moskou, in codetaal. Waarom kreeg hij midden in de Koude Oorlog telegrammen uit Moskou? En wat staat erin?In deze radiodocumentaire gaat ze op zoek naar het verhaal achter de telegrammen. Terug na…

Maria Farag en haar moeder over 'Het huis van mijn moeder'Luister  

Bij het overlijden van haar Egyptische grootvader stuit Maria Farag op een stapel brieven. Liefdesbrieven van haar grootouders die grote vragen oproepen. Een aanleiding voor Maria om met haar moeder een reis door Egypte te maken.Over deze reis, en haar Egyptisch-Nederlandse familiegeschiedenis schre…

Toneelstuk over Orson Welles’ War Of The WorldsLuister  

Het is zonder twijfel het meest legendarische radioprogramma aller tijden: Orson Welles’ War Of The Worlds. Toen in 1938 dit hoorspel over een invasie van marsmannetjes in Amerika op de radio werd uitgezonden, raakten talloze luisteraars compleet in paniek.In het toneelstuk Orson Welles’ War Of …

Hans de Boer maakt shortlist Libris Geschiedenis Prijs bekendLuister  

De shortlist voor de Libris Geschiedenis Prijs wordt vandaag in de uitzending bekend gemaakt. Uit een de longlist van tien titels selecteerde de jury vijf boeken, die worden toegelicht door juryvoorzitter Hans de Boer, voorzitter van ondernemingsorganisatie VNO-NCW.

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Reber Dosky over zijn documentaire 'Sidik en de panter'Luister  

Sinds 10 september draait de documentaire Sidik en de panter in de bioscopen. In 2019 won het de IDFA Competition for Dutch Documentary en VPRO Cinema bekroonde het met 4 sterren. De film vertelt het verhaal van de Koerdische bergen en de mensen die dit roerige gebied bewonen. Sidik, de gids in deze…

Extreemrechts & esoterisch: anti-coronademonstranten in BerlijnLuister  

Wie beelden heeft gezien van de demonstraties tegen coronamaatregelen in Berlijn zal het vast zijn opgevallen: het is een vreemd allegaartje van vrouwen in hippiekledij, extreemrechtse skinheads, en half ontblote yogi's die ecstatisch met nazivlaggen zwaaien. Wat bindt deze groep mensen?Historicus e…

De eerste Afrikaanse ontdekkingsreiziger met Abdelkader BenaliLuister  

In 1527 vertrekt ontdekkingsreiziger Pánfilo de Narváez met 600 bemanningsleden (en 100 paarden) vanuit Andalusië richting het Westen. Daar zullen ze het stuk land dat we later Florida zijn gaan noemen opeisen voor de Spaanse kroon. Maar wanneer ze voet aan wal zetten treft hen het noodlot. Vier …

Het Spoor Terug: Doel. Een Vlaamse thriller aan de ScheldeLuister  

Na ruim 20 jaar strijd heeft de Vlaamse overheid besloten dat het Scheldedorp Doel tóch mag blijven voortbestaan. Het dorp onder de rook van Antwerpen staat al tientallen jaren op de nominatie om van de kaart te verdwijnen. Het zou plaats moeten maken voor de uitbreiding van de Antwerpse haven, maa…

Rock Against Racism in de film White RiotLuister  

Vanaf 17 september is de film White Riot, vernoemd naar een nummer van punkband The Clash, in de bioscoop te zien. Het is een documentaire over het ontstaan van ‘Rock Against Racism’ in Engeland in de jaren 70.In een tijd dat de xenofobie toeneemt en het National Front, een racistische partij, i…

Doorbraak in spijkerschriftLuister  

Een online tool waarmee je kleitabletten kunt herstellen. Dat presenteerden Israëlische onderzoekers afgelopen week. Met deze tool kunnen 5000 jaar oude teksten hersteld worden. Is dit een soort Google Translate voor het spijkerschrift?We bespreken het met Caroline Waerzeggers, hoogleraar Assyriolo…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Krakersparadijs TetterodeLuister  

Amsterdam was ooit van krakers en andere alternatievelingen. Inmiddels is de stad van hippe jonge Starbucks-koffie- en sappenmensen, van rolkoffertoeristen en expats. Maar zijn ze er nog: de creatievelingen die de stad een eigenzinnig aanzien geven?In elk geval zijn ze nog te vinden in het voormalig…

'Misbehaviour', de film over Miss World 1970Luister  

'We zijn niet mooi, we zijn niet lelijk, we zijn boos', zo scandeerden de feministes die in 1970 de Miss World-verkiezingen in Londens Royal Albert Hall onderbraken - terwijl die wereldwijd live werden bekeken door 100 miljoen mensen. De gebeurtenis zou uitgroeien tot een van de bekendste 'conscious…

De ware aard #8: De GutmenschLuister  

De Zomerserie van 2020. “De menselijke natuur toont zich ten tijde van een ramp als veerkrachtig, vindingrijk, gul, empathisch en dapper.” Dat schreef de Amerikaanse schrijver Rebecca Solnit in 2008, in haar instant-klassieker A Paradise built in Hell. In dat boek ontdekte ze dat rampen – van …

Hoe Nederland het (te) bont maakteLuister  

Volgend jaar komt er een definitief einde aan een kleine eeuw bontboeren in Nederland. Vanwege aanhoudende coronabesmettingen bij nertsenhouders besloot Den Haag dat het bontfokverbod drie jaar eerder van kracht wordt. Wie wil begrijpen hoe de relatie tussen mens en dier de afgelopen eeuw is verande…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Philipp Blom en Geert Mak blikken terug op een halfjaar coronaLuister  

Als de coronapandemie iets openbaarde, is het wel het einde van de westerse hegemonie in de wereld. Sterker nog: de pandemie legt de vinger op de zere plek van een cultuur die niet weet hoe zichzelf te vernieuwen en terugvalt op oude reflexen als nationalisme, angst voor verandering en roep om sterk…

Lizzy van Leeuwen over haar boek 'Indra. Een Wajangleven.'Luister  

Het verhaal van een wereldberoemde Nederlands-Indische podiumartiest die de afgelopen eeuw in vele gedaantes het culturele veld bespeelde, en nu toch totaal vergeten is. Hij werd geprezen door Simon Carmiggelt, verzachtte de pijn die Nederland voelde bij het verlies van Indië, maar steunde ook de I…

#485 - Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #6Luister  

Deel 6: de blik vooruit: solex, de wegenwacht, kamperen en ontspanning Vijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang…

De ware aard #7: de meeloperLuister  

Ze keek naar de kleurloze bureaucraat in het beklaagdenbankje en schreef dat ene zinnetje waarmee heel haar kijk op het personage was samengevat: ‘de banaliteit van het kwaad’. Het was 1961. Adolf Eichmann, logistiek architect van de holocaust, stond terecht in Jeruzalem. Filosofe Hannah Arendt …

De Vakantieman: Valika Smeulders op CuraçaoLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het Kas di Pal'i Maishi in Curaçao als reisbestemming, een mini-openluchtmuseum met een dak van maïsstengels, waar afstammelingen van tot slaaf gemaakte mensen woonden. Hoofd Geschiedenis bij het Rijksmuseum Valika Smeulders kwam dit huisje tegen tijdens haar …

Trumpsupporter-evangelist Jerry Falwell jr in diskredietLuister  

Door een seksschandaal moest evangelist Jerry Falwell jr. deze week ontslag nemen. Hij was president van de Liberty University in Virginia. Ook is hij steunpilaar van president Donald Trump, en tevens de man die er 4 jaar geleden voor zorgde dat het overgrote deel van evangelisch Amerika Republikein…

Waddenwolf, een boek van Corine NijenhuisLuister  

Corine Nijenhuis schreef het boek Waddenwolf, dat deze week uitkwam. Nijenhuis vertelt ons het verhaal van Pieter Jan Willem Teding van Berkhout, de man die de bouw van een dam tussen Ameland en het Friese vasteland in gang zette. Dit plan zou de Waddenzee transformeren tot Waddenpolder.

De Vakantieman: Raphael Hunsucker in TunesiëLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het antieke Chemtou in Tunesië. Een prachtige steengroeve met resten van de antieke stad Simitthu. Classicus Raphael Hunsucker bezocht recentelijk deze bijzondere plek en is te gast.

Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #5Luister  

Deel 5: geldzuivering en MarshallhulpVijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang van dat verlies duidelijk. Nederla…

De ware aard #6: de overleverLuister  

Is dit een mens – zo luidt de titel van het beroemde boek van de Italiaanse schrijver en Auschwitz-overlevende Primo Levi. Hij getuigt daarin van wat “in Auschwitz de mens van de mens heeft durven maken.” Het boek gaat over de donkerste episode van de 20e eeuw: de holocaust.Te gast over dit bo…

De prijs voor de Indonesische onafhankelijkheidLuister  

Indonesië betaalde hoge prijs voor eigen onafhankelijkheid. Morgen is het 75 jaar geleden dat Indonesië zichzelf onafhankelijk verklaarde – en dat zal daar groots gevierd worden. Nederland erkende die onafhankelijkheid pas vier jaar later, op 27 december 1949. Maar Indonesië moest ook nog eens …

Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #4Luister  

Deel 4: (huis)vrouwen na de oorlogVijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang van dat verlies duidelijk. Nederland …

De ware aard #5: de neurootLuister  

Als er iemand was die het zielenleven van de ontwikkelde mens op de snijtafel legde dan was het wel Sigmund Freud. In ons huisde nog altijd de eerste woeste primitieveling, stelde hij, gedreven door driften die hij nauwelijks kon onderkennen: een personage dat diep vanbinnen wist dat hij er niet gel…

De Vakantieman: Marijke Gnade in ItalieLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) Marijke Gnade, Le Ferriere, een klein gehucht in de buurt van Rome

Steven Adolf over Juan CarlosLuister  

Afgelopen maandag maakte de voormalige Spaanse koning Juan Carlos bekend Spanje te verlaten. Een vlucht lijkt het, naar de Dominicaanse Republiek, achtervolgd door schandalen.Hoe heeft het zo ver kunnen komen met de koning die eens zo populair was als kampioen van de democratie? En wat betekent dit …

Napraten met Maartje en PeggyLuister  

We praten na met Maartje Duin en Peggy Bouva, die de podcast De plantage van onze voorouders maakten. In de podcast onderzochten ze hun gedeelde verleden, wat zich heeft afgespeeld op de plantage Tout Lui Faut in Suriname. Maartje als afstammeling van aandeelhouders in de plantage, Peggy als afstamm…

De ware aard #4: De aap met gewetenLuister  

Deugt de mens een beetje en wat is er nodig om hem beter maken? In de 8-delige serie ‘De ware aard’ onderzoeken Jos Palm en Julie Blussé met filosoof Thomas Muntz en 8 uitgelezen gasten 8 teksten die ons mensbeeld bepaalden. Deze aflevering bespreekt primatoloog Frans de Waal Darwins De afstamm…

Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #3Luister  

Deel 3: wederopbouw in de haven van Rotterdam en de mijnen van LimburgVijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang v…

De Vakantieman: Ernst van den Hemel in Kentucky, Verenigde StatenLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het Creation Museum in Kentucky als reisbestemming, een museum over het ontstaan van de aarde, maar dan met een Amerikaans fundamentalistisch-christelijk sausje. Religiewetenschapper Ernst van den Hemel neemt ons mee naar dit museum, waar je onder andere een nag…

TurncultuurLuister  

Afgelopen week baarde turncoach Gerrit Beltman veel opzien toen hij erkende dat hij zich jarenlang misdragen had tegenover jonge turnsters. Hij verklaarde dat zijn wangedrag voortkwam uit de wens om de succesvolle Oost-Europese turnmethodes te kopiëren. Maar wat zijn die Oost-Europese methodes prec…

De ware aard #3: de homo economicusLuister  

Wat is de mens? De achttiende-eeuwse filosoof en grondlegger van de economische wetenschap Adam Smith had een eenvoudig antwoord op die vraag. ‘De mens is een dier dat overeenkomsten sluit: geen enkel ander dier doet dit -- geen hond wisselt botten uit met een andere hond.’Adam Smith publiceerde…

Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #2Luister  

Deel 2: honger, woningnood en het herstel van de dijken van WalcherenVijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang va…

Het Spoor Terug: 75 jaar na de bevrijding #1Luister  

Deel 1: de stand van zaken na de roesVijf jaar lang was uitgekeken naar een nieuw begin. Alles zou anders en beter worden. Maar na het feesten viel het al gauw tegen. Zo’n 250 duizend landgenoten hadden de oorlog niet overleefd en in mei 1945 werd de volle omvang van dat verlies duidelijk. Nederla…

De Vakantieman: Pieter van Os in AlbaniëLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) het dorpje Voskopojë, een fascinerend dorpje in Albanië met resten van 24 orthodoxe kerken, als reisbestemming. Schrijver en journalist Pieter van Os neemt ons mee naar dit met fresco's bezaaide kleine dorpje wat ooit een grote stad is geweest, en thuishaven v…

De spookspelen van Tokyo 1940Luister  

Het voelt een beetje treurig om vandaag OVT te presenteren. Niet omdat we dat natuurlijk niet met plezier doen, maar omdat we eigenlijk de komende weken zouden plaatsmaken voor de Olympische Spelen. Die zouden afgelopen vrijdag van start zijn gegaan in Tokio. Opvallend genoeg is het niet voor het ee…

De ware aard #2: het getemde beestLuister  

Stelt u zich een mens in oerstaat voor, zo vraagt Thomas Hobbes de lezer in het filosofische meesterwerk Leviathan. Zo’n mens in natuurtoestand leeft in continue angst, redeneert Hobbes, want in een wetteloze wereld kan je op ieder moment straffeloos worden bestolen of neergeknuppeld. Het leven va…

Van bewondering tot achterdocht: de reputatie van ItaliëLuister  

Ooit was Italië het brandpunt van de Europese cultuur, het land van Dante en Boccaccio, het land van da Vinci en Michelangelo. Het land van de voorbeeld-republiek Venetië en de bankiers van de Medici. Kortom: Italië was het land dat voordeed hoe het moest. Tot in de 19e eeuw was een opvoeding nie…

De Vakantieman: Suze Zijlstra in IndonesiëLuister  

Deze week tipt onze Vakantieman (m/v) Fort Rotterdam, een 17e eeuws fort in Makassar op het eiland Sulawesi in Indonesië, als reisbestemming. Historicus Suze Zijlstra deed bij Fort Rotterdam onderzoek voor haar aankomende boek De voormoeders. Hierin gaat ze op zoek naar de vaak onzichtbare geschied…

Het Spoor Terug: de plantage van onze voorouders - deel 8Luister  

Na het bezoek aan de plantage in Suriname valt de Nederlandse realiteit Peggy en Maartje rauw op het dak. Anti-zwart racisme is anderhalve eeuw na de afschaffing van de slavernij nog steeds niet uit de Nederlandse samenleving verdwenen. Het maakt dat Peggy zich hier steeds minder thuis voelt. Terwij…

Het eerste slavernijonderzoek met Humphrey LamurLuister  

Humphrey Lamur, emeritus hoogleraar sociologie en antropologie, onderzocht als een van de eersten in Nederland het slavernijverleden. Waar kwam deze pionier achter, en hoe was het om in die tijd hier onderzoek naar te doen?

De wortels van racisme, 12-07-2020, 1e uurLuister  

Als we het over racisme hebben, moeten we praten over de wortels ervan: het koloniale verleden. Daarom praten we met de pionier in Nederlands slavernijonderzoek Humphrey Lamur, socioloog Zawdie Sandvliet en zijn student Tenisha Nahar en historica Lara Nuberg.

Het Spoor Terug: de plantage van onze voorouders - deel 7Luister  

De plantage zelf Maartje’s moeder komt aan in Suriname en begrijpt weinig van het verdriet over het slavernijverleden. De verwaarloosde staat van het historisch erfgoed in Paramaribo helpt niet mee om het invoelbaar te maken. Toch gaan Maartje en haar moeder samen met Peggy, haar tante en oudoom m…

Afro-Nederlandse studies met Zawdie SandvlietLuister  

We kennen misschien de Afro-American Studies, maar er bestaat ook zo iets als Afro-Nederlandse studies. Althans, aan de Hogeschool van Amsterdam dan. Daar geeft Zawdie Sandvliet het vak, dat hij zelf ontwikkelde. Hoe ontstond dit vak, en wat is het eigenlijk? We praten erover met Zawdie en Tenisha N…

Documentaire 'Wat ervan overbleef' met Lara NubergLuister  

Hoe kijken we in Nederland naar de voormalige kolonie Indonesië? En hoe kijken Indische Nederlanders daarnaar? Historicus en journalist Lara Nuberg ging op onderzoek uit in haar eigen familie. Het resultaat, de radiodocumentaire 'Wat ervan overbleef' wordt op 12 juli om 21:00 uitgezonden bij RadioD…

De Vakantieman: Astrid Sy in SyriëLuister  

Deze aflevering tipt de Vakantieman (m/v) het verwoeste en weer opgebouwde klooster Mar Sarkis in Syrië als reisbestemming. Andere Tijden-presentator Astrid Sy werd hier verliefd op middeleeuwse geschiedenis en het Midden-Oosten.

Geen excuses voor slavernijLuister  

‘Excuses kunnen leiden tot polarisatie,’ en kun je mensen die nu leven wel verantwoordelijk houden voor iets uit een ver verleden? Zo sprak onze premier afgelopen woensdag in het kamerdebat over institutioneel racisme in reactie op de roep van de Tweede Kamer om excuses voor het slavernijverlede…

Verbod politieke partijenLuister  

Deze week maakte minister van Binnenlandse Zaken Ollongren in een brief aan de kamer de besluiten van het kabinet bekend over de herziening van ons parlementair stelsel. Één van de besluiten sprong er bij ons uit: er komt een wet op politieke partijen. Met deze wet zou het makkelijker moeten worde…

Pestkop, lafaard en slachtoffer: Roy CohnLuister  

Hij was verantwoordelijk voor de executie van Julius en Ethel Rosenberg, hij was één van de meest prominente leden van de New Yorkse high society, communistenjager met McCarthy én leermeester van Donald Trump. We hebben het over Roy Cohn, de Amerikaanse jurist die tot grote hoogte rees en daarna …

De val van SrebrenicaLuister  

Op zaterdag 11 juli is het precies 25 jaar geleden dat de Serviërs de door Nederlandse troepen beschermde moslimenclave Srebrenica innamen, en in de weken daarna een massaslachting aanrichtte. Om de val van Srebrenica te herdenken is er de komende week op Radio 1 dagelijks extra aandacht voor deze …

Strandroof op een wegkwijnend eilandLuister  

Dertien december 1703 joegen de uitlopers van een orkaan over de Wadden. Even buiten het dorp West Vlieland liep het dagen eerder van het anker geblazen Britse koopvaardijschip Mary and Sara op een zandbank en verging. De Eilanders zagen hun kans en eigenden zich de waardevolle bezittingen aan boord…

Het Spoor Terug: de plantage van onze voorouders - deel 6Luister  

Het Surinaamse zwijgenPeggy en Maartje reizen af naar Suriname om oudere leden van de familie Bouva te spreken. Wat hebben zij van hun ouders en grootouders meegekregen over de slavernij? Hoe minder informatie er is overgeleverd, lijkt het, des te groter de pijn en het verdriet. Niet iedereen wil me…

Waarom staat 'het Oranjegevoel' in de Canon?Luister  

Het vormt het laatste van de vijftig vensters, die de Canon van Nederland vormen: ‘het Oranjegevoel’. Een venster over oranje mutsjes bij de Elfstedentocht, ‘onze’ Leeuwinnen, en een emotie die volgens de commissie de laatste jaren ‘vooral een niet-politieke, verbindende rol’ speelt. Het…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

Elke maand worden de nieuwste historische boeken besproken door afwisselend Wim Berkelaar en Bart Funekotter. Deze week is Funnekotter aan de beurt. Hij las voor ons:Operatie Chastise van Max Hastings (Hollands Diep) Vergeten volkeren van Philip Matyszak (Omniboek) De reis van onze genen van Johanne…

Solidaire priesterLuister  

Hij was een priester zoals er wel meer waren in de jaren zeventig. Minstens zo begaan met de medemens dan met God. Het geloof was iets dat je in 'de praktijk' bracht, niet zozeer door woorden maar door de juiste solidaire daden. Dat was de levensregel van priester en politicus Herman Verbeek, een va…

70-jaar Korea-oorlogLuister  

Afgelopen donderdag was het precies 70 jaar geleden dat de Korea-oorlog begon. Het noorden viel het zuiden binnen. Het begin van wat al snel een internationaal conflict werd, waarbij aan de kant van het zuiden veel westerse landen meevochten onder leiding van de Amerikanen, en aan de kant van het no…

Het Spoor Terug: de plantage van onze voorouders - deel 5Luister  

Hoe gaan we om met wat niet staat geschreven? Is iets pas waar als het zwart op wit staat op papier? En in hoeverre kunnen we de geschiedenis herschrijven?  Peggy en Maartje stuiten bij hun onderzoek steeds op hetzelfde probleem: over de plantage-eigenaren zijn veel geschreven bronnen, over de tot…

Russische oorlogskathedraalLuister  

Op 23 juni is Ruslands nieuwste kathedraal geopend en het is een opmerkelijke: een camouflagegroene oorlogskathedraal. De trappen zijn gemaakt van omgesmolten nazi-tanks en de muren worden niet alleen gesierd door Bijbelse taferelen maar vooral door schilderingen van slagen uit de Tweede Wereldoorlo…

Q&A over ‘De plantage van onze voorouders’Luister  

Q&A met Maartje Duin en Peggy Bouva over 'De plantage van onze voorouders'.

Ontheiligde kermis-kerkLuister  

Ophef in de Achterhoek vorige week: na een optreden van DJ Pim Pam Pompen werd de kerk van Lievelde ontheiligd verklaard. Het kerkbestuur was zich van geen schuld bewust toen de organisatie van het volksfeest vroeg de kermis te verplaatsen naar de kerk, maar de pastoor zag dat anders: de coronakermi…

De tolk van SrebrenicaLuister  

Het is alweer bijna 25 jaar geleden dat de genocide in Srebrenica plaatsvond. Hasan Nuhanovic is een van de weinige Bosnische moslimmannen die de genocide overleefde, omdat hij als tolk voor het Nederlandse VN-bataljon enige bescherming genoot. Zijn vader, broer en moeder werden wel aan de Bosnisch-…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Jan Pieterszoon Coen moest een beeldLuister  

Als er een vaderlands schandbeeld is dan is dat wel het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen, de zeventiende-eeuwse gouverneur generaal van Ons Indië. Het beeld van Coen, verantwoordelijk voor de uitroeiing van de bevolking van de Banda-eilanden in 1621, is weer volop onderwerp van discussie.Het zou…

De misdaden van Jan Pieterszoon CoenLuister  

‘Stop de genocideverheerlijking’. Onder die leus wordt het protest tegen de nagedachtenis aan Jan Pieterszoon Coen deze week georganiseerd. Het beeld van ‘de slachter van Banda’ moet weg, vinden de demonstranten, want Coen staat voor het foute koloniale verleden. Het imago van Coen is nu ink…

Het Spoor Terug: de plantage van voorouders - deel 4Luister  

Een gedeeld verhaalPeggy - nazaat van tot slaafgemaakten - vindt het prima dat Maartje - nazaat van slaveneigenaren - een podcast maakt over hun gedeeld verleden. Maar wel op een aantal voorwaarden. De titel, bijvoorbeeld, moet echt anders. Ook binnen hun beide families roept het onderwerp heftige r…

Tessa Leuwsha over haar nieuwe boek 'Plantage Wildlust'Luister  

In het begin van de twintigste eeuw trokken jonge Nederlandse gelukszoekers à la Ik vertrek naar Suriname om directeur te worden op koffieplantages. Ze komen terecht in een samenleving die in beweging is: de slavernij is voorbij, contractarbeiders worden op ongunstige voorwaarden vanuit Brits Indi…

De column van Abdelkader Benali, de creoolse keukenLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Marcel Proust en zijn fascinatie met het schilderij 'Gezicht op Delft'Luister  

Toen de Franse schrijver Marcel Proust in 1902 in Den Haag voor het eerst oog in oog stond met Vermeers schilderij Gezicht op Delft, raakte hij diep onder de indruk. Een levenslange fascinatie was geboren. Bijna twintig jaar later nog schreef hij in een brief aan de kunstcriticus Jean Luis Vaudoyer …

Het Spoor Terug: De plantage van onze voorouders - deel 3Luister  

Blinde vlekNu Peggy heeft voorgesteld om samen onderzoek te doen naar de plantage van hun voorouders, heeft Maartje een kennisachterstand in te halen. Samen met haar moeder leest ze Anton de Koms ‘Wij slaven van Suriname’. In dat boek las ook Peggy voor het eerst wat haar voorouders hadden doors…

Institutioneel racisme met Zihni ÖzdilLuister  

Racisme bestaat in Nederland, verkondigde premier Mark Rutte vorige week. Maar van ‘institutioneel racisme’ weigert hij te spreken, het is ‘sociologisch jargon’, aldus de premier. Liever spreekt hij van ‘systemisch’ racisme. Waarom eigenlijk? En waar komt de term ‘institutioneel racism…

Moord op Palme opgelostLuister  

Het was deze week groot nieuws: de moord op de Zweedse sociaal democratische premier Olof Palme is opgelost. Dat wil zeggen: Stig Engström, de Skandia-man, is door het OM aangewezen als de dader. Case closed, na 34 jaar. Olof Palme was het boegbeeld van het Zweedse sociaal democratische paradijs en…

Leopold II en de nieuwe beeldenstormLuister  

Het beeld van Columbus in Boston is onthoofd; dat van slavenhandelaar Edward Colton is in Bristol in het water geworpen; dat van oorlogsheld Churchill is met graffiti beklad en de beeltenis van Leopold II, de koning der Belgen, is na in brand gestoken te zijn, preventief geruimd door het stadsbestuu…

Waarom is het zo moeilijk de Amerikaanse politie te hervormen?Luister  

Al decennia wordt er in Amerika hevig geprotesteerd tegen politiegeweld tegen zwarte Amerikanen. Toch blijft ingrijpende hervorming van de Amerikaanse politie uit – en wij vroegen ons af waarom. Volgens socioloog en politiewetenschapper Jaap Timmer van de Vrije Universiteit vormt het bestaan van h…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen

De Hongaarse 'schande' van het Verdrag van TrianonLuister  

Afgelopen donderdag was het 100 jaar geleden dat het Verdrag van Trianon werd getekend; het onbekendere broertje van het Verdrag van Versailles. Dit verdrag, waarbij Hongarije tweederde van haar grondgebied verloor, wordt door het Hongaarse historisch onderzoeksinstituut Veritas betitled als ‘de g…

Het sprookje van Lance ArmstrongLuister  

Lance Armstrong overwon kanker, won daarna zeven keer de Tour de France en werd uiteindelijk ontmaskerd als dopinggebruiker. De grootste bedrieger in de sport ooit? Of toch de beste renner aller tijden? Of misschien wel beide?De komende weken is een tweedelige documentaire te zien over de opkomst en…

'A riot is the language of the unheard' - Martin Luther King Jr.Luister  

Vreemd maar waar: de afgelopen week vormde een meer dan een halve eeuw oud citaat van Martin Luther King Jr. in Amerika plotseling de aanleiding voor een verwoed debat. Zijn zoon, MLK III, deelde het citaat op Twitter en daarna ging het los, in kranten, op tv en op social media. Want wat had MLK pre…

Wim Daniëls over zijn nieuwe boek 'De zomer van 1945'Luister  

Zijn Brabantse ome Theo die de naam van Montgomery consequent verkeerd uitspreekt, het werpen van de atoombom op Japan - een vredesdaad -, het gezeur over de verdwenen fiets, over de levensmiddelenbonnen en het verlies van het Oranje Bondsteam tegen de Liberation Army Team: het komt allemaal voor in…

Het Spoor Terug: De plantage van onze voorouders - deel 2Luister  

Wat zeggen onze voorouders over wie wij zijn? Kunnen we trots zijn op hun heldendaden zonder ons te schamen voor wat ze hebben misdaan? Maartje weet heus wel dat zij niet verantwoordelijk is voor de daden van haar voorouders. Toch zit het haar niet helemaal lekker dat ze in haar stamboom vol illuste…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Elke maand bespreken we de nieuwste historische boeken met afwisselend Wim Berkelaar en Bart Funekotter. Deze week is Berkelaar aan de beurt. Hij las voor ons:Zwarte jaren van Han van der Horst (Prometheus)Aan tafel bij dictators van Witold Szabłowski (Nieuw Amsterdam)Zwanenzang 1945 van Walter Kem…

De column van Nelleke Noordervliet.Luister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Maartje Duin over haar podcastserie 'De plantage van onze voorouders'Luister  

Maartje Duin komt vertellen over de totstandkoming van haar nieuwe achtdelige podcast-serie De plantage van onze voorouders, die ze maakte in samenwerking met Peggy Bouva. Zondag is het eerste deel te horen in Het Spoor Terug

'Vogels als huisgenoten' van Len HowardLuister  

Nu we meer dan ooit aan ons huis gekluisterd zijn, vallen de bewoners van onze omgeving meer op dan ooit: de vogels. En ook op onze schermen zijn ze populair: de Vogelbescherming biedt gratis online cursussen tuinvogels kijken aan, en de webcams waarmee je online mee kan kijken in de nesten van uile…

Renée Römkens over onzichtbaar geweld tegen vrouwenLuister  

Het huiselijk geweld tegen vrouwen is sinds de coronacrisis en de lockdown over heel de wereld schrikbarend toegenomen. In Frankrijk is het aantal meldingen met 30 procent en in België met 70 procent gestegen. Maar heel vaak zijn er geen betrouwbare cijfers omdat de vrouwen thuis zitten met de dade…

Erwin Mortier over zijn nieuwe boek 'De onbevlekte'Luister  

In het mooie boerenland van Vlaanderen worstelt een familie met de vraag: hoe iemand te herdenken die niet herdacht mag worden? Dit was het thema van Erwin Mortier’s debuutroman Marcel, waarin hij als kleine jongen achter het SS-verleden van zijn oudoom komt. In zijn nieuwe boek De onbevlekte keer…

Het Spoor Terug: De plantage van onze voorouders - Deel 1Luister  

In de podcast ‘De Plantage van onze voorouders’ komen twee werelden die altijd al alles met elkaar te maken hadden op een andere manier nog dichter bij elkaar. De wereld van de plantage-eigenaren en slavenhouders en de wereld van de slaven die onvrijwillig aan die plantage en hun eigenaren gebon…

Lessen voor de post-corona stadLuister  

De coronapandemie heeft ons met andere ogen naar de stad doen kijken. Drukke winkelstraten en overvolle trams zijn taboe in de anderhalvemetermaatschappij, terwijl het belang van parken en pleinen plots zonneklaar is. Overal ter wereld buigen stadsbesturen zich dan ook al over de vraag hoe een pande…

De bevrijding van TexelLuister  

Op 20 mei was het precies 75 jaar geleden dat Texel bevrijd werd. Als laatste plek in Nederland kwamen op 20 mei 1945 de Canadese troepen van de geallieerden het eiland ontzetten van de Duitsers. De anderhalve maand voor de bevrijding werd een bittere strijd geboerd: honderden Georgiërs die op het …

Bijbelmuseum-soapLuister  

Het omstreden Amerikaanse Museum van de Bijbel zit in de problemen: de overheid heeft een gestolen kleitablet in beslag genomen. Het kleitablet laat een deel van het Gilgamesj-epos zien. De evangelische familie Green, die rijk werd met de knutselwinkelketen Hobby Lobby, opende het museum om de bijbe…

De geschiedenis van de WHOLuister  

Het laatste heilige huisje waar Trump zijn pijlen op gericht heeft is de Wereldgezondheidsorganisatie. De president dreigt om de bijdrage van de V.S. op te schorten, waardoor de WHO opeens zijn grootste geldschieter kwijt is. En dat midden in de corona-crisis. De WHO is opgericht na de Tweede Wereld…

Léon Hanssen over zijn nieuwe boek 'Handboek voor de vagebond'Luister  

De vagebond is een eenmansmens: de belichaming van het principe van social distancing. Zo schrijft cultuurhistoricus Léon Hanssen in zijn 'Handboek van de voor de vagebond', dat op 28 mei verschijnt. Vagebonden zijn er in alle soorten en maten. Swiebertje was er een, maar evenzo Thoreau, de auteur …

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Hoe word je Kim Jong-Un?Luister  

Het moet een flinke kluif zijn geweest om de levensloop van Kim Jong-Un op papier te zetten. Zelfs de meest basale feiten staan over de Noord-Koreaanse dictator ter discussie: zo weten we niet eens zeker of hij momenteel nog wel in leven is. Voormalig CIA-analiste Jung Pak waagde zich toch aan een b…

Thomas Paine en wijLuister  

Hij mag gerust de vader van onze sociale liberale democratie worden genoemd. Al eind achttiende eeuw schreef Thomas Paine dat vrijheid en sociale zekerheid bij elkaar horen. Dat deed hij in zijn klassieker The Rights of man, waarin hij ook afrekent met de monarchie die met een beetje pech idioten al…

Het Spoor Terug: Een suikeroom in Ethiopië - deel 1Luister  

Deel 1 van een tweeluik over de geschiedenis van een Nederlandse suikerplantage in Ethiopië.Nadat de Indonesische onafhankelijkheid eind 1949 een feit was, ging een aantal Nederlandse bedrijven die in ‘ons Indië’ actief waren geweest, op zoek naar nieuwe tropische locaties. In 1952 kwam op die…

De Geur van Hooi, boek Tialda HoogeveenLuister  

In de dagboeken van de Friese boer Siebe Peenstra vond Tialda Hoogeveen een eeuw boerengeschiedenis. De melkveehouder had gedurende zijn leven (1923-2019) nauwkeurig bijgehouden hoe zijn bedrijf en de rest van zijn bestaan eruit zag. En hoewel de kern van het werk -melk produceren- niet veranderde, …

Jaap Scholten over zijn nieuwe boek 'Suikerbastaard'Luister  

Tientallen Twentse arbeidersjongens reisden in de jaren ’50 en ’60 af naar Ethiopië, waar ze op verzoek van Keizer Haile Selassie suikerfabrieken opzetten. De meesten van hen leefden er drie jaar lang in relatieve weelde en harmonie met de lokale bevolking, voordat hun contract afliep en ze die…

De CIA en The Scorpions: Wind of changeLuister  

Is het denkbaar dat het nummer Wind of Change, van de Duitse metal-band the Scorpions, waarvan de populariteit vlak voor de ineenstorting van de Sovjet Unie aan de andere kant van het ijzeren gordijn tot duizelingwekkende hoogtes steeg, geschreven is door de CIA? Het nummer, dat in 1990 verscheen, v…

Nederland vakantielandLuister  

Kunnen we deze zomer op vakantie? En zo ja, hoe dan? Dat is de vraag die afgelopen week de gemoederen flink bezig hield. Frankrijk wil waarschijnlijk geen toeristen, Spanje en Portugal misschien wel. Een duidelijk antwoord is er nog niet. Maar waarom raken we eigenlijk massaal in lichte paniek als w…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

75 jaar 'poldermodel'Luister  

Op 17 mei is het precies 75 jaar geleden dat de Stichting van de Arbeid werd opgericht. Een overlegclub van werkgevers en vakbonden, al tijdens de oorlog bedacht en dus binnen twee weken na de bevrijding al officieel opgericht. Met als doel: gezamenlijk aan de wederopbouw van Nederland te werken. He…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Het Spoor Terug: Operatie Onthechting - deel 2Luister  

In 2012 erft de Amsterdamse fotograaf Marianne Ingleby het archief van haar Amerikaanse opa Bruce Elkus. Als fotograaf in dienst van het Amerikaanse leger legde hij in 1945 het staartje van de Tweede Wereldoorlog vast op het Japanse eiland Iwo Jima. De rauwe en heftige foto's geven een heel ander be…

Conny Braam over haar nieuwe boek 'Wij zijn de wrekers over dit alles'Luister  

Ook Zuid-Afrikanen vochten in de Tweede Wereldoorlog voor de vrijheid van Europa en werden krijgsgevangen gemaakt. En ondanks de beloften van Churchill dat meevechten stemrecht zou opleveren, betekende het einde van deze oorlog voor Zuid-Afrikanen het begin van apartheid.Anti-apartheidsactivist en j…

De geschiedenis van het basisinkomenLuister  

Gaat de coronacrisis onze samenleving drastisch veranderen? Dat is de vraag die overal naar voren komt. Een toverwoord dat daarbij vaak valt is het basisinkomen. Een inkomen voor alle Nederlanders zonder voorwaarden. Dit zou ons moeten helpen in tijden van crisis. Het idee achter het basisinkomen li…

Bart Funnekotter over '8 dagen in mei' van Volker UllrichLuister  

29 april kwam het boek ‘Acht dagen in mei’ uit, geschreven door de Duitse journalist en Hitler-biograaf Volker Ullrich, over de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. De eerste acht dagen van mei waren dat – deze week dus precies 75 jaar geleden. En die laatste oorlogsdagen, waren ook de ee…

OpenluchtscholenLuister  

Maandag 11 mei gaan de scholen weer open. Het zal ongetwijfeld veel gezag vergen om de kinderen de anderhalve meter-regel in acht te laten nemen. Een dikke negentig jaar geleden zou dat op een aantal scholen wellicht iets makkelijker zijn geweest. Nederland telde toen namelijk een behoorlijk aantal …

De term 'wegkijken'Luister  

'Niet wegkijken. Niet goedpraten. Niet uitwissen'. Het waren opvallende woorden van Willem Alexander die ook nog opperde dat zijn grootmoeder, 'toch standvastig en fel in haar verzet' meer van zich had kunnen laten horen als het ging om de bescherming van de joden in de Tweede Wereldoorlog. Zijn toe…

75 jaar NIOD: OorlogsdagboekenLuister  

Het was een van de eerste dingen die Nederland deed, na de bevrijding: het oprichten van een Instituut voor de Oorlog. Het ging het NIOD heten, het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Het zou bekend worden als het instituut van dokter Loe de Jong, de vaderlandse geschiedschrijver van de o…

In memoriam: Alexander MünninghoffLuister  

Op 28 april 2020 is journalist, schrijver, Ruslandkenner en schaakliefhebber Alexander Münninghoff overleden. Hij was in de 28-jarige geschiedenis van OVT regelmatig te gast als deskundige. Ook was hij 13 jaar lang als columnist aan ons programma verbonden. Nelleke Noordervliet, ook columnist in OV…

Het Spoor Terug: Operatie Onthechting, deel 1Luister  

In 2012 erft de Amsterdamse fotograaf Marianne Ingleby het archief van haar Amerikaanse opa Bruce Elkus. Als fotograaf in dienst van het Amerikaanse leger legde hij in 1945 het staartje van de Tweede Wereldoorlog vast op het Japanse eiland Iwo Jima. De rauwe en heftige foto's geven een heel ander be…

Requiem van TheresienstadtLuister  

“Wij zullen voor de nazi’s zingen, wat we hun niet kunnen zeggen”– dat vertelde de dirigent Rafael Schächter zijn koor van medegevangenen in het concentratiekamp Theresienstadt. Samen met hen voerde hij in dat kamp meermaals het Requiem van Verdi op, waarin ze onder andere “Libera Me”, …

De weer actuele klassieker: 'Plagues & Peoples'Luister  

“Voor de meeste lezers van dit boek zal de wereldgeschiedenis nooit meer hetzelfde zijn,” zo schreef de New York Review of Books over het boek Plagues and Peoples van historicus William H. McNeill. Het boek sloeg bij verschijning in 1976 in als een bom. McNeill poneerde namelijk dat de geschiede…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Het blauwe hart van NederlandLuister  

Het was het enige bedrijf dat Rutte in zijn toespraak vanuit het torentje noemde. Een nationaal icoon en ‘van ons allemaal’: de KLM. Hoe kan het dat dit bedrijf nog zo populair is in een tijd dat het woord ‘vliegschaamte’ ingeburgerd is geraakt? En waar komt die liefde van de Nederlander van…

Het blauwe hart van NederlandLuister  

Het was het enige bedrijf dat Rutte in zijn toespraak vanuit het torentje noemde. Een nationaal icoon en ‘van ons allemaal’: de KLM. Hoe kan het dat dit bedrijf nog zo populair is in een tijd dat het woord ‘vliegschaamte’ ingeburgerd is geraakt? En waar komt die liefde van de Nederlander van…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column van Nelleke Noordervliet

Corona eindtijdLuister  

Een wake-up call. Dat is het coronavirus in de ogen van talloze Amerikaanse fundamentalistische christenen. En als het even kan slepen ze de vier ruiters uit de Apocalyps, de openbaringen van Johannes erbij. Kortom: de eindtijd is nabij. Met de corona als complot van de WHO om massavaccinaties en ge…

Thuiswerken als toekomstvisioenLuister  

In de toekomst gaat iedereen thuiswerken, zo wordt al ruim 50 jaar lang voorspeld. Al decennia voor de komst van de pc of het internet hadden futurologen bedacht dat het zogeheten ‘telewerken’ dé oplossing zou vormen voor files, kantoorleed en de werk-privé balans. Toch is het thuiswerken nooi…

Wim Berkelaar bespreekt historische boekenLuister  

Elke maand worden de nieuwste historische boeken besproken door afwisselend Wim Berkelaar en Bart Funnekotter. Deze week is Berkelaar aan de beurt. Hij las voor ons: Heike Gortemaker, Hitlers hofhouding. De intieme kring tijdens het Derde Rijk en daarna (Cossee)Harry van Wijnen, De geldjas van Max N…

Vrouwelijk leiderschap in crisistijdLuister  

'Landen met vrouwelijke leiders hebben een betere respons op de corona-crisis.' Dat komt door beter empathisch vermogen en een loving embrace. Dit stelde een artikel in het zakenblad Forbes, dat inmiddels al meer dan 7 miljoen keer bekeken is. Blijkbaar is het een boodschap die aanslaat, maar is het…

Nieuw oud beademingsapparaatLuister  

Hoewel de tentoonstelling Besmet! in het Rijksmuseum Boerhaave niet door kan gaan vanwege corona, bleek een item in het bezit van dit museum zich nu wel nuttig te kunnen maken: een beademingsapparaat uit de jaren ’60. TU Delft-ingenieur Gerwin Smit haalde het oude apparaat naar Delft en gebruikte …

Het Spoor Terug: Het grote kinderspelLuister  

Op 25 april 2020 verschijnt Het grote kinderspel, een boek over de onderduik van joodse kinderen, waaronder Ed van Thijn en Max Arian. Auteur Bert Jan Flim schreef al eerder het indringende boek Onder de klok over het verzet en georganiseerde hulp aan joodse kinderen. Flim werkte ook mee aan een vie…

50 jaar Earth DayLuister  

Woensdag 22 april is het weer Earth Day, een dag waarop jaarlijks in een heleboel landen over de hele wereld wordt stilgestaan bij ons milieu. Dit jaar viert de dag zijn 50-jarig jubileum. Want in 1970 begon het in Amerika, toen de eerste Earth Day maarliefst 20 miljoen mensen op de been bracht - ru…

BekommernispoëzieLuister  

'Wie zijt ge, die heel de aard met siddering vervult? Des afgronds uitgebraakt, om land op land te ontvolken.' Zo schreef J.J. Gouverneurs in zijn gedicht 'De cholera' in 1832. De cholera bracht een ware bekommernispoëzie teweeg, schrijft neerlandica en schrijver Marita Mathijsen.Zij dook in de 19e…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

OorlogseconomieLuister  

In de vorige aflevering spraken we over het gevaar van de oorlogsretoriek die over de coronacrisis gebezigd wordt. Die taal kan tot vreemdelingenhaat leiden – zie de discriminatie van Aziaten – maar ook tot onderschatting van een ‘Chinees virus’ dat zich in werkelijkheid weinig van landsgren…

De geschiedenis van zoönosenLuister  

In tegenstelling tot wat enkele complotdenkers beweren, ontstond het coronavirus níet in een Chinees laboratorium en wordt het ook niet verspreid via het 5G-netwerk. Nee, het komt 'gewoon' van het dier. Welke zoönosen - zo heten ziekten die mens en dier delen - hebben de mensheid eerder geteisterd…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

'Ziekte als metafoor' van Susan SontagLuister  

Men spreekt over de strijd tegen de coronapandemie als een oorlog, vergelijkt het virus met een rechter die een oordeel velt over onze gezondheid en levensstijl, of noemt de mensheid een virus waartegen Moeder Natuur ‘corona’ als vaccin heeft ontwikkeld. Kortom, het wemelt van metaforisch taalge…

'The Bern' geeft zich gewonnenLuister  

Hij droomde ervan om als eerste socialist het Witte Huis te betreden, maar afgelopen week trok Bernie Sanders zich toch terug als presidentskandidaat voor de Democratische Partij. Waarom deed hij dat? En wie is de man die in deze bange Amerikaanse dagen niet alleen de hoop van links maar van heel ar…

Social distancing 19e eeuwLuister  

We hebben veel aandacht voor ontdekkingen uit het verleden die ons door de coronacrisis heen helpen. Denk bijvoorbeeld aan het belang van goede hygiëne en kennis over virussen.Maar is het wel goed om ons blind te staren op deze successen? Om lessen uit het verleden te trekken kunnen we beter kijken…

Shock DoctrineLuister  

De geschiedenis van de afgelopen decennia hangt aaneen van een serie ‘shocks’, zo schreef Naomi Klein in haar beroemde boek De shockdoctrine. De opkomst van rampenkapitalisme uit 2007. Na elke shock – een oorlog of natuurramp – maken overheden gebruik van de verwarring van burgers om in hoog…

Biografie Hendrik MullerLuister  

Hij was zakenman, diplomaat, wetenschapper, schrijver en bovenal reiziger. In een tijd dat er nog geen vliegtuigen waren, bezocht hij tientallen landen op alle continenten behalve Australië. Hij maakte grote veranderingen mee, van de komst van elektrisch licht, de film, auto en vliegtuig tot aan de…

MarshallplanLuister  

Hoe moet het verder na de coronacrisis? En vooral: hoe moet het verder met het zwaar getroffen Zuid-Europa? Daarover bakkeleien Europese regeringsleiders al weken. En bij al dat gepraat valt één, ons wel bekend, historisch begrip steeds vaker: ‘we hebben zo’n Marshallplan voor Europa nodig’.…

Ilja Leonard Pfeijffer over EuropaLuister  

"U kunt zich als Nederlander voorlopig maar beter een tijdje niet vertonen in Zuid-Europa. U wordt gehaat."Zo waarschuwt Ilja Leonard Pfeijffer deze week Nederlanders met vakantieplannen in die richting. Aanleiding: de houding van premier Rutte en Minister van Financiën Hoekstra, die hulp aan Zuid …

Van We are the World naar ZonLuister  

Begin april werd het lied 'Zon' waaraan meer dan 100 bekende Nederlanders aan meewerkten uitgebracht. Een initiatief bedoeld om een 'positief gebaar te maken naar iedereen in Nederland' schoot bij velen in het verkeerde keelgat. Waarom? En wat kunnen goede-doelenliedjes leren van crisisliederen uit …

Het Spoor Terug: ApostelkindLuister  

Wat als je opgroeit in een parallelle wereld: een gesloten geloofsgroep met een eigen taalgebruik, aparte rituelen en een absolute leider? In het Spoor Terug probeert schrijfster Renske Doorenspleet haar verleden te doorgronden door zich in de onbekende geschiedenis van het Apostolisch Genootschap t…

De speech van de premierLuister  

Eind maart sprak premier Rutte ons voor de derde maal toe ten tijde van de coronacrisis. ‘Het virus raakt ons allemaal. Alleen samen kunnen wij het aan’, besloot hij zijn speech.Maar ons gerust stellen, kunnen de leiders van ons land dat eigenlijk wel? De beroemde voorbeelden zijn altijd: Hendri…

Pasen zonder passieLuister  

In ontkerkelijkt Nederland is het sterk ontraden van kerkdiensten bezoeken vanwege de coronacrisis niet hard aangekomen. Maar miljoenen Nederlanders beleven normaal gesproken wél een passievol Pasen. Ze huilen dan high-brow mee met de Jezus uit de Matthäuspassion, of lijden low-brow mee met Danny …

De greep van Big PharmaLuister  

Corona toont onze afhankelijkheid van de farmaceutische industrie pijnlijk aan. Vooral toen bleek dat farmaceut Roche het recept voor een corona-test niet wilde delen met de wereld. Het leidde tot grote ophef, in Almere werd zelfs een pand van Roche beklad met de tekst 'hoeveel doden'? Uiteindelijk …

De economische corona-crisisLuister  

Twaalf jaar na de grote crisis uit 2008 lijkt een nieuwe economische crisis door de coronapandemie bijna onafwendbaar. Natuurlijk is een crisis veroorzaakt door een pandemie uitzonderlijk, om niet te zeggen ongekend. Maar toch is een vergelijking tussen de financiële crisis uit 2008 en de coronacri…

Cuba geneest de wereld van coronaLuister  

Afgelopen weekend arriveerden Cubaanse artsen in Italië om het land te helpen in de bestrijding van corona. En niet alleen Italië, ook Suriname, Guyana, Jamaica en meer landen kunnen rekenen op medische steun van het communistische eiland in de coronastrijd. Maar ook in de ebolabestrijding waren C…

De uitvinder van het handen wassen: SemmelweisLuister  

In 1844 raakte dokter Ignác Semmelweis steeds meer gefascineerd door de hoge sterftecijfers op de kraamafdeling van zijn ziekenhuis in Wenen. Koortsachtig ging hij aan de slag om te ontdekken hoe die sterfgevallen konden worden voorkomen: het antwoord was handen wassen.We bespreken het verhaal van …

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Historische boeken met Bart FunnekotterLuister  

In onze boekenrubriek bespreekt Bart Funnekotter de volgende boeken:Heerschappij. Hoe het christendom het Westen vormde van Tom HollandWie vermoordde de neanderthaler? van Silvana Condemie en Francois SavatierBedrieglijk echt. Oude papyri, moderne controverses van Jona LenderingVuur en duisternis. H…

Het Spoor Terug: de laatste pokkenepidemieLuister  

In 1928 werd de verplichte inenting tegen pokken afgeschaft, wat ervoor zorgde dat een jaar later in Den Haag en Rotterdam een epidemie uitbrak met meer dan 400 besmettingen en 23 doden. Daarna lijkt het afgelopen met de pokken.Toch slaat de ziekte nog een keer onverwacht toe. In 1951, in Tilburg. D…

De filosoof EpictetusLuister  

'Niet de dingen zelf maken de mensen van streek, maar hun denkbeelden erover doen dat.' Zo schreef de wijsgeer Epictetus alweer bijna 2000 jaar geleden. Zijn stoïcijnse filosofie was eenvoudig te benoemen, maar heel moeilijk in de praktijk te brengen. Je moest je bezighouden met wat in je macht lig…

De PestLuister  

Deze week een speciale uitzending van OVT over de pest. Een ziekte ook wel bekend als de Zwarte Dood die dood en verderf zaaide over de hele wereld. Zo is het gelukkig (nog) niet met het coronavirus. Toch vragen we ons af: wat kunnen we in tijden van corona leren van de moeder aller pandemieën? His…

Pest-kroniek van Daniel DefoeLuister  

Shakespeare schreef zijn mooiste sonnetten toen de pest Engeland trof en Daniel Defoe schreef in 1722 op basis van Shakespeare's tijd een kroniek van de pest Plague Year om zijn tijdsgenoten te waarschuwen. Want ook toen moesten ze weten: die ziekte moet je serieus nemen.Hoe werd er in de culturele …

De column van Nelleke Noordervliet, de A-griepLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet

Meltdown relatie China-VSLuister  

China besloot deze week om de perskaarten in te trekken van een groot aantal Amerikaanse Chinacorrespondenten. Nadat de communistische partij in 1949 aan de macht kwam, waren buitenlandcorrespondenten decennia niet welkom. Keert China met deze actie terug naar dat beleid? En hoe kwalijk is het voor …

Het Spoor Terug: Bulletje verbodenLuister  

Als studenten in 1969 het Maagdenhuis bezetten, rommelt het ook al onder scholieren. Zo wordt er dat jaar een scholierenvakbond opgericht. En als in Utrecht de alternatieve schoolkrant Bulletje wordt verboden, wordt begin 1970 het Gemeentelijk Atheneum door de leerlingen bezet. Ditmaal in Het Spoor …

Il Decamerone van BocaccioLuister  

‘Mensen schuwden elkaar (...) familieleden bewaarden afstand, broeders lieten elkaar in de steek en vaak werd een man door zijn vrouw verlaten, ja, erger nog, er waren vaders en moeders die hun eigen kinderen aan hun lot overlieten.' Zomaar een zin uit Il Decamerone (tien dagen), het beroemdste ve…

Corona-rampscenario aan de randen van EuropaLuister  

Artsen zonder Grenzen luidde dit weekend de noodklok: het virus heeft inmiddels ook het eiland Lesbos bereikt. De Griekse inwoonster die het virus heeft opgelopen zit inmiddels in quarantaine - maar het is een kwestie van tijd tot het overvolle vluchtelingenkamp Moria wordt geraakt. Dan dreigt een w…

Willie van Peer over het uiterlijk van JezusLuister  

Hij zou eruit hebben gezien als de gemiddelde man in Palestina 2000 jaar geleden. Ongeveer 1,55 meter lang, 50 kilo zwaar, een beetje grof in het gezicht en lomp in de ledematen. Toen Jezus zo voor het eerst werd getoond, ging er een schok door de wereld. Want deze Jezus leek helemaal niet op de hei…

Het IsisgeheimLuister  

Wanneer het Leidse Rijksmuseum van Oudheden zich opmaakt voor een grootse tentoonstelling over Egypte, doet conservator Arianna een wel heel bijzondere ontdekking in een gouden beeldje van de godin Isis; de Egyptische moedergodin blijkt al eeuwenlang een groot geheim met zich mee te dragen. Zo begin…

Het Spoor Terug: Hendrik WerkmanLuister  

Drie dagen voordat de geallieerden het noorden zouden bevrijden werd Hendrik Werkman door de SD gefusilleerd in de bossen van Bakkeveen. De kunstenaar en verzetsman die geloofde dat zijn beste werk nog moest komen, stierf aldus een voortijdige dood. In het kader van 75 jaar vrijheid in Nederland zen…

Excuses aan Indonesië door Koning Willem AlexanderLuister  

De koning heeft bij het staatsbezoek aan Indonesië zijn excuses aangeboden voor de oorlogsmisdaden van Nederland tijdens de Indonesische dekolonisatieoorlog. Sindsdien discussieert het land over de verontschuldiging van overheidswege. Veteranen voelen zich erdoor verraden en spreken er schande van.…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Taiwan en het coronavirusLuister  

In 2003 werd Taiwan, een eiland op 130 km afstand van de Chinese kust, hard getroffen door de sarsepidemie. En alles leek erop te wijzen dat Taiwan ook ernstig te lijden zou krijgen onder de corona-epidemie. Maar Taiwan heeft duidelijk geleerd van SARS: het aantal geïnfecteerde is tot dusver tot on…

Vluchtelingen aan Turkse en Griekse GrensLuister  

Hartverscheurende beelden verschenen deze week, van zowel de Turkse als de Griekse grens verschenen beelden met opeengepakte wanhopige vluchtelingen. Europa lijkt het vluchtelingenprobleem hardnekkig over te laten aan zijn grenslanden. Is het afschuiven van het vluchtelingenprobleem op de randgebied…

De column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim

Black Light FilmfestivalLuister  

Van Wan Pipel tot Alleen maar nette mensen, van Boyz in the Hood tot Black Panther: films met en voor zwarte mensen zijn er in vele vormen. Wat voor ontwikkeling heeft zwartheid op het witte doek doorgemaakt? Filmmuseum Eye heeft rondom dit thema het programma Black Light samengesteld, dat afgelopen…

Imelda Marcos documentaire KingmakerLuister  

“Die vrouw die meer dan drieduizend paar schoenen had”, dat zullen oudere luisteraars ongetwijfeld denken bij het horen van de naam: Imelda Marcos, echtgenote van de Filipijnse oud-dictator Ferdinand Marcos. Over haarr is binnenkort een documentaire in de bioscopen te zien, getiteld “Kingmaker…

Hamlet in Nieuw-WestLuister  

To have or to have not. Zo is de beroemde zin To be or not to be in de nieuwe bewerking van Hamlet omgevormd. Het tijdloze stuk speelt zich ditmaal af in Amsterdam Nieuw-West anno 2020, waar het grote geld tastbaar is en status wordt afgemeten aan het aantal volgers op Instagram.Abdelkader Benali, d…

Piet de Rooij: Alles, en wel nu!Luister  

Het was de tijd van bevrijding en ontvoogding, van het onvermijdelijke rijtje The Beatles, The Stones en Dylan. De generatie die het meemaakte sprak erover alsof ze haar eigen ‘gouden eeuw’ beleefde in de jaren zestig. Maar hoe bijzonder was het tijdperk van de boomers eigenlijk, en kwam al die …

Het Laatste Woord: Camus, 'De mens in opstand'Luister  

De boekenweek die deze week weer losbarst, staat ditmaal in het teken van dwarsdenkers. Een van de belangrijkste en invloedrijkste eigenzinnige denkers van de vorige eeuw was Albert Camus. ‘Ik ben in opstand, dus ik ben’, schreef hij vrij naar Descartes in zijn beroemde boek De mens in opstand.H…

Wij zijn AngelaLuister  

Wij zijn Angela. Zo heet het boek waarin Angela Merkel wordt geportretteerd door elf vrouwelijke auteurs van jong en oud. Voor de een is Angela een rolmodel, voor de ander een zeer opmerkelijk politica in mannenland Duitsland.Auteurs Madeleijn van den Nieuwenhuizen en Sophie Derkzen komen praten ove…

De nieuwe PikettyLuister  

Waarom is de ongelijkheid in de wereld zo hardnekkig en waarom denken we sinds Thatcher en kompanen dat het niet anders kan? Waarom denken we dat ongelijkheid de onzichtbare hand is achter onze moderne economie? Dat is de hamvraag uit het nieuwe boek van de Franse rockster-econoom Thomas Piketty. Om…

Beethoven: Lost in SilenceLuister  

In dit Beethovenjaar komen alle aspecten van Ludwig van Beethoven aan bod. Daar horen ook zijn laatste jaren bij, waarin hij steeds dover werd. Beethovens Grote Fuga, die hij componeerde toen hij bijna helemaal doof was, staat daarin centraal. De voorstelling Beethoven Lost in Silence gaat deze week…

Het Spoor Terug: Ouders van toen en nu, deel 2: De nieuwe babyLuister  

'Ik heb twee dochters, ben vier keer zwanger geweest, heb er diverse programma’s over gemaakt, dus ik dacht: over kinderen krijgen weet ik toch wel iets!', aldus radiomaker en kersverse oma Michal Citroen. Maar al in de eerste maanden na de geboorte van haar kleinzoon ontdekte ze dat ouders van nu…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Is de schedel van Plinius de Oudere gevonden?Luister  

Een team van Italiaanse wetenschappers bracht afgelopen maand vol trots het nieuws naar buiten: de schedel van Plinius de Oudere was gevonden. De schedel van de man die het encyclopedische werk Naturalis Historia schreef en die op dramatische wijze om het leven kwam toen de uitbarsting van de Vesuvi…

Marion Bloem over haar nieuwe boek 'Indo'Luister  

'"Kijk, kijk, een Indo," zeiden mijn ouders en andere familieleden verheugd als ze op tv in een muzikant, presentator, of sportfiguren een Indo-Europeaan meenden te herkennen.' Zo schrijft Marion Bloem in haar nieuwe boek, Indo, dat niet alleen over die nostalgie, maar evenzo over het pijnlijke Indo…

Multatuli-jaar 2020Luister  

Op 2 maart is het 200 jaar geleden dat Multatuli werd geboren. Hij kreeg onlangs een gedenksteen in de Nieuwe Kerk, en 2020 is tot zijn jaar uitgeroepen. Maar ondertussen staat zijn huis in de Korsjespoortstraat te verpieteren. Nederland eert op zijn manier Multatuli, zijn grootste schrijver. Hij st…

De column van Nelleke Noordervliet, Slavernijvrij ?Luister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet

Wij slaven van SurinameLuister  

‘Het heeft heel lang geduurd voor ik mijzelf geheel van de obsessie bevrijd had, dat een neger altijd en onvoorwaardelijk de mindere moest zijn van iedere blanke. Geen volk kan tot volle wasdom komen, dat erfelijk met een minderwaardigheidsgevoel belast blijft.’ Deze zinnen uit de klassieker Wij…

Excuses slavernijverleden AmsterdamLuister  

Vorige week debatteerde de Amsterdamse gemeenteraad over een onderzoek naar de medeplichtigheid van het zeventiende-eeuwse stadsbestuur aan de slavernij. Die is er. En daarvoor moeten excuses gemaakt worden, vindt een meerderheid van de hoofdstedelijke gemeenteraad.We moeten oppassen met excuses, sc…

Klimaatscepsis en het Nederlandse bedrijfslevenLuister  

Gisteren was het voorpaginanieuws in de Volkskrant: Frits Böttcher, een van de meest prominente klimaatsceptici in Nederland blijkt jarenlang gefinancierd te zijn door Shell en andere multinationals. Hoe kon dit gebeuren, en hoeveel schade is er aangericht door de twijfelzaaierij van deze man?We be…

Recepten uit de vastentijdLuister  

Deze woensdag begint het vasten weer: de ooit roomse traditie om na de carnaval beperkt en sober te eten. Geen vlees, geen melk, geen kaas, geen boter, geen eieren, maar schraalhans keukenmeester. Zo moesten die arme katholieken de veertig dagen tot Pasen zien door te komen. Maar dat gold niet voor …

Wouter Klem over terreurbestrijding toen en nuLuister  

De wereld wordt regelmatig geschokt door terreuraanslagen, maar ruim honderd jaar geleden waren bom- en moordaanslagen op hoogwaardigheidsbekleders aan de orde van de dag. Dit kwam toen van links-anarchistische zijde. Valt er iets te leren van de internationale terreurbestrijding die toen op gang kw…

Rodaan Al Galidi over zijn boek 'Holland'Luister  

Het is een verbazingwekkende en openbarende reis door het diepe hart van Nederland, aldus Rodaan Al Galidi over zijn nieuwste boek Holland. De hoofdfiguur komt na negen jaar in een azc zomaar tussen 'echte' Nederlanders terecht. De schrijver kroop in hun hoofden en geest en maakte van Holland de hoo…

Het Spoor Terug: Ischa SoloLuister  

De deze week 25-jaar geleden overleden Ischa Meijer was journalist, maar wilde entertainer zijn. Hij profileerde zich dan ook als acteur onder de naam Izzy M. Tom Rooduijn gingen de gangen na van de toneelspeler en zelfbenoemd cabaretier Ischa Meijer en maakte er de documentaire Ischa solo over.

Historisch onderzoek naar slavernijverleden AmsterdamLuister  

In Amsterdam ging afgelopen week een onderzoek van start naar de rol van de stad in de internationale slavenhandel, in opdracht van de gemeenteraad. Op basis van het onderzoek zal de raad beslissen of - en waarvoor precies - de Amsterdamse gemeente excuses zal aanbieden. Een aantal politieke partije…

'Liefdesmagie' in de MiddeleeuwenLuister  

Het is de nachtmerrie van elke jonge vrouw op een feest of in de kroeg: dat er drugs in haar drankje wordt gedaan. Maar het toedienen van lustopwekkende middelen, liefdesdrankjes en magische brouwseltjes gebeurde reeds in de middeleeuwen. Tristan veroverde Isolde met behulp ervan. Romantischer kon h…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Historicus Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: Het groot Stakers Boek door Sjaak van der Velden; De predikant en de Boeddha. Beschouwingen bij de heruitgave van Joost Halbertsma’s ‘Het buddhisme en zijn stichter’ uit 1843 door Barend ter Haar; de Bijbel. Het bo…

Het verhaal achter Roger StoneLuister  

Rond Trump is er altijd gedonder, en deze week betreft het Roger Stone, zijn voormalig communicatieadviseur. Stone zou zich schuldig hebben gemaakt aan belemmering van de rechtsgang. Trump twitterde in ieder geval dat de geëiste straf van zeven tot negen jaar voor zijn voormalige buikspreker ‘hee…

Kabinetscrisis in Thüringen, Duitsland over de AfDLuister  

Het is de nachtmerrie van Duitsland: dat extreemrechts er de lakens uitdeelt. Precies dat gebeurde deze week in de deelstaat Thüringen. Daar kwam de nieuwe minister-president aan de macht dankzij de rechts radicale Alternative fur Deutschland, AfD, maar één dag later moest hij alweer aftreden. De…

De column van John Jansen van Galen, de plaskrulLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen

Humaan slachten, de geschiedenis van de slachtLuister  

Deze week kwamen er weer akelige beelden vrij van de praktijken in slachthuizen. Deze keer bleek dat dierenartsen, die juist ter plekke zijn om een goede behandeling te garanderen, ook meededen met de mishandeling van de dieren. Maar kan humaan slachten wel? En hoe lang staat dat al op de agenda van…

De beste begraafplaats van Nederland, wie wint!Luister  

Dit weekend wordt De Gouden Terebinth uitgereikt, een tweejaarlijkse prijs ter stimulering van het behoud van funerair erfgoed. De drie genomineerden zijn: Stichting Oude Kerkhof Roermond, Stichting tot Behoud van de Drentse Graftrommels in Veenhuizen en Stichting Sovjet Ereveld in Leusden.Funerair …

Weense Opernball geopend door vrouwenkoppelLuister  

Het is absoluut een primeur: 20 februari openen twee Duitse studentes het prestigieuze Opernball in Wenen. Zelf zeggen ze in het Duitse weekblad Der Spiegel dat het ‘geen genderstatement’ is, maar toch is het een breuk met het verleden: sinds het eerste Opernball in 1815 het altijd aangevangen d…

Hongaarse kindertreinen na WO ILuister  

De Eerste Wereldoorlog en de daarop volgende revoluties hadden Hongarije uitgeput. Tussen 1920 en 1930 werden daarom ruim 60.000 kinderen voor enkele maanden naar het buitenland gebracht om bij te komen. 100 jaar geleden, op 8 februari 1920, vertrok de eerste 'kindertrein' vanuit Boedapest naar Nede…

Het Spoor Terug, Dolle Mina's, deel 2Luister  

Afgelopen 24 januari was het 50 jaar geleden dat de Dolle Mina’s de voorpagina’s haalden van alle kranten. In binnen én buitenland was ruim aandacht voor de ludieke acties waarmee ze gelijke rechten eisten voor mannen en vrouwen.Tien jaar geleden sprak Michal Citroen met zeven Dolle Mina’s va…

Little Women, het Amerikaanse legendarische kinderboek is verfilmdLuister  

Het is al de zoveelste verfilming van een in Amerika legendarisch kinderboek: Little Women van Louisa May Alcott. Toch wist regisseur Greta Gerwig een moderne en actuele film te maken over de beleveniswereld van vier zussen in Massachusetts ten tijde van de burgeroorlog. De film is sinds deze week i…

Sanne Frequin over de transformatie van het Lam GodsLuister  

Het Lam Gods is terug van weggeweest! Na een lange restauratie is het alsof de ogen van Jezus zelf schijnen door die van het Lam, afgebeeld in het beroemde altaarstuk ‘De aanbidding van het Lam Gods’ uit 1432 van de gebroeders van Eyck. Maar hoe antropomorf is het nieuwe Lam eigenlijk en wat is …

Mitsubishi's oorlogsverledenLuister  

Als we denken aan slavenarbeid voor Japan door krijgsgevangenen, denken we vanzelf aan de beruchte Birmaspoorweg. Dat Japan ook elders krijgsgevangen tot slavernij dwong, is minder bekend. Dat overkwam onder andere Henk Kleijn, één van de geschatte 661 Nederlanders die voor Japan 'mocht' gaan werk…

Het Spoor Terug: Zeven Dolle Mina's, deel 1Luister  

Afgelopen 24 januari was het 50 jaar geleden dat de Dolle Mina’s de voorpagina’s haalden van alle kranten. In binnen én buitenland was ruim aandacht voor de ludieke acties waarmee ze gelijke rechten eisten voor mannen en vrouwen.Tien jaar geleden sprak Michal Citroen met zeven Dolle Mina’s va…

De column van Sana ValiulinaLuister  

De column is deze week van Sana Valiulina.

Ger Beukenkamp over zijn theatervoorstelling 'Pim Spreekt'Luister  

Hij werd zowel ‘een wild geworden kleinburger’ genoemd als ‘de redder des vaderlands’. Zelf hield Pim Fortuyn het op het laatste, want hij zou ‘minister president van dit land’ worden.Scenario- en toneelschrijver Ger Beukenkamp schreef de voorstelling Pim spreekt, waarin Fortuyn confront…

Luc Rasson over zijn boek 'Het lijk van de dictator'Luister  

Wat te doen met de dictator als hij dood is? Het antwoord op die vraag luidt vaak: conserveren opdat hij min of meer uit zijn graf door kan regeren. Zo blijkt uit het boek Het lijk van de dictator – Franco, Mussolini, Pétain van de Belgische emeritus hoogleraar Franse letterkunde Luc Rasson.De au…

Het Spoor Terug: Mijn naam is Selma, deel 3Luister  

Selma van de Perre werd in 1922 in Amsterdam geboren uit volledig geassimileerde joodse ouders Barend Velleman en Fem Spier. Nu, op haar 97e, kijkt ze in haar autobiografie terug op haar leven.Haar boek vertelt het verhaal hoe het leven in alle onschuld begon, en hoe de geschiedenis haar al gauw op …

Arnon Grunberg over zijn boek 'Bij ons in Auschwitz'Luister  

27 januari 1945 werd Auschwitz bevrijd. Minstens 1,1 miljoen mensen, voornamelijk Joden, werden in het concentratie- en vernietigingskamp vermoord. Auschwitz groeide de afgelopen decennia uit tot hét symbool van de holocaust, een zinnebeeld van het kwaad. Onbeschrijflijk, onvoorstelbaar, onzegbaar,…

De oudste toko van AmsterdamLuister  

Karina Meeuwse vertelt in Lang leven het fascinerende familieverhaal achter de grootste Chinese winkel van West-Europa, Toko Dun Yong, en vertelt daarbij ook de roerige geschiedenis van Chinese immigranten in Nederland.Karina Meeuwse is te gast.

Seks in de middeleeuwen met Herman PleijLuister  

Als wij denken aan de seksuele bevrijding, denken we aan de jaren zestig. Dat 500 jaar eerder, in Vlaamse steden als Brugge, Gent en Antwerpen een ware seksuele revolutie plaats vond, blijkt uit het nieuwe boek Oefeningen in genot van Herman Pleij. Die revolutie ging gepaard met schunnige taal, met …

De podcast 'Verstilde verhalen'Luister  

Deze week startte een nieuwe podcastserie over onbekende oorlogsmonumenten: de steen, glasplaat of gedenktegel waar we langslopen zonder er aandacht aan te schenken. In Verstilde verhalen wordt de geschiedenis achter twaalf van deze monumenten uit de doeken gedaan.Maker Marsha Walraven is te gast.

50 jaar tattoocultuur met Henri Beunders en Henk SchiffmacherLuister  

Met verbazing keek historicus Henri Beunders naar de razendsnelle opkomst van de tattoo. Toen hij het ook in zijn eigen omgeving steeds meer zag verschijnen besloot hij op zoek te gaan naar de verhalen achter die tattoos. Dat resulteerde in het boek Optocht der tattoos. Jacht op een betekenisvol bes…

De column van Micha WertheimLuister  

De is column is deze week van Micha Wertheim.

Maarten van der Graaff over de commune NederlandLuister  

Wat is Nederland? Zo vraagt dichter en schrijver Maarten van der Graaff zich af in zijn nieuwe dichtbundel Nederland in Stukken. Hij vond een voorlopig antwoord in een doos oude pamfletten, studies en tijdschriften uit de inmiddels verdwenen, ooit fameuze Utrechtse boekhandel ‘De Rooie Rat’. Ge…

Brieven van Ellen Deckwitz en Reggie BaayLuister  

Schrijvers Ellen Deckwitz en Reggie Baay schreven op verzoek van Winternachten brieven en lezen er uit voor.

Constantijn Huygens-prijs voor Stefan HertmansLuister  

De Vlaamse schrijver Stefan Hertmans brak voor het grote publiek door met zijn roman Oorlog en terpentijn. Het verhaal over zijn grootvader, een gedecoreerde oorlogsheld uit de Eerste Wereldoorlog, bleek een enorme bestseller. Deze week krijgt Hertmans de Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele o…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: Barracoon. Oluale Kossola, overlevende van het laatste slavenschip door Zora Neale Hurston; Geschreven geschiedenis. Brieven die de wereld hebben veranderd door Simon Sebag Montefiore; De hersenverzamelaar. Het veelb…

Historische mensenrechtenadvocate Liesbeth ZegveldLuister  

Ze is de advocaat van slachtoffers van de geschiedenis: Liesbeth Zegveld. Ze kwam op voor de geschonden rechten van de negen weduwen van het bloedbad van Rawagede en voor Bosnische families uit Srebrenica. Ook maakte ze bijvoorbeeld werk van de rechten van een gastarbeider die als slaaf hielp aan de…

Twee bijzondere vrouwen in voormalig Nederlands-IndiëLuister  

De ene vrouw werkte zich in het zeventiende-eeuwse Indië op tot rijke dame; de andere negentiende-eeuwse vrouw weet het als huishoudster te brengen tot de minnares van een officier. De ene is Nederlandse en maakt carrière en de ander is Javaanse en valt uiteindelijk terug in haar arme stand.Hun ve…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

'Oeroeg' met Ellen Deckwitz en Clarice GargardLuister  

In 1948, middenin de zogeheten politionele acties, verscheen Oeroeg. De novelle van Hella Haasse was het Boekenweekgeschenk van dat jaar. Het boekje moest wellicht laten zien dat Nederland op haar manier ook van ‘Ons Indië’ hield.Maar wat voor beeld van ‘de inlander’ komt er voort uit Oeroe…

Vluchthaven TaiwanLuister  

Honderden betogers uit Hongkong zijn deze week gevlucht naar Taiwan. Ze kregen een warm welkom, maar belandden met de Taiwanese verkiezingen voor de deur in een politiek wespennest. Wordt Taiwan de vluchthaven voor slachtoffers van China’s rode lange arm?China-deskundige en voormalig correspondent…

Menno Kalmann over zijn boek 'Michael'Luister  

Het gebeurde echt, sommige ten dode opgeschreven opgepakte joden werden geruild tegen gevangen Duitsers. Zoiets overkwam Michael. Dit kleine jongetje kwam niet in Auschwitz, maar in Haifa terecht.Zijn verhaal en dat van zijn familie is opgetekend in het gelijknamige boek Michael, dat is geschreven d…

Jelte Wicherts en Angelie Sens over het boek ‘Superieur’Luister  

‘Als we de betekenis van ras willen begrijpen, moeten we begrijpen hoe macht werkt.’ Aldus de Britse wetenschapsjournalist Angela Saini, die het boek Superieur schreef over de lange geschiedenis én de 21e-eeuwse revival van de rassentheorie in de wetenschap. Het boek verscheen een paar maanden …

Straattaal uit de negentiende eeuwLuister  

Er was een tijd, tegen het einde van de negentiende eeuw, dat een Amsterdammer uit de Kalverstraat een heel ander dialect sprak dan zijn stadsgenoot uit Kattenburg. Er werden in Amsterdam namelijk zeven verschillende varianten van het Nederlands gesproken, ontdekte taalkundige Nicoline van der Sijs.…

De klassieke oosterse despootLuister  

Qassem Soleimani is de verpersoonlijking van het absolute kwaad: In elk geval voldoet hij aan het westerse angstbeeld van de oosterse despoot. Maar dat beeld van de wrede tiran en vijand van de vrije wereld is al heel oud. Dit beeld gaat terug tot Perzische heersers zoals Darius en Xerxes. En het is…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Het Spoor Terug: Mijn naam is Selma, deel 2Luister  

Selma van de Perre werd in 1922 in Amsterdam geboren uit volledig geassimileerde joodse ouders Barend Velleman en Fem Spier. Nu, op haar 97e, kijkt ze in haar autobiografie terug op haar leven.Haar boek vertelt het verhaal hoe het leven in alle onschuld begon, en hoe de geschiedenis haar al gauw op …

Toekomstroman over 2020 (uit 1923)Luister  

Het boek opent met een wereldcongres ‘der gekleurde en blanke rassen’. De wereld, zo blijkt, is zelfs in het jaar 2020 nog niet helemaal klaar voor volledige gelijkheid tussen alles en iedereen, ongeacht kleur of sociale komaf. Maar de wereld is wel op de goede weg, om zowel sekseneutraal als kl…

Het Spoor Terug, Mijn naam is Selma, deel 1Luister  

Selma van de Perre werd in 1922 in Amsterdam geboren uit volledig geassimileerde joodse ouders Barend Velleman en Fem Spier. Nu, op haar 97e, kijkt ze in haar autobiografie terug op haar leven.Haar boek vertelt het verhaal over hoe het leven in alle onschuld begon, maar hoe de geschiedenis haar al g…

Column John Jansen van GalenLuister  

Column John Jansen van Galen

Een kruistocht lopen!Luister  

Je moet er maar op komen: de eerste kruistocht uit 1095 nalopen in omgekeerde richting. Dat is wat publicist Ralf Bodelier dit jaar gaat doen. Hij begint bij het heilig graf in Jeruzalem om te eindigen bij het graf van Godfried van Bouillon bij diens kasteel in de Franse Ardennen.Deze week is hij vi…

De drooglegging in AmerikaLuister  

De misdaad en illegale handel voeren er wel bij. En helpen tegen verslavingsverschijnselen deed het ook niet. Toch zwoeren de Amerikaanse morele scherpslijpers en de overheid bij de zogeheten drooglegging. Ze gold van 1920 tot 1933, bracht aparte politieke partijen tot leven, en was het voertuig voo…

De Doden van 2019, verder zonder Deelder en Doris DayLuister  

Verder zonder Deelder en Doris DayIeder jaar ontvallen ons weer bekende en minder bekende vooraanstaande figuren. Zowel uit Nederland als uit heel de wereld. Ook dit jaar stierven weer belangrijke openbare figuren. Zij worden herdacht in het jaarlijkse in memoriam in de ether op OVT, onze eigen requ…

Het Spoor Terug: Vuurwerk, een uitgevonden traditieLuister  

Ieder jaar weer vallen er doden en zwaargewonden door het overmatig en ondoordacht afsteken van vuurwerk. Komt er een verbod op consumentenvuurwerk? En komt daarmee een eind aan een lange Nederlandse traditie met Oud&Nieuw? Maar zo oud is die traditie niet. Radiomaker Marten Minkema zoekt naar de oo…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is van John Jansen van Galen

Leonard en Marianne, Cohen en zijn muzeLuister  

Je hebt de verpletterende relatie van John en Yoko en je hebt de liefdevolle destructieve relatie van Kurt Cobain en Courtny Love. Maar alles het om de romantiek gaat, haalt niemand het bij Leonard en Marianne.Het is een van de mooiste liefdesgeschiedenissen uit de popmuziek: de relatie tussen Leona…

15 jaar na de tsunamiLuister  

Vijftien jaar geleden, op tweede kerstdag, vond de tsunamiramp in Indonesië plaats. De Indonesische provincie Atjeh werd het zwaarst getroffen: meer dan 170 duizend mensen kwamen daar om het leven.Antropoloog Annemarie Samuels van de Universiteit Leiden onderzocht hoe de Atjeeërs na de ramp het le…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt nog vlak voor de kerstdagen de nieuwste historische boeken.Met ditmaal:Vreemde verwanten. De wereld buiten Europa 1400-1600 van Ernst van den Boogaart;Er moest iets nieuws komen! Getuigenissen van Nederlandse fascisten. [1940-1950] van Willem Huberts;Een schitt…

'Boomer' woord van het jaarLuister  

Het was een generatie-generalisatie van de eerste orde. De woordjes ‘OK boomer’ waarmee de 25-jarige Australische parlementariër Chloe Swarbrick een medeparlementariër afstrafte die haar onderbrak. Boomer komt van babyboomer. De generatie van de opstand en het lange haar, die nu zelf voor ‘o…

Pausdrama 'The Two Popes'Luister  

Het was een ongekend drama en een ongekend fenomeen: de machtswisseling tussen twee pausen. Normaal gesproken gaat een paus dood en komt er een levende opvolger voor in de plaats. Maar in 2012 ging paus Benedictus, alsof hij een ambtenaar was, met pensioen. In zijn plaats kwam de huidige paus Franci…

Het Spoor Terug: De Poolse BevrijdersLuister  

25 jaar geleden werd de Poolse generaal Maczek tussen zijn oude strijdmakkers begraven. Dat gebeurde op 23 december 1994 op de Poolse erebegraafplaats in Breda. De stad die 50 jaar eerder, eind oktober 1944, door de mannen van Maczeks 1e Poolse pantserdivisie was bevrijd. Dat een groot deel van Nede…

'In Europa, de geschiedenis op heterdaad betrapt' op tvLuister  

Er is naast het nieuwe boek van Geert Mak ook een nieuwe televisieserie genaamd In Europa. De geschiedenis op heterdaad betrapt. Onder leiding van Roel van Broekhoven en Stefanie de Brouwer reisde een team van onderzoekers Europa rond op zoek naar de stemming en de werkelijkheid van de 21ste eeuw.Aa…

De Afghanistan PapersLuister  

De Amerikaanse regering heeft onder drie opeenvolgende presidenten de bevolking misleid over de oorlog in Afghanistan. Dat blijkt uit duizenden pagina’s aan vertrouwelijke documenten die The Washington Post verkreeg met een beroep op openbaarheidswetgeving. De regering verzweeg mislukkingen, manip…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Voorstelling 'Ons Wereldrijk'Luister  

‘Er wordt daar iets groots verricht’. Zo werd eeuwenlang gezegd over onze aanwezigheid in Indonesië. Tegenwoordig kijken we er met andere ogen naar. Want wat deden onze voorouders daar precies? En hoe werd dat wereldrijk van ons eigenlijk gebouwd? Op de schouders van de Javaan, Sumatraan en Bal…

De mug en de mensheidLuister  

De mug. Nu een lastige zomerplaag, speelde ooit een hoofdrol in de menselijke geschiedenis. Van alle mensen die ooit op aarde hebben geleefd is bijna de helft omgekomen door een mug, grootse legers werden verslagen door muggenplagen, strategen zochten naar omwegen om de kleine steker te ontlopen, en…

Roemruchte Hohenzollern-familie eist kostbaarhedenLuister  

De Hohenzollern-familie eist een indrukwekkende lijst met kostbaarheden van de Duitse overheid. Naast kunstwerken, kroonjuwelen en archiefstukken aast de familie op een paleis in Potsdam. Dat alles behoorde ooit toe aan het Huis Hohenzollern; de invloedrijke adellijke familie die negen Pruisische ko…

Het Spoor Terug: De jongens van Soekaboemi, deel 2Luister  

Drie oude mannen, alledrie dik in de negentig. Alledrie met een Nederlandse vader en een Indische moeder, en alledrie opgegroeid in een opvoedingsgesticht op West-Java. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verlaten de jongens het gesticht. De een gaat bij het KNIL, de ander bij de Marine, en de derde is n…

Green (New) DealLuister  

Klimaatorganisaties trekken al decennia aan de bel: we hebben een probleem. Deze week presenteerde Frans Timmermans de Green Deal, een plan waarmee we de crisis te lijf moeten gaan. Deze term 'Green Deal' komt niet uit de lucht vallen. In de Verenigde Staten is the Green New Deal gepresenteerd. Een …

Waarom vrouwen betere seks hebben onder het socialismeLuister  

Oost-Duitse vrouwen zouden meer orgasmes hebben gehad dan hun West-Duitse zusters. En gelijke kansen op de arbeidsmarkt, zoals die er onder het socialisme waren, leiden algauw tot minder ongelijkheid in bed. Dat zijn een paar van de opmerkelijke bevindingen uit het onlangs in vertaling verschenen bo…

70 jaar NAVOLuister  

Deze week vierde de NAVO het zeventigjarig bestaan met een top in Londen. Toch is het feestje bij voorbaat al een beetje bedorven. President Trump was al erg kritisch over de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, en president Macron noemde nog niet zo lang geleden het westerse militaire bondgenoots…

Column van Nazmiye OralLuister  

De column is deze week van Nazmiye Oral.

De Jan Terlouw-lezing van Beatrice de Graaf en Lotte JensenLuister  

Volgende week donderdag 12 december wordt voor de derde keer de Jan Terlouw-lezing gehouden. Een lezing die zich buigt over de vraag waarom het ‘touwtje’ van Terlouw niet meer uit de brievenbus hangt en uit de Nederlandse samenleving is verdwenen.Dit jaar spreken daar historica Beatrice de Graaf…

De eerste moslim in New York was een NederlanderLuister  

De eerste moslim in New York was een Nederlander en hij was ook nog eens de eerste inwoner van Brooklyn. Hij heette Anton Janszoon van Salee en was zoon van een Nederlandse kaapvaarder en Moorse moeder. Hij werd ook wel Anthony de Turk genomd, en staat niet bekend als een prettig mannetje. Daarover …

De pest met Joren VermeerschLuister  

Het was de straf van God die de hoogmoed en de zondigheid van de stervelingen weer eens zat was. Zo verkondigden geleerde theologen en zo geloofden gewone gelovigen in de veertiende eeuw. De pest bracht overal dood en verderf en zaaide overal paniek.Ook in onze contreien. Aan de hand van nieuwe arch…

Het Spoor Terug: De jongens van Soekaboemi, deel 1Luister  

Drie oude mannen, alledrie dik in de negentig. Alledrie met een Nederlandse vader en een Indische moeder, en alledrie opgegroeid in een opvoedingsgesticht op West-Java. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verlaten de jongens het gesticht. De een gaat bij het KNIL, de ander bij de Marine, en de derde is n…

Habsburgse CentenbakLuister  

De Habsburgerkin, die is berucht in de geschiedenis. Karel V, Philips II en vooral Karel II waren in het bezit van zo’n centenbak. De oorzaak ervan zou liggen in de omgangsvormen binnen de Habsburgse familie. Inteelt zou er veelvuldig zijn voorgekomen. Dat zou nieuw onderzoek van de universiteit v…

Bouterse schuldig aan 8 december moordenLuister  

Het was groot nieuws vrijdagavond. De veroordeling van de Surinaamse president Desi Bouterse. Niet alleen hier en in Suriname, maar ook tot de rest van de wereld is het doorgedrongen. Het gebeurd immers niet zo vaak dat een zittende president voor moord veroordeeld wordt.Wij spreken met Hennah Draai…

Verplichte Marokkaanse nationaliteitLuister  

Onlangs lanceerde een groep Marokkaanse Nederlanders het manifest Keuzevrijheid in nationaliteit. Ze willen als Nederlander niet langer vanzelfsprekend Marokkaans onderdaan zijn, zoals de koning van Marokko hen nu beschouwt. Hun protest tegen de opgedrongen nationaliteit is bij het bezoek van minist…

Column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

De documentaire ‘Ons moederland’Luister  

Hoe diepgeworteld zijn de radicale nationalistische opvattingen in Nederland? En in hoeverre vinden ze een voedingsbodem in onze geschiedenis of in de beleving daarvan. En loopt er een lijntje van de neonazi Constant Kusters naar meer beschaafd populistisch rechts? Programmamaker Shamira Raphaëla o…

Helden te paardLuister  

Een beetje man, een beetje heerser laat zich te paard afbeelden. Dat is al zo sinds keizer Marcus Aurelius zich als ruiter in brons liet vereeuwigen. Sindsdien zijn zowel Willem van Oranje, als Napoleon en Ronald Reagan onsterfelijk geworden op de rug van werelds edelste viervoeter.Kees van Tilburg …

Uitgestorven NeanderthalersLuister  

Het plotseling uitsterven van de Neanderthalers is een van de raadsels uit de oertijd. Hun verdwijning zou wellicht te wijten zijn aan de eerste exemplaren van onze soort, aan een invasie van de homo sapiens. Nieuw onderzoek wijst echter uit dat de oorzaak van de ondergang van de Neanderthalers uits…

Het Spoor Terug: De spitz, martelwerktuig en heiligdomLuister  

Het moet haast wel de meest gehate en de meest geliefde schoen ter wereld zijn: de spitz. De balletschoen met harde neus die ballerina's onhoorbaar kon laten zweven, als engelen in de hemel. Zo'n tweehonderd jaar geleden zag de spitz het levenslicht. Wat betekende dat voor de balletkunst en voor de …

Expeditie naar de Noordpool in '79Luister  

In 1979 trokken archeologen en wetenschappers naar Spitsbergen. Het was één van de eerste moderne expedities naar de Noordpool. De expeditie kreeg indertijd veel aandacht in de pers omdat ze even avontuurlijk als uniek was.Op 7 december opent het Universiteitsmuseum van de Rijksuniversiteit Gronin…

De propagandafilms van ShellLuister  

Het kan u bijna niet zijn ontgaan. Overal wordt reclame gemaakt voor Shells online videoserie The Great Travel Hack: een serie video’s waarin twee teams van Londen naar Istanbul moeten reizen met zo min mogelijk CO2-uitstoot. De serie past in een lange cineastische traditie van de oliegigant: al i…

Column van Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

De Suriname MonologenLuister  

Drie voormalig Surinaamse politici kijken vanuit de hemel terug op Suriname na de onafhankelijkheid: Jagernath Lachmon, Henck Arron en Johan Adolf Pengel. Alledrie leverden ze een bijdrage aan het publieke debat. Allen hebben een eigen idee over Suriname als zelfstandige vrije staat.Deze drie, gespe…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: De rode bovenmeester. De humanistische pedagoog en sociaaldemocratische politicus A.H. Gerhard, 1858-1948 door Sjoerd Karsten; Wim Kok, een leven op eigen kracht: Voor zijn mensen. 1938 - 1994 door Marnix Krop; Fiasc…

KoekoekskinderenLuister  

Deze week werd bekend dat 1 op de 10 Nederlanders DNA van de 'melkboer' bij zich draagt. Veel afstammelingen van zogenoemde 'koekoekskinderen' -kinderen die niet van de vader des huize zijn- dus. Evolutionair geneticus Maarten Larmuseau van de KU Leuven onderzocht deze kwestie. Samen met zijn team k…

Het Spoor Terug: RuimtevragenLuister  

Deze week is het de week van de podcast op Radio 1. OVT nodigde podcastmaker Hens Zimmerman uit om een extra lange historische aflevering te maken van zijn podcast Zimmerman in Space. Samen met dochter Gloria dook Hens in de geschiedenis van de ruimtevaart en maakte de documentaire Ruimtevragen.Beni…

Pro Patria et PatientiLuister  

Een nieuwe heup of een nieuwe neus, vaak werden ze ontwikkeld in oorlogstijd voor soldaten die een ledemaat of lichaamsdeel waren kwijtgeraakt. Medische zorg en oorlog, of de voorbereiding daarop, gingen vaak hand in hand. In Pro Patria et Patienti beschrijft Leo van Bergen de ontwikkeling van de Ne…

De tolk van Java op toneelLuister  

Het boek De Tolk van Java van Alfred Birney was een bestseller, en nu is er het gelijknamige toneelstuk. Op de planken kunnen we meeleven met de hoofdpersoon Alan die lijdt onder een tirannieke Indische vader. Hun leven blijkt illustratief voor dat van menig gemengd Nederlands-Indisch gezin.Dit week…

Het Spoor Terug: Domela PassieLuister  

Op 18 November is het een eeuw geleden dat Domela Nieuwenhuis overleed. De socialistische voorman was bij leven al een legende. Hij kreeg mede vanwege zijn profetische voorkomen onder de arbeiders in het noorden van het land de bijnaam ‘Onze Verlosser’, 'Us Verlosser' in het Fries.Zoals Bach het…

Arthur Weststeijn over het boek ‘M. De zoon van de eeuw’Luister  

Zijn leven is al veel beschreven, maar deze roman M. De zoon van de eeuw vangt de hoofdpersoon volledig. Want alles wat lelijk, intrigerend, machtswellustig, idealistisch en gewoon opportunistisch was aan Benito Mussolini is erin te vinden. En dan is dit nog maar het eerste deel van de trilogie. Dit…

Morales, van geliefd president naar gedwongen aftredenLuister  

Evo Morales is eindelijk afgetreden na zijn discutabele vierde herverkiezing. Toch begon hij zijn politieke loopbaan als held van de inheemse bevolking en het gewone volk. Historicus en Zuid Amerika-kenner Soledad Valvidivia Rivera komt praten over de eens geliefde Evo Morales en zijn zelf bewerkte …

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Geschiedenis op het IDFALuister  

Volgende week woensdag gaat het IDFA weer van start, met zoals elk jaar ook weer historische documentaires. Dit jaar wordt bijvoorbeeld de film State Funeral van regisseur Sergei Loznitsa vertoond. Daarin is een reconstructie van de geregisseerde en spontane depressie in Rusland na de dood van Stali…

De film 'Judy'Luister  

Judy Garland, ze is bekend om feel-good movies als The Wizard of Oz en Meet me in St. Louis waarin ze vrolijk het lieve kerstliedje ‘Have Yourself a Merry Little Christmas’ ten gehore brengt. Judy Garland, kortom, staat voor warmte en knusheid. Toch is het einde van haar loopbaan een drama in ve…

Sesamstraat 50 jaarLuister  

‘Laat je speelgoed staan en schuif gezellig aan.’ Hele generaties zijn opgevoed met dit zinnetje waarmee Sesamstraat begon. Sesamstraat, overgewaaid uit de Verenigde Staten, wordt dit jaar 50. Een terugblik op een halve eeuw vrolijke educatie van het Koekiemonster, Elmo en natuurlijk van Bert en…

Het Spoor Terug: Ernest Shackleton naar Antarctica, deel 2Luister  

Wat zoekt een Ier begin 20ste eeuw op Antarctica? En waarom wordt de Ier in kwestie, Ernest Shackleton, een eeuw later nog altijd vereerd, heeft hij een eigen fanclub, genootschap en museum? Laura Stek ging op zoek naar het verhaal en de cultus rond de Ierse poolreiziger en maakte er een tweedelige …

James Joyce-monument bedreigdLuister  

Weer een stukje nationaal erfgoed wat verloren lijkt te gaan in Dublin: ‘Het Huis van de Doden’ dreigt vervangen te worden door een hotel. Dit huis is zo bijzonder omdat James Joyce zelf er heeft rond gelopen en er het decor van zijn verhaal ‘De Doden’ uit de verhalenbundel ‘Dubliners’ o…

Biografie van KotallaLuister  

Hij was de ‘mensch-duivel’ van Kamp Amersfoort, wreder dan wreed. En hij zat als enige van de oorlogsmisdadigers de Vier van Breda zijn levenslange gevangenisstraf uit. Josef Kotalla heeft nu een biografie, geschreven door historicus Richard Hoving, getiteld: De beul van Amersfoort. Biografie va…

Column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Amerika erkent Armeense genocideLuister  

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden erkende deze week de massamoord door de Turken op de Armeniërs als genocide. 405 Parlementariërs stemden voor en 11 stemden tegen de betreffende resolutie.Maar hoe zit het met die moeizame erkenning van de Armeense genocide, wat is de invloed van de Turkse l…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Dertig jaar zonder de MuurLuister  

Dertig jaar geleden viel de Muur. Deze historische gebeurtenis wordt Europawijd grootscheeps herdacht. Zo ook in Nederland. Met allerlei nieuwe boeken en studies en met het zogeheten Mauerfall-festival in Baarn waar onder meer de staats-Volvo van Erich Honecker te zien is.We kijken terug op een muur…

De godheid BesLuister  

Een godheid met kromme beentjes, uitgestoken tong en dikke buik. Dat zal vast geen christelijk of klassiek Grieks opperwezen zijn. En dat was Bes ook niet, maar zelfs in het oude Egypte was hij als lelijkerd ook een beetje een zonderling tussen ranke types als Osiris en Isis. Bes was dan ook een vri…

Het Spoor Terug: Ernest Shackleton naar Antarctica, deel 1Luister  

Wat zoekt een Ier begin 20ste eeuw op Antarctica? En waarom wordt de Ier in kwestie, Ernest Shackleton, een eeuw later nog altijd vereerd, heeft hij een eigen fanclub, genootschap en museum? Laura Stek ging op zoek naar het verhaal en de cultus rond de Ierse poolreiziger en maakte er een tweedelige …

Netflix-film 'The King'Luister  

Als Engeland in de war is grijpt het terug op Shakespeare. Zo was het tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de verfilming van Henry V en wellicht helpt nu de nieuwste Henry-verfilming, The King, bij het verwerken van alle emoties rond Brexit.De film The King, gebaseerd is op verschillende Shakespearest…

Vrijheidssymbool in Boston gebouwd door slavensmokkelaarsLuister  

Het is een symbool van vrijheid geworden, de Old North Church in Boston. Op deze plek, dat nu deel uitmaakt van de Freedom Trail, werden namelijk de rebellen tijdens de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog gewaarschuwd voor naderende Britse troepen.Uit nieuw onderzoek blijkt echter dat die vrijheid …

Muziek van Yentl en de BoerLuister  

Yentl en de Boer zingen hun liedje over de Watersnoodramp, getiteld, Hoe zou het met jou gaan. Ook vertellen ze over de opa en oma van Yentl die de ramp in Zeeland meemaakten.

Uitreiking van Libris GeschiedenisprijsLuister  

De winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs 2019 wordt bekend gemaakt en de prijs wordt uitgereikt. Daarnaast worden alle genomineerden kort in het zonnetje gezet door de jury.De genomineerden zijn: Jan Brokken met De rechtvaardigen. Hoe een Nederlandse consul duizenden joden redde; Roelof van Gelde…

Documentaire 'De klas van '94'Luister  

Lang voor de huidige discussie over bijzonder onderwijs stond in de Amsterdamse Rivierenbuurt de Bouschra school. Een bijzondere school, opgericht door een dominee en zijn vrouw, met alleen maar kinderen van Marokkaanse gastarbeiders. De leerlingen kregen er naast algemeen onderwijs elke dag een uur…

Column Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: De Metamorfose van Heusden - Hoe een vestingstad aan de sloopkogel ontsnapte van Hildo van Engen, Annemarie Lavèn en Anthony Maas; Een beerput die geen doofpot werd - Hengelo (Gld) 1682-1688: het ontslag van dominee…

De wereld tegen de KoerdenLuister  

De ontsteltenis van Europa is groot terwijl het toekijkt hoe Erdogan de Koerden met groot geweld uit het grensgebied met Turkije verdrijft. De Koerden zijn voor de zoveelste keer het kind van de rekening. En dat is al sinds de Eerste Wereldoorlog zo, toen hen tevergeefs een eigen staat werd beloofd.…

GrauwzustersLuister  

Ze werden grauwzusters genoemd, naar de kleur van hun habijt. En ze kwamen in 1664 naar Maastricht om de pestlijders te verplegen. Maar wie waren die vrouwen die hun leven in de waagschaal stelden om goede werken te doen? Want zonder gevaar was hun besmettingsgevoelige werk niet. Stadshistoricus Emi…

Steffie van den Oord over haar boek 'De gebroeders B.'Luister  

Een respectabele jonge weduwe trouwt in de achttiende eeuw met een van de gebroeders B. Ze weet niet dat hij en zijn tweelingbroer berucht zijn en gezocht worden voor diefstal en overvallen tot ver over de grens. De broers kunnen niet met en niet zonder elkaar, worden rijk en verwerven ondanks hun c…

Zwarte Bevrijders: Afro-Amerikaanse soldaten in NederlandLuister  

Een gekleurd kindje vlak na de oorlog kon zomaar een bevrijdingskindje zijn. Een kindje dus dat het gevolg was van een Afro-Amerikaanse- Nederlandse romance. Zulke kleintjes liepen er rond in Limburg en elders in ons land. Vaak was hun vader uit beeld en kwam hij pas na een lange zoektocht in zicht.…

Rondje Jos Natuurhistorisch Museum: mislukte caviaLuister  

Rondje Jos Natuurhistorisch Museum

Boze BoerenLuister  

Demonstrerende boeren vulden deze week de journaals en de voorpagina’s van de kranten. Dit is niet de eerste keer dat de boeren boos zijn. In de jaren ’90 protesteerden ze tegen productiebeperkingen en prijsverlagingen. Trekker optochten blokkeerden toen de landelijke verkeersaders en er werd ze…

Muziek van LakshmiLuister  

Lakshmi is vernoemd naar de godin van liefde en zingt daar ook over. Haar muziek laat zich het beste omschrijven als pop-noir. Na poppodia is ze nu te zien in theaters: vanaf november gaat haar voorstelling Adem in reprise.

Annemieke Klijn over 'De Volmaakte Vrouw'Luister  

Al in de jaren ’20 had Nederland een erotisch hervormer, Theodoor Hendrik van de Velde. Hij was gynaecoloog en schrijver van De Volmaakte Vrouw, een bestseller die op de katholieke index kwam en die door de nazi’s werd verbrand. Van de Velde zag in de vrouw, zoals het in zijn tijd hoorde, vooral…

Joost Welten over zijn boek 'De vergeten prinsessen van Thorn'Luister  

Het waren dames van hoge adel en ze werden in het Limburgse Thorn ‘de prinsessen’ genoemd. Ze spraken uitstekend Frans, wilden enkel een man van stand, droegen japonnen naar de laatste Parijse mode, aten exquisiete gerechten en gingen als het even kon per koets op reis.Historicus Joost Welten vo…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

Marja Vuijsje over de ‘De kleine De Beauvoir’Luister  

‘Je bent niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt.’ Zo luidt de meest beroemde zin uit Simone de Beauvoirs beroemde epos De tweede sekse. Het baanbrekende boek lag als de bijbel van het feminisme bij menige vrouw op de kamer- of keukentafel. Zo ook bij schrijfster en feministe Marja Vu…

400 jaar NoordpoolexpeditiesLuister  

De Noordpool was het gebied van Het Behouden Huys van gestrande noordpoolreiziger Willem Barentz in 1596. Sindsdien spreekt het onherbergzame koudste stukje aarde tot de verbeelding. Tegelijkertijd is het van militaire betekenis en van belang als grondstoffenleverancier en als onderdeel van belangri…

Bijzondere vondst in Egyptische necropolisLuister  

Een bijzondere vondst werd gedaan in Egyptische necropolis Dayr al-Barshā. Archeologen ontdekten namelijk in een al afgeschreven graf tekeningen met vreemde bijschriften op de sarcofaag. Wat deze tekeningen precies betekenen en waarom deze vondst zo bijzonder is komt archeoloog Harco Willems die de…

Tim Knol en de Blue Grass BoogiemenLuister  

Deze week hebben we muziek van Tim Knol en de Blue Grass Boogiemen. Ook komt Tim Knol vertellen over de geschiedenis van bluegrass muziek.

Wendi Dragonfire over zelfverdedigingLuister  

Hoe bevrijd je jezelf uit een polsgreep, hoe geef je duidelijk je grenzen aan en hoe dient een perfect knietje te worden uitgevoerd? Tegenwoordig leert elk meisje ‘op zelfverdediging’ hoe dat moet. Maar de edele kunst der zelfverdediging voor vrouwen is een betrekkelijk jong verschijnsel. Te gas…

Column van Micha Wertheim, ‘de geschiedenis is nog lang niet klaar’Luister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Ton van der Lee over Johan Kieviet en Dik TromLuister  

‘Het is een bijzonder kind en dat is-ie.’ Het zijn de meest geciteerde woorden uit de Nederlandse kinderliteratuur en misschien wel uit de hele vaderlandse literatuur. Ze gingen over de hoofdpersoon, de guitige goedzak Dik Trom uit het gelijknamige kinderboek dat in 1891 verscheen.Sindsdien is d…

Een eeuw OpiumwetLuister  

Deze week, 4 oktober, is het precies honderd jaar geleden dat in Nederland de Opiumwet werd getekend. De wet stelde het gebruik en de handel van heroïne strafbaar, en beperkte de handel in morfine en opium. Nederland had tot die tijd in de wereld de naam van opiumland, net als het nu de naam heeft …

Arno Kantelberg over de stropdasLuister  

Vraag een willekeurige Napolitaan wie de koning van de stropdas is en hij wijst je zonder twijfel richting het piepkleine winkeltje met de notenhouten vensters van Maurizio Marinella. Dit is één van de bekendste kleermakers ter wereld wiens familie al 105 jaar dassen maakt en die door iedereen ‘…

De zeemansvrouwen van EnkhuizenLuister  

Wat gebeurt er in steden als Enkhuizen, als de mannelijke inwoners jarenlang weg zijn, varend op zee? Zijn de achterblijvende vrouwen blij dat ze geen last hebben van die stinkende huisgenoot, of missen ze de liefde van hun leven? Cultuurhistoricus aan het Huygens Instituut Judith Brouwer onderzocht…

Wim Daniëls over zijn boek 'Het dorp'Luister  

We kennen het dorp als symbool van waarachtig plattelandsleven uit het befaamde liedje van Wim Sonneveld. Maar dat dorp waar altijd alles hetzelfde moest blijven, bestaat dat nog en heeft het eigenlijk ooit wel bestaan?Schrijver Wim Daniëls ging ernaar op zoek en boog zich over klassieke dorpsfigur…

Viering Captain Cook 250 jaarLuister  

Deze maand is het 250 jaar geleden dat Captain Cook voet aan wal zette op een eiland voor Nieuw Zeeland. De reis van Cook, de ‘ontdekker’ van Nieuw Zeeland en Australië, wordt bij de herdenking dik overgedaan met een replica van zijn schip, dat zowel Nieuw Zeeland als Australië aandoet in dit …

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Jan van der Putten over zijn boek 'Fabels over China'Luister  

De Volksrepubliek China bestaat 70 jaar. Ook publiceerde de Nederlandse regering deze week een nieuw rapport over haar China-beleid en komt Jan van der Putten met zijn nieuwste boek over het land. In zijn boek, Fabels over China, beschrijft de voormalig correspondent en Chinakenner een aantal hardne…

Marita en Alma Mathijsen over hun Maand van de Geschiedenis-essayLuister  

‘Hoe zou het zijn als ik als een jongen geboren was, had ik dan een groter ego gehad en minder kans op verkrachting?’ Zo vraagt schrijfster en dochter Alma Mathijsen aan moeder en hoogleraar Nederlandse taal- en letterkunde Marita Mathijsen. Moeder en dochter gaan schrijvend in gesprek in het es…

De column van Nazmiye OralLuister  

De column is deze week van Nazmiye Oral.

De overgrootmoeder van Jeangu MacrooyLuister  

Jeangu Macrooy schreef voor History in Concert een nummer over zijn overgrootmoeder. Zij groeide, als het kind van Marrons, op in het oerwoud van het Surinaamse binnenland. Daar richtte zij met een aantal andere vrouwen een eigen ‘vrouwendorp’ op. De Surinaamse singer-songwriter is te gast. Hij …

Wie was Thomas Cook?Luister  

Wie was Thomas Cook?

Markha Valenta over de musical The Book of MormonLuister  

Dit weekend gaat de Amerikaanse musical The Book of Mormon in Nederlandse première in het Koninklijk Theater Carré in Amsterdam. De musical vertelt het verhaal van twee jonge missionarissen die naar Oeganda worden gestuurd. De musical werd bedacht, geschreven en gecomponeerd door Trey Parker en Ma…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Met ditmaal: De onfeilbare spion - Richard Sorge, Stalins geheim agent van Owen Matthews; Duizend jaar weer, wind en water in de Lage Landen, deel 7, van Jan Buisman; Missievaders - Een familiegeschiedenis van katholieke wereldve…

Annemarie Lavèn over het Geschiedenis FestivalLuister  

Zaterdag 5 oktober is het Geschiedenis Festival van het Historisch Nieuwsblad alweer toe aan haar vijfde lustrum. Tal van bekende historische gasten komen, zoals Geert Mak, Jeroen Dijsselbloem, Simon Sebag Montefiore en Herman Pleij. Hoofdredacteur van het Historisch Nieuwsblad Annemarie Lavèn blik…

Angelie Sens over haar boek 'De kolonieman'Luister  

Johannes van den Bosch was zo’n negentiende-eeuws heerschap dat wist wat goed was voor het vaderland en de gekoloniseerde mensheid. Hij was de man achter de armenkolonie Veenhuizen, oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid en betrokken bij de invoering van het Cultuurstelsel in ‘Ons Indië…

De Greta Thunberg van de jaren negentigLuister  

Afgelopen week gaf de jonge klimaat-activist Greta Thunberg een emotionele speech op de VN-klimaattop in New York. Vrijwel iedereen kent haar naam, maar wie kent Severn Cullis-Suzuki nog? Zevenentwintig jaar geleden gaf de 12-jarige Suzuki op de VN top in Rio een speech met vrijwel exact dezelfde bo…

Het Spoor Terug: De Grote Suriname-tentoonstellingLuister  

Ondanks de etnische verdeeldheid, is Suriname één grote familie. Zo wordt de geschiedenis van de voormalige kolonie gepresenteerd in de Grote Suriname- tentoonstelling. Het verhaal van het land wordt in deze tentoonstelling verteld door de inwoners zelf. De expositie is van 5 oktober 2019 tot 2 fe…

Gabri van Tussenbroeks boek: IJzeren ambitieLuister  

Waar nu het lelijkste gebouw van Amsterdam staat, de Nederlandse Bank, stond ooit het zogeheten Paleis voor Volksvlijt. Een Nederlandse variant op het Crystal Palace uit Londen, wat een pronkstuk was voor de Wereldtentoonstelling uit 1851. Het Volksvlijtpaleis stamt uit 1859 en stond symbool voor de…

Dirk-Jan Verdonk over de geschiedenis van het vegetarismeLuister  

Nederland kent steeds meer vegetariërs en veganisten, maar ook flexitariërs en flexanisten. Nog even en de carnivoor is een uitstervende mensensoort.Maar toen het vegetarisme zich eind negentiende eeuw in ons land aandiende was het vooral een hobby van een marginale geestelijke elite. Zo blijkt ui…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

Nederland verpreutstLuister  

Wij worden steeds preutser. Zo signaleerden deze week columnist Max Pam in De Volkskrant en trendwatchers in De Telegraaf. Topless zonnebaden, je baby borstvoeding geven in het openbaar en zelfs naakt in de sauna: het wordt steeds ongebruikelijker. Maar waar komt deze nieuwe zedelijkheid vandaan, en…

Duiven als spion te werkLuister  

Deze week openbaarde de CIA documenten waarin bekend wordt gemaakt hoe tijdens de Koude Oorlog duiven tot spionnen werden opgeleid. Zijn duiven als spionnen alleen een fenomeen uit de Koude Oorlog? Om ons daar alles over te vertellen is Gerbrand Kip te gast, mede-auteur van het boek 'Hellehonden en …

Maffialessen voor de polderLuister  

'Italiaanse toestanden in de polder,' en de vraag, 'gaan wij Italië achterna?' Deze reacties waren afgelopen week veelvuldig te horen na de brutale moord op de advocaat van de kroongetuige in het zogeheten Marengo-proces tegen de Mocromaffia-baas Ridouan T. Laat de niets ontziende misdaad hier en d…

Fik Meijers boek: Schoonheid voor het oprapenLuister  

Bij het roven van kunst denken we al gauw aan schilderijen en kunststukken die de nazi’s stalen uit de bezette landen. Dat kunstroof al zo oud is als het Romeinse Rijk is minder bekend. Zo roofden de Romeinen van de Grieken, en nam later Napoleon alle klassieke kunst die los en vast zat mee uit vo…

Nooit meer Gouden EeuwLuister  

De term Gouden Eeuw is niet meer van deze tijd, vindt het Amsterdam Museum. Het doet geen recht aan alle onzichtbare mensen uit die eeuw in Amsterdam en omstreken. Evenmin doet het recht aan alle gekleurde en zwarte mensen die indertijd gedwongen mee moesten werken aan onze bloeitijd, waarin Holland…

SalafismeLuister  

Ze zouden ongelovigen moeten haten en iemand zalige kerst wensen zou een een ergere wandaad zijn dan een moordenaar groeten. In Nederland zou sprake zijn van serieuze salafistische indoctrinatie van kinderen. Dit gebeurt grotendeels buiten het reguliere onderwijs om, en vindt, zo blijkt uit onderzoe…

Juwelen van de TsaarLuister  

Russische tsarina’s hielden van juwelen. Of het nou Anna of Elisabeth was, of Catharina de Grote, ze waren behangen met juwelen. Ook de tsaren waren niet vies van overdaad en opsmuk om zichzelf hoogwaardig op te tuigen. De Hermitage in Amsterdam bezit een aantal van deze pronkstukken.Deze maand op…

Nieuwe beelden van Aletta JacobsLuister  

Er was tot nog toe alleen een Berlijnse filmopname bekend van Aletta Jacobs. Maar onlangs werd een tweede bewegend beeld van de Nederlandse pionier van het feminisme gevonden. Historicus Mark Bergsma ontdekte dit beeld tijdens onderzoek voor de tentoonstelling De straat op! over 100 jaar vrouwenkies…

Ongehuwde moeders gedwongen tot afstaan kindLuister  

De nonnen wilden haar blinddoeken tijdens de bevalling zodat ze zich niet aan haar kindje zou hechten. Ze was een ongehuwde moeder, het was 1967 en ze moest haar kind afstaan. En dat alles met medewerking van de kinderbescherming en de Nederlandse overheid.Nu, ruim een halve eeuw later, wil Trudy Sc…

Het Spoor Terug: 100 jaar radio, deel 2Luister  

Op 6 november 1919 begon de allereerste Nederlandse radio-uitzending. De radio is dus bijna honderd jaar. Maar wie stonden aan de wieg ervan? Wie waren de pioniers, welke uitvindingen deden ze en wat werd uitgezonden?Michal Citroen en Jan Westerhof maakten twee documentaires over een eeuw radio. Zon…

De 'ongeschreven' Britse grondwetLuister  

Het is hommeles in het Britse parlement. Sommige Britse politici denken dat de oorsprong van deze crisis herleid kan worden naar het gebrek aan een geschreven grondwet. Waarom ze dat denken en of dat ook echt zo is bespreken we met Wim Voermans, schrijver van het boek Het verhaal van de grondwet en …

Simone van Saarloos over het witte geheugenLuister  

Nederland wilde heel lang niet herinnerd worden aan de slavernij. Tegelijkertijd hielden we figuren zoals Jan Pieterszoon Coen en Piet Hein als helden in ere. Wat onthouden we en wat vergeten we liever? Die vraag beantwoordt filosofe Simone van Saarloos in haar boek Herdenken herdacht.De auteur is t…

De column van Micha WertheimLuister  

De column van Micha Wertheim

Exotische invasie rivierkreeftLuister  

De Amerikaanse rivierkreeft veroorzaakt problemen. De 'invasieve exoot' zorgt voor oeververzakkingen en verziekt de waterkwaliteit. En toch hebben we het aan onszelf te danken. Want de mens heeft de Amerikaanse rivierkreeft hier zelf geïntroduceerd, ter vervanging van de uitgestorven Europese varia…

Onrust in West-PapoeaLuister  

Het is al meer dan twee weken onrustig in West-Papoea. Aanleiding voor het uitbreken van de rellen was de arrestatie van een aantal Papoea-studenten op Java. De rellen duren voort en hebben zich inmiddels ontwikkeld tot een volksprotest tegen de achterstelling en discriminatie van Westelijk Nieuw-Gu…

Wim Statius Muller: de Antilliaanse ChopinLuister  

Op zondag 1 september overleed Caribische componist Wim Statius Muller, ook wel bekend als de Antilliaanse Chopin. Naast componist en pianist werkte hij ook in Den Haag en Brussel, en stond hij aan de wieg van de Veiligheidsdienst Nederlandse Antillen. Jan Brokken schreef Waarom elf Antillianen knie…

Koen Vossen over 'Wilders gewogen'Luister  

Deze week is Wilders weer in het nieuws. Zijn ‘minder-Marokkanen-proces’ zou onrechtmatig zijn vanwege bemoeienis van minister Opstelten die het Openbaar Ministerie zou hebben gepusht om tot vervolging over te gaan.Wilders is na 15 jaar politieke aanwezigheid nog steeds beeldbepalend in de vader…

Het Spoor Terug: 100 jaar radioLuister  

Op 6 november 1919 begon de allereerste Nederlandse radio-uitzending. De radio is dus bijna honderd jaar. Maar wie stonden aan de wieg ervan? Wie waren de pioniers, welke uitvindingen deden ze en wat werd uitgezonden?Michal Citroen en Jan Westerhof maakten twee documentaires over een eeuw radio. Zon…

Mythische Amazone in brandLuister  

“Ons huis staat in brand”, twitterde de Franse president Macron afgelopen week, over de hevige bosbranden die het Amazonegebied momenteel teisteren. Hij gaf daarmee uiting aan een wereldwijd gevoel van onrust en paniek. Logisch, alleen al omdat de bosbranden de effecten van klimaatverandering oo…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column van John Jansen van Galen

Nieuwe hoofdstad IndonesiëLuister  

Deze week werd aangekondigd dat Indonesië zijn hoofdstad gaat verplaatsen van Java naar Oost-Kalimantan op het eiland Borneo. Op deze plek gaat een volledig nieuwe stad gebouwd worden, waarvan de naam nog onbekend is. Waarom en hoe deze grote verhuizing gaat plaatsvinden en of er historische voorbe…

Een verwoest paleis aan de ScheldeLuister  

Dit weekend wordt de Slag bij de Schelde uit 1944 grootscheeps herdacht. De slag opende voor de geallieerden de toegang tot de haven van Antwerpen en bracht de bevrijding van West Europa boven de Schelde dichtbij. De slag had ook een prijskaartje, want tijdens de geallieerde bombardementen op Duitse…

Feministe Etta PalmLuister  

Etta Palm d’Aelders was een Nederlands feministe, courtisane en spionne. Tijdens de Franse Revolutie kreeg ze bekendheid als voorvechtster van de rechten van de vrouw.Etta Palm is ook het onderwerp van de masterscriptie van de jonge historica Samantha Sint Nicolaas die met haar studie de Johanna N…

Het oorlogsdagboek van Riet HooglandLuister  

Riet Hoogland werd op 21-jarige leeftijd opgesloten in de Duitse gevangenis 'Het Oranjehotel' in Scheveningen. Zes maanden zat ze er vast. Al deze tijd hield ze een dagboek bij, dat ze op slinkse wijze geheim wist te houden. Documentairemakers Jan Pieter Tuinstra en Foeke de Koe kwamen haar dagboek …

Het Spoor Terug: Het begin van de bevrijdingLuister  

In september 1944, 75 jaar geleden, wordt Eijsden als eerste Nederlandse gemeente door de Amerikanen bevrijd. Direct daarna wordt Maastricht bevrijd als eerste stad. In ‘Het Spoor Terug’ wordt een verslag van gebeurtenissen van ooggetuigen die 25 jaar geleden zijn opgetekend naar aanleiding van …

De nieuwe geschiedenisserie van Hans GoedkoopLuister  

Er was ontsteltenis en opwinding toen de zwarte revue-artieste Josephine Baker – bekend van haar geruchtmakende dans in bananenrokje – in 1928 Volendam bezocht. Als gevolg werd de klompendans opnieuw van stal gehaald om jeugd en volk te behoeden voor verwildering tegen deze wulpse dans. Deze ‘…

Cinema OVT: afl. 8. The Dark KnightLuister  

De Zomerserie van 2019. Het heeft er alle schijn van dat de beste Batman-film ooit verwijst naar de meest schokkende terroristische aanslag in het Westen, naar nine eleven, naar de aanval op het World Trade Center in 2001. Want de stad van Batman, Gotham, dreigt op het eind van de film ten onder te …

Archeologisch erfoed SyrieLuister  

Journalist Joost Vermeulen is net terug uit Syrie om, samen met kunstenaar Theo de Feijter, de schade aan het archeologische erfgoed te bekijken. Hoe staat de antieke oase-stad Palmyra er bijvoorbeeld bij? Dit weekend verschenen er 2 grote stukken in Archeologie Magazine en het Geschiedenis Magazine…

De Vakantieman, Sovjet-ufo in BulgarijeLuister  

Vakantieman (m/v) deze week en mediëvist Janna Coomans neemt ons mee naar Buzludha in Bulgarije. Ze houdt een pleidooi voor de ongehoorzame toerist, met als voorbeeld een Sovjet-ufo.

Het Spoor Terug, de-moord-brand-buurtLuister  

Amsterdam veryupt. De stad groeit met 10.000 inwoners per jaar en is vooral in trek bij jonge witte hoogopgeleiden. Ze trekken de oude arbeidersbuurten in. Daar is niet iedereen blij met hun komst. Radiomaker Maartje Duin kocht een huis in de Spaarndammerbuurt, van oudsher de bakermat van de sociale…

Actuele openingLuister  

'De Rozendoorn', een van de bekendste Middeleeuwse erotische gedichten, blijkt veel ouder dan gedacht. Een recent gevonden fragment dateert het gedicht rond 1300 in plaats van 1500. In de Rozendoorn gaat een vrouw de discussie aan met haar vulva. Hoogleraar Middelnederlandse letterkunde Remco Sleide…

Het Spoor Terug, Altijd OorlogLuister  

“Wat je ook doet, val nooit Afghanistan binnen”, deze wijze woorden werden in 1963 gesproken door de Britse Prime Minister Harold Wilson.Niet snel daarna, is die wijsheid al weer verloren gegaan. Want sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw wordt het land constant geteisterd door oorlogsgeweld…

Cinema OVT: afl. 7. Some like it hotLuister  

De Zomerserie van 2019. Een film waarin travestie voorkomt en waarin toespelingen op homoseksualiteit worden gemaakt. Kon dat in het Amerika van eind jaren vijftig? Het kon. Zo bleek in de film Some like it hot van Billy Wilder uit 1959, waar vooraf wel wat morele bedenkingen tegen bestonden in Holl…

De Vakantieman, geboortegrond Portugese dictator SalazarLuister  

Vakantieman (m/v) is schrijfster Lieke Noorman. Ze neemt ons mee naar Santa Comba Dão in Portugal, de geboortegrond van dictator Salazar. Daar is een hoofd verdwenen.

250e geboortedag NapoleonLuister  

15 augustus is de 250e geboortedag van Napoleon. Het is dus 250 jaar geleden dat hij op het eiland Corsica ter wereld kwam. En als echte Corsicaan was hij meer met het eiland en met zijn familie begaan, dan met Frankrijk. Zijn eerste levensdoel was: de macht op Corsica en onafhankelijkheid van Frank…

De Vakantieman,vliegtuigaanbidding in VanuatuLuister  

In deVakantieman (m/v) neemt politicoloog Wouter Veenendaal ons mee naar het eiland Tanna in Vanuatu. Op Tanna vind je namelijk Cargo Cults, relatief nieuwe religies die technologie vereren.

Het Spoor Terug, De beul van BandaLuister  

In 1931schreef J. Slauerhoff een toneelstuk waarin de VOC gouverneur Jan Pieterszoon Coen als een moordzuchtige despoot werd afgeschilderd. Een opvoering van dit stuk maakte de schrijver, die in 1936 overleed, niet meer mee. De ene na de andere voorstelling van het stuk werd verboden. Het duurde uit…

Cinema OVT: afl. 6. One flew over the cuckoo's nestLuister  

De Zomerserie van 2019. Het was in de tijd van de anti-psychiatrie dat de film furore maakte. Want One flew over the cuckoo’s nest bewees hoe verdorven en anti-humaan het klassieke psychiatrische instellingswezen zou zijn. Patiënten in een inrichting waren geen mensen, maar onderdrukten in een so…

Rijksdagbrand niet aangestoken door Van der Lubbe?Luister  

Rijksdagbrand niet aangestoken door Van der Lubbe?In Duitsland werd deze week het nieuws naar buiten gebracht dat Marinus van der Lubbe de Rijksdag niet in brand heeft gestoken. Dat zou blijken uit een verklaring opgesteld in 1955 doorvoormalig SA-man Hans Martin Lennings, die nu boven water is geko…

Het Spoor Terug, SchimmenspelLuister  

Filmregiseur Frans Weisz kent u wellicht van films als De Inbreker of Charlotte, of van de verfilming van Bij nader inzien.De vader van Frans, Geza Weisz, was in Berlijn een komisch acteur.In 1933 vluchtte hij naar Nederland, waar vijf jaar later Frans geboren werd.Na een hectisch bestaan als filmac…

Cinema OVT: afl. 5. Godzilla (1954)Luister  

De Zomerserie van 2019. The King of the Monsters wordt dit jaar 65, en dus is Godzilla weer terug in de bioscoop. Ditmaal in een eco-apocalyptische toonzetting. Op z’n Amerikaans. Ooit, in 1954, begon het reptielachtige ondier zijn loopbaan op z’n Japans. En dat was allesbehalve toeval. Godzilla…

De Vakantieman, een kunstmuseum in OezbekistanLuister  

Vakantieman (m/v) en Ruslandkenner Sjeng Scheijen neemt ons mee naar een kunstmuseum midden in de woestijn in Nukuz in Oezbekistan. Daar vind je een waanzinnig grote collectie avant-gardekunst.

Wanhoop onder de Esperantisten?Luister  

De Esperanto-beweging kampt met financiële problemen, zo schreef Trouw deze week. Mogelijk moet het hoofdkantoor van de wereldwijde Esperantostichting in Rotterdam worden verkocht. Is het een teken dat de droom van Ludvik Lejzer Zamenhof, die Esperantobedacht ter bevordering van de wereldvrede, na …

De Vakantieman, tipt middeleeuws Egmond-BinnenLuister  

Deze week tipt onze vakantieman (m/v) Egmond-Binnen. Docent middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Leiden Thijs Porck weet namelijk dat daar fascinerende sporen van de middeleeuwse geschiedenis te vinden zijn. In de10e-eeuwse abdij, in een indrukwekkend archief, én in biologisch speciaalbier…

Het Spoor Terug, Huisvrouw op de prairieLuister  

Over de ontdekking van een bijzonder dagboek: van een huisvrouw die maandenlang tussen de Indianen leefde.In het jaar 1911 verbleef hoogleraar C.C. Uhlenbeck drie maanden onder de Blackfeet indianen bij Montana. Terwijl hij de taal van de Zwartvoetindianen bestudeerde, hield zijn vrouw Willy een ged…

Cinema OVT: afl. 4. Het evangelie volgens MatteusLuister  

De Zomerserie van 2019. Zo kenden we Jezus nog niet: als revolutionair, die zoals revolutionairen nu eenmaal eigen is, zichzelf heel graag hoorde preken en praten. Totdat Pier Paolo Pasolini in 1964 zijn Il Vangelo Secondo Matteo maakte. Jezus heiligheid is daarin niet van de hemel, maar van de aard…

Eerste Europeaan arriveerde 210 duizend jaar geledenLuister  

Dat de geschiedenis van de homo sapiens in Afrika begon, dat is zeker. Maar wanneer waagde de eerste mens de oversteek naar Europa? Tot voor kort dacht men dat dat 45.000 jaar geleden gebeurde. Maar volgens de Griekse paleoantropoloog Katerina Harvati vond die oversteek al veel eerder plaats: zij on…

De Vakantieman, tipt oerbos in PolenLuister  

Deze week tipt onze vakantieman (m/v) het oerbos in Polen als reisbestemming. De Pools-Nederlandse Dore van Duivenboden, historica en journalist, kwam er zelf voor het eerst toen ze de serie Moja Polska maakte voor de VPRO.

Het Spoor Terug, De WatermeestersLuister  

De waterschappen. Die staan voor bioplastic uit mensenpoep en hypermoderne dijken, maar ook voor de aloude muskusrattenvanger en peilbeheerders die al honderden jaar de waterhoogte regelen op ons vlakke land. De waterschappen zijn ouder dan provincies, gemeentes en landbestuur, komen uit de middelee…

Cinema OVT: afl. 3. The Great DictatorLuister  

De Zomerserie van 2019. Natuurlijk hielp satire niet, weten wij achteraf, en Chaplin zelf zei nadien dat hij de film nooit gemaakt zou hebben als hij had geweten hoe verschrikkelijk Hitler was. Desondanks is The Great Dictator een monument: voor de humaniteit en tegen totalitaire megalomanie. De fil…

De Vakantieman, Zaventem in BelgieLuister  

In de lokale kerk van het kleine dorpje Zaventem (vooral bekend van het nabijgelegen vliegveld) bevindt zich een van de topstukken van de Barok, een schilderij van Sint Maarten, geschilderd door Antoon van Dyck. Te gast Jonas Roelens, gastprofessor kunstgeschiedenis aan de Koninklijke Academie voor …

Het Spoor Terug: Een jurk voor HannahLuister  

Hannah is 26, een millenial. Ze groeide op in Nederland en Schotland, haar vrienden komen uit verschillende landen, ze is politiek bewust, ze is feminist, ze heeft een druk leven. Dus, toen Hannah een aanzoek kreeg van haar Amerikaans/Britse vriend om te gaan trouwen, begon ze zich allerlei vragen t…

100 jaar Vrije SchoolLuister  

Het is de school van de bewegingskunst der euritmie en van de kleurenleer. De school waar kinderen manden leren vlechten, en de school waar de dag begint met een spreuk of een lied. We hebben het over de Vrije School. Die school, opgericht door de oervader der antroposofie Rudolf Steiner, bestaat di…

Cinema OVT: afl. 2. Boyz n the HoodLuister  

De Zomerserie van 2019. De film beleefde zijn wereldpremière negen maanden voor de rassenrellen in Los Angeles naar aanleiding van de mishandeling van de zwarte taxichauffeur Rodney King door blanke politieagenten. Het was alsof de actualiteit in 1992 het thema van de film Boyz n the Hood pijnlijk …

Doorbraak in Italiaans verdwijningsmysterie?Luister  

Een van de meest tot de verbeelding sprekende vermissings zaken uitde Italiaanse geschiedenis wordt wellicht komende donderdag opgelost, als twee graven op een kerkhof aan de voet van de St Pieter, op last van het Vaticaan, worden geopend. Het gaat om de zaak van Emanuela Orlandi, die in 1983, op 15…

Het Spoor Terug, Tempo Doeloe, een knellende omhelzingLuister  

Tempo Doeloe betekent letterlijk ‘de tijd van vroeger’ in Nederlands-Indie. Maar het is vooral de geheimzinnige plek 'waar je herinneringen leven aan een niet meer bestaand land in een niet meer bestaande tijd'. Die hoef je zelfs niet te hebben meegemaakt, want tempo doeloe lift mee door de gene…

Cinema OVT: afl. 1. Lawrence of ArabiaLuister  

De Zomerserie van 2019. Hij lijdt aan een zwaar Messiascomplex. Zijn zelfgestelde opdracht: de Arabieren in het Midden Oosten bevrijden van het Turkse-Osmaanse juk. Want dat de baardige en barbaarse bedoeïenen dat zelf kunnen is ondenkbaar. We hebben het over Lawrence of Arabia, de ooit werkelijk b…

De Vakantieman, Abruzzo in ItalieLuister  

De Vakantieman van deze week is classica Willemijn van Dijk, die eerder dit jaar bij ons te gast was met haar historische roman Het wit en het purper. Een roman die zich afspeelt aan het hof van keizer Claudius. Eerder schreef Willemijn van Dijk ook De opvolger, een biografie van Tiberius, en twee h…

De Nederlandse identiteitLuister  

“De Nederlandse identiteit bestaat”, althans, dat vinden we zelf. Zo blijkt uit “Denkend aan Nederland”, een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau naar wat Nederland voor de Nederlanders betekent. Willem Frijhoff schreef bij deze rapportage een essay over de Nederlandse identitei…

De column van Nelleke NoordervlietLuister  

De column is deze week van Nelleke Noordervliet.

CannabismuseumLuister  

Amsterdam heeft er weer een museum bij: het Cannabismuseum. Curator van het museum Thijs Roes geeft een beeld van de eeuwenlange geschiedenis van de plant, de teelt, het gebruik ervan en de strijd ertegen.

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken, met ditmaal: 'De onzichtbare keizer' van Mark Braude'Synodestad' van Fred van Lieburg'Het virus van de betrokkenheid. Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis 1935-1989' van Huub Sanders'De prijs van het paradijs. D…

Waardevol afval, BronsLuister  

“Gooi maar weg, het is te duur.” Archeoloog David Fontijn deed jarenlang onderzoek naar overblijfselen uit de bronstijd. Hij verbaasde zich over het feit dat destijds de meest waardevolle spullen werden weggegooid. Archeologe en jeugdboekenschrijfster Linda Dielemans verwerkte de gegevens uit da…

ComputerziektegeschiedenisLuister  

Al vrij snel na het ontstaan van de PC ontstond er ook een vijand voor het nieuwe apparaat: het computervirus. Volgende week donderdag opent de tentoonstelling Malware, in Het Nieuwe Instituut. Een tentoonstelling over de geschiedenis en evolutie van dit virus aan de hand van de meest beruchte voorb…

Het Spoor Terug: LichtschepenLuister  

25 jaar geleden werd het laatste Nederlandse lichtschip, de Noord-Hinder van haar positie bij de Noord Hinder bank, naar Rotterdam gesleept. Daarmee kwam een einde aan het melancholieke bestaan van de Nederlandse lichtschepen: vaartuigen met een vuurtoren midscheeps, die gedoemd waren altijd voor an…

Economie van de slavernijLuister  

De opbrengst van de slavernij was enorm. Eindelijk zijn er harde cijfers. Deze week is het eindrapport gepubliceerd van een vijf jaar durend onderzoek naar het belang van de van de Atlantische slavernij voor de Nederlandse economie. Die blijkt groot geweest te zijn, vergelijkbaar met die van de have…

StonewallLuister  

Aankomende week is het precies vijftig jaar geleden dat in New York de zogeheten Stonewall-rellen begonnen. Aanleiding voor de ludieke homodemonstraties was de inval van politieagenten in burger in de homobar The Stonewall Inn in New York. De Stonewall-rellen, met leuzen als ‘Gay Power’, vormden…

Column Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Oorlog en vrouwenarbeidLuister  

De Tweede Wereldoorlog bracht, behalve veel narigheid, ook een goed ding teweeg: de oorlog bevorderde de emancipatie van de vrouw. Amerika had haar fabrieksarbeidster Rosie the Riveter, maar ook in Nederland gingen vrouwen aan het werk. Ze vervingen de mannen die waren opgeroepen voor de verplichte …

Tsaar of Stalin?Luister  

Hij wilde het liefst violist worden, maar werd historicus. En niet zomaar een historicus, maar een schrijver van belangrijke en gedegen boeken over het Europa van de twintigste eeuw. Ondertussen speelde hij voor zijn plezier viool op een vroeg achttiende-eeuws instrument dat door vele handen is gega…

Kousenband-WillemLuister  

Koning Willem-Alexander is deze week geslagen als ridder in de oudste Britse ridderorde, de ‘Most Noble Order of the Garter’ oftewel de Orde van de Kousenband. Leden van deze ridderorde uit de veertiende eeuw worden sinds 1946 benoemd door het Britse kabinet. Maar waaraan verdient onze Willem he…

Marc Jansen over Ruslands worsteling met het verledenLuister  

Het Rusland van Vladimir Poetin zit met een zware erfenis. Twee wereldoorlogen, twee revoluties, een burgeroorlog, decennia van sociale experimenten en een jacht op 'vijanden van het volk' hebben in nog geen veertig jaar minstens vijftig miljoen mensen het leven gekost. De Rode Utopie is nooit werke…

Het Spoor Terug: Een vreemde eend tussen de kippenLuister  

Het Spoor Terug: Een vreemde eend tussen de kippen

'Reparations' terug op de Amerikaanse politieke agendaLuister  

'40 acres and a mule': dat was wat de Amerikaanse overheid na de burgeroorlog als tegemoetkoming had beloofd aan de vrijgemaakte slaven. De belofte werd nooit vervuld, maar het idee dat die zogeheten 'reparations' er alsnog moeten komen is onder Democratische politici weer populair. De afgelopen wee…

Dwangarbeidmeisjes van de Goede HerderLuister  

Deze woensdag verscheen een rapport over geweld in de jeugdzorg van de Commissie De Winter. Een deel van dat rapport velde ook een oordeel over de zogeheten ‘meisjes van de Goede Herder’. De meisjes die werkten voor deze zustercongregatie verrichtten tussen 1860 en 1978 allerhande arbeid die wij…

Het Spoor Terug: De fotograaf van Apocalypse NowLuister  

De Nederlandse fotograaf Chas Gerretsen was erbij toen Francis Ford Coppola zijn klassieker ‘Apocalypse Now’ maakte. Coppola wilde namelijk een echte oorlogsfotograaf op zijn set. Als voorbeeld voor de gestoorde fotograaf uit het filmscript Dennis Hopper. En dat werd dus Chas Gerretsen. De fotog…

Hebdomada PapaeLuister  

Deze week kwam Radio Vaticana met een primeur: een nieuwsuitzending. De wekelijkse nieuwsshow krijgt de titel ‘Hebdomada Papae’ oftewel ‘De week van de paus’. Het initiatief van het Vaticaan is geen poging het deels ‘vergeten’ kerk-Latijn te redden, maar moet gezien worden in het kader v…

Hongkong en ChinaLuister  

Ruim een miljoen mensen protesteerden deze week tegen de omstreden uitleveringswet in Hongkong. De wet moet het mogelijk maken criminelen voortaan uit te leveren aan China en daar te laten berechten in plaats van in Hongkong. Het massale protest komt voort uit de angst dat Hongkong haar resten auton…

Standbeeld voor Corry TendelooLuister  

Ze was misschien wel de belangrijkste feministe in de Tweede Kamer: Corry Tendeloo, fractielid van de PvdA. Ze vocht tegen het ontslag van gehuwde vrouwen dat tot 1956 bestond, en dat dankzij haar werd afgeschaft. En ze verzette zich tegen de zogeheten bij wet vastgelegde handelingsonbekwaamheid van…

De column van Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Netflix-serie over verkrachtingsdramaLuister  

Het veroorzaakte grote opschudding in 1989. Een witte jonge vrouw werd tijdens het joggen in Central Park op gruwelijke wijze verkracht en voor dood achtergelaten. Voor de brute misdaad werden vier zwarte jongens en een gekleurde jongen ten onrechte veroordeeld. Over het drama is nu op Netflix de se…

WesterborkLuister  

Directeur Dirk Mulder stond aan de wieg van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, dat van het voormalig doorgangskamp de herdenkingsplek maakte voor het lot van de joden in de Tweede Wereldoorlog. Nu hij, pensioengerechtigd, dertig jaar later afzwaait, krijgt hij doodsbedreigingen omdat hij de ex…

Papa was PriesterLuister  

Hij hield het heel lange geheim voor haar. En zij had heel lang een vermoeden dat er iets met hem was. Dat kon ze zien aan allerhande kleinigheden, als hij een reisgebedje opzei voor ze op stap gingen, of als zijn horloge even zegende voordat hij het weglegde. Hij was, kortom, een gewezen priester e…

Het Spoor Terug: VoetbalvrouwenLuister  

Op 11 juni speelt het Nederlands vrouwenelftal haar eerste wedstrijd op het WK in Frankrijk. Als Europees kampioen hebben de vrouwen de favorietenstatus en trekken volle stadions, maar dat is heel lang anders geweest. Nog tot 1971 waren KNVB-voetbalvelden voor vrouwen verboden terrein. Wat was er al…

Surinaamse familiegeschiedenisLuister  

Hij was een arme ongeschoolde Hindoestaan, zij een arme katholieke Surinaamse vrouw. Ze trouwden in 1955 op z’n Hindoestaans. Welbeschouwd trouwden ze niet alleen met elkaar, maar ook met hun familie, hun tradities en religies. Een zoon uit het huwelijk, de Surinaamse voormalige politicus Stanley …

Margo Minco's bewariërsLuister  

Het is een bizar toeval. Afgelopen week bleek dat schrijfster Marga Minco dit jaar de P.C. Hooftprijs kreeg uitgereikt door de kleinzoon van een echtpaar dat in haar leven een uiterst pijnlijke rol heeft gespeeld. De ouders van Marga Minco hadden namelijk, voor ze door de nazi’s gedeporteerd zoude…

50 jaar WoodstockLuister  

Woodstock is dit jaar een halve eeuw oud, en ons eigen Woodstock, Pinkpop, nadert die leeftijd ook. Hét moment om terug te blikken. Bij ons is cultuurfilosoof en schrijver Maarten Doorman, die in zijn boek De Romantische Orde een hoofdstuk over Woodstock schreef.

NoerejevLuister  

Er is een nieuwe documentaire over het leven van Rudolf Noerejev, één van de beroemdste balletdansers ter wereld die uitgroeide tot een icoon van de popcultuur van zijn tijd. De film bestrijkt de periode vanaf het begin van zijn carrière tot aan het moment dat hij vanuit de Sovjet-Unie overliep n…

De column van John Jansen van GalenLuister  

De column is deze week van John Jansen van Galen.

BabistanLuister  

‘Wegwezen Satan’ en ‘We willen niet in Babistan leven’, klonk het deze week op het Wenceslasplein in Praag. Tienduizenden demonstranten riepen premier Andrej Babis op om op te stappen, want de premier zou 17 miljoen euro aan Europees subsidiegeld hebben misbruikt voor eigen zaken. En dit is …

Canon op de schopLuister  

Onze historische canon, u weet wel, de 50 vensters op de vaderlandse geschiedenis, moet op de schop.Dat wil althans Minister van Engelshoven van Onderwijs. De vrouwen zijn er in ondervertegenwoordigd, en - belangrijker - de canon heeft te weinig aandacht voor de schaduwzijden van onze historie en mo…

Column Nazmiye OralLuister  

De column is deze week van Nazmiye Oral.

D-Day bevrijdingssjournaalsLuister  

Aanstaande 6 juni is het 75 jaar geleden dat de invasie in Normandië begon. De operatie die bekend kwam te staan als D-Day luidde de bevrijding van West-Europa in. Vanaf volgende week maandag kijkt het NOS-journaal met een extra historisch zogeheten bevrijdingsjournaal terug op D-Day en de dagen di…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken, met ditmaal:'Onweer. Een kleine cultuurgeschiedenis 1752-1830' van Jan Wim Buisman'Bouwmeesters en zedenmeesters. Geschiedbeoefening in Nederland tussen 1830 en 1870' van Pieter Huistra'Adolf Hitler. Ondergang', het tweede deel v…

Muziek museum in gevaarLuister  

Deze week opent het Geelvinck Muziek Museum in Zutphen een expositie over oosterse betovering van westerse achttiende-eeuwse muziek. Daarbij moeten we bijvoorbeeld denken aan het zeer bekende wijsje Alla Turca van Mozart dat in het museum op een vroeg negentiende-eeuwse Weense fortepiano is te horen…

TolkienLuister  

Hij wordt wel de vader van de fantasy genoemd. Zowel Harry Potter als Game of Thrones zijn schatplichtig aan hem. We hebben het natuurlijk over J.R.R. Tolkien, de schrijver van de wereldberoemde trilogie ‘The Lord of the Rings’ en ‘The Hobbit’. Zijn leven is nu verfilmd, en het is een spanne…

Het Spoor Terug: Mannen met baarden, over Ernest HemingwayLuister  

Dit jaar is het 120 jaar geleden dat Ernest Hemingway werd geboren. Vandaar dat er een extra bijzondere editie van de Hemingway look-a-like contest in Florida plaatsvindt. Ieder jaar verzamelen 150 mannen zich in het zuidelijkste puntje van Florida om te strijden om de titel van best lijkende Heming…

Het Spoor Terug: Bommen op Den HelderLuister  

‘En toen hoorde ik voor het eerst dat meest sinistere, meest satanische geluid dat de schepping ooit gekend heeft: het gieren van neerkomende bommen.’ Een citaat van schrijver Anthony van Kampen over het eerste Duitse bombardement op Den Helder op 14 mei 1940, een paar uur na de capitulatie. Er …

Vrijwilligers voor de Waffen-SSLuister  

Circa 25.000 Nederlandse mannen meldden zich tijdens de bezetting aan bij de Waffen-SS. Ze gingen veelal naar het Oostfront om te vechten tegen het communistische spook. Geen ander Europees land leverde zoveel vrijwilligers voor Hitlers keurtroepen als Nederland. Wat bezielde de mannen, uit welke kr…

AladdinLuister  

Deze week gaat de film Aladdin in première. De musicalfilm van Disney is gebaseerd op de gelijknamige animatiefilm die weer is geïnspireerd op de sprookjes van Duizend-en-een-nacht. Deze keer zijn Aladdin en prinses Jasmine geen getekende figuurtjes, maar levensechte acteurs. Maar hoe zit het onde…

Zoektocht naar Doggerland, 'Lied van de Tijd'Luister  

Ruim 7000 jaar geleden, in Brexitloze tijden, zaten Engeland en het vasteland van Europa nog gewoon aan elkaar vast. Het gebied heette Doggerland en bestond uit een gigantisch laagland dat de oostkust van Engeland verbond met onder meer Nederland. Er liepen mammoeten rond, jagers en verzamelaars in …

Buitenechtelijke HendrikszoonLuister  

Nederland was in 1979 vol van de ontdekking: de erkend schuinsmarcheerder prins Hendrik, de echtgenoot van Wilhelmina, bijgenaamd Varkens Heintje, zou een buitenechtelijke zoon hebben gehad, Pim Lier. Uit recent opengestelde documenten uit het Nationaal Archief blijkt hoe het koningshuis in de jaren…

Trinta di Mei, CuracaoLuister  

Het begon als een staking, maar het werd al gauw een volksopstand. Trinta di mei oftewel ‘dertig mei’ 1969 is een gebeitelde datum in Curaçao. Op die dag, volgende week vijftig jaar geleden, was het geduld van de zwarte en gekleurde arbeidersbevolking met het witte bevoorrechte regime op. Het w…

Einsteins zonsverduistering, 100 jaar geledenLuister  

Het was de belangrijkste zonsverduistering in de geschiedenis van de wetenschap, want ze ‘bewees’ op 29 mei 1919 Einsteins relativiteitstheorie. Er werd dan ook werk van gemaakt met wetenschappelijke experimenten door deskundigen, zowel tijdens de verduistering als daarna. Wetenschapsjournalist …

De column van Abdelkader BenaliLuister  

Rotterdam en zijn geschiedenis

DeutschlandliedLuister  

Er is weer eens gedoe over Das Deutschlandlied. Het volkslied zou, ondanks verwijdering van de besmette beginzin Deutschland, Deutschland Uber alles, herinneringen oproepen aan de nazitijd en bovendien niet aanslaan bij de vele voormalig Oost-Duitsers. Dat althans zegt Bodo Ramelow, minister-preside…

Column Abdelkader BenaliLuister  

De column is deze week van Abdelkader Benali.

Game of ThronesLuister  

Reuzen, draken, ridders, drakendoders, jonkvrouwen. Ze komen allemaal voor in de serie Game of Thrones. Aanstaande zondag is het na acht seizoenen griezelen en smelten voorbij met de fantasy-pret, gebaseerd op middeleeuwse mythen en legendes. Middeleeuwenkenner Sanne Frequin neemt ons mee naar de we…

Apartheid-stadje WelkomLuister  

Welkom heette het goudmijnstadje dat door fotograaf Ad van Denderen en journalist Margalith Kleijwegt in de tijd van de apartheid in boekvorm werd vastgelegd. Nu, decennia nadien, reisden auteur en fotograaf opnieuw naar het stadje om verslag te doen van Welkom in het nieuwe bevrijde Zuid-Afrika. Da…

Circuit ZandvoortLuister  

Het komt er toch van: het circuit van Zandvoort wordt na 30 jaar uit bedrijf te zijn geweest in ere hersteld. Zandvoort krijgt het Formule 1-circus met Max Verstappen over de vloer. Het circuit is in 1948 gebouwd op het puin van de door de Duitsers vernietigde badplaats, die voor de oorlog een van d…

Koopman met ballenLuister  

De Nederlandse koopman uit de Gouden Eeuw. Hij was, zei men, verwijfd en te zachtaardig. Tegelijkertijd werd beweerd dat hij een eersteklas winstzuchtig, kwaadaardig en onbetrouwbaar geval was. Thuis viel hij soms nog wel een beetje mee, maar in de kolonie gedroeg hij zich als een superieur beest, e…

Het Spoor Terug: De DuivenLuister  

Het was ‘een kleine wereld in een grote’: het nieuwe burgerweeshuis dat in 1960 in Amsterdam aan het IJsbaanpad in gebruik genomen werd. Architect Aldo van Eyck creëerde een complex dat oogde als een kashba of een labyrint. Wezen, maar ook uit huis geplaatste kinderen werden er onderverdeeld in…

ParadijslustLuister  

De hof van Eden, Columbus meende hem gevonden te hebben, en zo ook Amerigo Vespucci. De zoektocht naar de tuin der lusten van Adam en Eva hield de mensheid generaties lang bezig. God had het paradijs alleen maar tijdelijk op slot gedaan voor de zondige mens, meende men zeker te weten. Journalist en …

Het Spoor Terug: De WindrevolutieLuister  

Nederland zit midden in een windrevolutie, want windmolens zijn het helemaal. Maar hoe zit het met de idealen van begin jaren zeventig toen het motto was: ‘bouw zelf je eigen windmolen’? Documentairemaker Marten Minkema ging op zoek naar pioniers en theologen van de windmolens uit vroegere alter…

Britse ToetanchamonLuister  

Een rijkgevulde grafkamer van een 7e-eeuwse koning. Het werd in 2003 gevonden in het Engelse Essex, en de inhoud van de grafkamer is na jaren van onderzoek en restauratie sinds gisteren in het Engelse Southend Central Museum te bewonderen. The Guardian noemt de vondst “het Britse equivalent van he…

CD over verzetstheoloog BonhoefferLuister  

Hij was een beroemde predikant en theoloog die al tegen Hitler was, maar Dietrich Bonhoeffer liet het niet bij woorden. Hij stelde een daad en deed mee aan de samenzwering tegen de Führer met als doel hem te doden. De aanslag van 20 juli 1944 mislukte, en Bonhoeffer werd gevangengezet en geexecutee…

Met Aletta de wereld rondLuister  

We kennen haar als het boegbeeld van de eerste vaderlandse feministische golf. Dat Aletta Jacobs ook de wereld rond reisde ten bate van de vrouwenzaak is minder bekend. Toch trok ze in 1911 en 1912 van Duitsland naar Finland, van Japan naar China, en van Egypte naar Zuid-Afrika om het vrouwenkiesrec…

Vijftig jaar wervingsverdrag Marokko-NederlandLuister  

Volgende week dinsdag is het precies een halve eeuw geleden dat Nederland en Marokko een wervingsverdrag ondertekenden waarin de Marokkaanse arbeidsmigratie naar ons land officieel werd geregeld. De migranten heetten toen nog gastarbeiders en zouden hier tijdelijk verblijven. Inmiddels telt Nederlan…

Mens als natuurrampLuister  

Deze week kwam een schokkend VN-rapport uit over biodiversiteit. Daarin werd de noodklok geluid over de staat van het leven op aarde: ruim een miljoen soorten dreigen uit te sterven, en de biodiversiteitscrisis is even zorgwekkend is als het klimaatprobleem. Of de ernst van de situatie tot de mens z…

Column Micha WertheimLuister  

De column is deze week van Micha Wertheim.

Het Spoor Terug: Zuchthaus SiegburgLuister  

De student Theo Vogels uit Hilvarenbeek weigerde in april 1943 de zogeheten loyaliteitsverklaring van de bezetter te ondertekenen. In plaats daarvan ging hij bij het verzet. Hij werd gepakt, naar Duitsland getransporteerd en overleed in een kleine cel in een gevangenis in Siegburg, een paar dagen vo…

Heropening moordonderzoek op mentor ThatcherLuister  

De Engelse politicus Airey Neave werd in 1979 opgeblazen door een zware autobom. Neave was de mentor van Margaret Thatcher en zou in haar kabinet de portefeuille Noord-Ierland gaan beheren. De geslaagde moordaanslag - waarschijnlijk gepleegd door de IRA - is nooit opgehelderd. In opdracht van Binnen…

Philip MechanicusLuister  

Zijn verslag over Westerbork, ‘In depot’ is van een van de meest indrukwekkende egodocumenten uit de Tweede Wereldoorlog. De journalist Philip Mechanicus (1889-1944) heeft nu zijn herziene en uitgebreide biografie, geschreven door Koert Broersma, die nieuw materiaal vond over de arrestatie van z…

Column John Jansen van GalenLuister  

De politieke mokerslag door de decennia heen

Kampcommandant GemmekerLuister  

Hij was verantwoordelijk voor de deportatie van meer dan tachtigduizend joden vanuit Westerbork naar de vernietigingskampen. Meestal gaf hij persoonlijk, ‘met een wenk met de hand’, het vertreksein voor de treinen. Albert Konrad Gemmeker, commandant van Kamp Westerbork, kreeg na de oorlog tien j…

Nieuwe homohaat, Amerikaanse haatpredikerLuister  

Hij vindt dat lhbt’ers door overheden geëlimineerd moeten worden, maar wat ook mag, is dat “ze zichzelf een kogel door het hoofd schieten”. Haatprediker Steven Anderson wil op 23 mei naar Nederland komen om zieltjes te winnen. Het COC lobbyt inmiddels tegen de komst van de Amerikaan. Maar wie…

Gramsci, cultuurmarxist avant la lettreLuister  

Antonio Gramsci. Wie in Italië komt, die herkent zijn naam wel van de vele pleintjes en straten die naar hem zijn vernoemd. En anders wel van de posters met zijn portret die in linksige universiteitsboekwinkeltjes hangen. Gramsci was een marxistisch filosoof die uitgroeide tot de martelaar van het …

Column Nelleke NoordervlietLuister  

' De Arme Loes'

De avant-gardistenLuister  

Het was de grote proletarische revolutie die de mens voorgoed zou veranderen. En daar hoorde kunst bij. Zo meenden de nieuwe machthebbers die vijf maanden na de Oktoberrevolutie van 1917 nu wereldberoemde kunstenaars als Marc Chagall en Vasili Kandinsky op hoge ambtelijke posten benoemden. Het huwel…

Historische boeken met Wim BerkelaarLuister  

Onze recensent Wim Berkelaar bespreekt de nieuwste historische boeken. Wido Smeets, Goed gerei. Opkomst en ondergang van een (meubelmakers)familieGerard Aalders, Het Instituut. Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie als speelbaal van Den Haag en KoningshuisAndrew Roberts, Winston Churchil…

Een nieuwe Japanse keizerLuister  

Op 30 april treedt de Japanse keizer Akihito af, hij is zogezegd oud en der dagen zat. Een dag later, op 1 mei, betreedt zijn opvolger de negen-en-vijftigjarige Naruhito de keizerstroon. Met de kersverse keizer breekt ook een nieuw keizerlijk tijdperk aan. De tijd van ‘harmonie bewerkstelligen’ …

Moffenmeiden. Over soldatenliefjes, knippers en omstandersLuister  

Meisjes die kaalgeschoren worden omdat ze het met de Duitsers hadden gedaan. Het zijn even bekende als beschamende beelden. In mei 1945 werden vrouwen die geheuld hadden met de bezetter, de zogeheten moffenmeiden, publiek te schande gemaakt. Journaliste Rianne Oosterom sprak met ooggetuigen, spitte …

Het Spoor Terug: Karl Marx UniversiteitLuister  

De eerste bezetting door studenten was niet die van het Maagdenhuis, maar was de bezetting van Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg in het voorjaar van 1969. Al voor die tijd hadden studenten de letters Karl Marx Universiteit op de gevel van het lesgebouw gekalkt. Die tekst op de muur zou de…