Wetenschap Vandaag | BNR

Wetenschap Vandaag | BNR

Wetenschap & Geneeskunde  |  1193 afleveringen

Over diepzeediertjes die broeikasgassen eten, immuuncellen die zichzelf opofferen en de zoektocht naar planeten. Over de nieuwste medicijnen, zonnecellen en sensoren. Kortom: hoe werkt de wereld om ons heen en hoe kunnen we hem nog beter maken?

Verras mij  


Schokkende ontdekking: het decimaalteken is 150 jaar ouder dan we dachten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-02-2024

Waarschijnlijk sta je er zelden bij stil, maar ooit heeft iemand het decimaalteken uitgevonden. Dat is die komma (in het Engels een punt) die je gebruikt voor 2,75 euro, 6,5 kilo, of 3,65 meter. Voor die tijd werd er alleen met hele getallen gerekend. En misschien een breuk hier en daar. Nou was het...


Hoe lang kun je boos zijn achter elkaar?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-02-2024

Bij de één blijven negatieve gevoelens wat langer hanger dan bij de ander. Maar als je boosheid niet voedt, zou het binnen 90 seconden weg moeten trekken. Alleen is dat soms makkelijker gezegd dan gedaan. We horen meer over het onderzoek van Michael Vlerick, hij bestudeert geluksgevoel en hoe je w...


Minuscuul visje produceert evenveel lawaai als een drilboor

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-02-2024

Eén van de kleinste vissen ter wereld, blijkt een geluid te kunnen produceren zo hard als een geweerschot. Het gaat om het mannetje van een karperachtige visje van maar 12 millimeter. Het diertje komt voor in de rivieren van Myanmar.   Daarvan zou je niet direct verwachten dat het voor veel geluid...


De dans van dopamine en serotonine in het brein wanneer we sociale keuzes maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-02-2024

Wat gebeurt er in onze hersenen als we sociale keuzes maken? Wetenschappers zijn er in geslaagd om hier meer over te kunnen zeggen door in realtime naar twee hersenstofjes tegelijk te kijken. Dit deden ze in mensen, terwijl ze bij waren en een spelletje speelden.  Uiteindelijk hopen de onderzoekers...


Link gevonden tussen lang tv-kijken en vaker uit bed om te plassen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-02-2024

Hier zeg ik meteen even bij: dit onderzoek heeft zo zijn beperkingen. Daar zo meer over, eerst even wat ze denken te hebben gevonden: mensen die lang achter elkaar televisiekijken, moeten er 's nachts vaker uit om te plassen.  Dit onderzoek gedaan door Chinese wetenschappers kijkt naar data uit de...


Uniek strottenhoofd laat walvissen zingen, maar boven onze herrie komen ze niet uit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-02-2024

Baleinwalvissen - waar de grootste walvissen onder vallen die we kennen - blijken een uniek strottenhoofd te hebben ontwikkeld waarmee ze geluid produceren. Alleen kunnen ze daarmee één belangrijk probleem niet oplossen: zich verstaanbaar maken tussen onze luidruchtige scheepvaart. Onderzoeker Coe...


Alleen sporten in het weekend goed genoeg voor afvallen, zegt onderzoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-02-2024

Uit eerdere studies bleek al dat alleen sporten in het weekend even gezond is voor je hart als het verdelen over de week. Volgens nieuw onderzoek geldt hetzelfde voor afvallen.    Als je traint voor een specifiek sportdoel, of je wilt je spieren op een bepaalde manier opbouwen, dan zou een ander s...


De mensen die al twee jaar zorgen voor de dieren in Oekraïne

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-02-2024

Al twee jaar is het oorlog in Oekraïne. Hulporganisaties doen hun uiterste best om de miljoenen vluchtelingen te helpen. Maar daarmee kunnen ze niet voorkomen dat er nog elke dag mensen sterven. Maar het zijn niet alleen de mensen die hulp nodig hebben. Sommige reddingswerkers zijn juist die kant o...


ESA kiest Nederlandse satellieten om vervuilende uitstoters wereldwijd in kaart te brengen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2024

De Europese ruimtevaartorganisatie heeft Nederland groen licht gegeven voor de bouw van twee nieuwe satellieten die wereldwijd uitstoot in kaart gaan brengen.   We zijn hier nogal goed in het bouwen van instrumenten voor klimaatmonitoring vanuit de ruimte. Zo spoort het Nederlandse satellietinstrum...


Astronomen zien allerhelderste object dat ooit is waargenomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2024

Met behulp van de Very Large Telescope in Chili hebben astronomen de helderste quasar in zijn soort waargenomen.   Quasars zijn de heldere kernen van verre sterrenstelsels. Ze worden van energie voorzien door superzware zwarte gaten. In dit geval is dat een zwart gat dat per dag een zonsmassa aanko...


Slim horloge kan hartstilstand detecteren, laat onderzoek zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-02-2024

Onderzoekers zijn erin geslaagd om met een slim horloge en een nieuw algoritme betrouwbaar te meten of de bloedsomloop stilvalt bij een patiënt, zoals ook gebeurt bij een hartstilstand. Technisch geneeskundige Roos Edgar en cardioloog Judith Bonnes van het Radboudumc vertellen in deze audio meer ov...


Maakt microdoseren gelukkig?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-02-2024

Microdoseren is het regelmatig innemen van hele kleine hoeveelheden psychedelica, zoals LSD, truffels of mescaline wat je in cactussen vindt. Dat is niet om te trippen, maar om net een beetje creatiever of gefocust te worden. Maar werkt dat wel? Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs...


Deze borstband kan plakkers en draden vervangen bij monitoren te vroeg geboren baby's

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-02-2024

De hartslag en de ademhaling van te vroeg geboren baby's worden nu nog in de gaten gehouden met elektroden die op de huid worden geplakt, maar daar heeft een startup iets beters voor bedacht: een draadloze band.  Fabio Bambang Oetomo, CEO van Bambi Medical, vertelt meer over hoe de Bambi Belt werkt...


Amateur paleontologen ontdekken honderden bijzondere fossielen in Frans bos

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-02-2024

Het zou zomaar eens kunnen dat je er een wandelingetje overheen hebt gemaakt: de bijna 400 ongelooflijk goed bewaard gebleven fossielen van 470 miljoen jaar oud die recent zijn ontdekt in het zuiden van Frankrijk in een dal van de Montagne Noire.   Ze werden gevonden door twee amateur paleontologen...


Hoe goed begrijpen we onze streektalen nog?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-02-2024

Streektalen, die hoor je weinig op nationale radiozenders. Ook in het dagelijks leven neemt het gebruik ervan steeds verder af en daarmee ook onze algemene kennis over dit cultureel erfgoed. Daar hopen drie taalonderzoekers wat aan te doen. Met een bordspel dat iedereen kan spelen.  In deze audio h...


Hier worden de implantaten van de toekomst gemaakt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-02-2024

Implantaten gemaakt van materiaal dat afbreekt, of dat zelfs bestaat uit levende cellen: onderzoekers van de TU Delft werken in verschillende labs aan de implantaten van de toekomst. Daarvoor zoomen ze onder andere in op hoe cellen en de moleculen in cellen reageren op verschillende soorten material...


Wanneer ontstond humor? Ten minste 13 miljoen jaar geleden, denken onderzoekers.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-02-2024

Zelfs voor taal tot onze beschikking staat, halen we al plezier uit elkaar een beetje voor de gek houden, grapjes maken en plagen. Nu vroegen onderzoekers zich af of dat plaaggedrag - wat mensen al laten zien als ze nog piepjong zijn - ook voorkomt bij apen.  Grappen maken lijkt makkelijk, maar er...


Onderzoekers laten vlees groeien in rijstkorrels

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-02-2024

Er wordt hard gewerkt aan eiwitrijke alternatieven voor dierlijk vlees. Denk aan producten gemaakt van insecten, of kweekvlees. Koreaanse onderzoekers komen nu met een wel heel bijzonder recept: rijstkorrels met kweekvlees erin.   Volgens de onderzoekers heeft de poreuze binnenkant van een rijstkor...


Duurzame chirurgische robots en instrumenten maken te moeilijk? Welnee

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-02-2024

Veel instrumenten die gebruikt worden om te opereren zijn ontzettend kostbaar, maar gaan toch na één keer gebruiken de prullenbak in. Dit moet anders als we de zorg willen verduurzamen en dat kan het ook, meent onderzoeker Tim Horeman van de TU Delft.  Hij laat het ons zien in zijn lab, waar de d...


Hoe onze handgebaren voorspellen wat we gaan zeggen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-02-2024

Als we met elkaar in gesprek zijn gebruiken we veel meer dan alleen woorden. Denk aan gezichtsuitdrukkingen, knikjes, het hoofd schudden, of handgebaren. Het help allemaal om de boodschap of onze reactie begrijpelijker te maken.  Tijdens zo'n gesprek zijn onze hersenen constant bezig met het voorsp...


Verliefd worden werkt nog net als in de jaren '70

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-02-2024

Als je samen iets spannends meemaakt, word je sneller verliefd. Die wijsheid komt uit onderzoek uit de jaren '70. Maar zou dat nog steeds zo werken? Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.See omnystudio.com/listener for privacy information.


Onderzoek naar hoe microben weefsel afbreken veelbetekenend voor forensisch onderzoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-02-2024

We hebben het allemaal wel eens voorbij zien komen in een misdaadserie of -film: aan de hand van de beestjes op een lichaam wordt door een forensisch expert bepaald hoe lang geleden iemand is overleden.   Dankzij een nieuw onderzoek, waarbij wetenschappers voor het eerst een netwerk van zo'n 20 soo...


Honderden kinderen de 3D-scannner in om Europese veiligheidsnormen te verbeteren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-02-2024

Bij het ontwerpen van veel voorwerpen wordt nog onvoldoende rekening gehouden met kindveiligheid. Dat geldt zowel voor voorwerpen als fietshelmen, als voor bankjes in bushokjes en andere objecten in de openbare ruimte.  In veel gevallen zijn de maten die hiervoor worden gebruikt (als ze al worden g...


Nieuwe test kan bevolkingsonderzoek darmkanker verbeteren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-02-2024

Sinds 2014 doen we in Nederland bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Dat heeft er al voor gezorgd dat de ziekte vaker in een vroeg stadium al wordt opgespoord. Maar nu denken onderzoekers dat de test die hiervoor wordt gebruikt ook nog verbeterd kan worden. Zo'n 10 jaar werkten ze aan een nieuwe tes...


Doneren we meer geld als we precies weten waar het aan besteed wordt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-02-2024

Veel mensen zien zichzelf graag als behulpzaam en vrijgevig. Maar zijn we dat eigenlijk wel echt? Linh Vu van de Universiteit van Amsterdam en haar collega's doen hier onderzoek naar. In hun laatste werk keken ze naar het doneren van geld aan kinderen in nood. Wat bleek: als we alle informatie hebbe...


Met een natte huid waarschijnlijk minder schade bij blikseminslag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-02-2024

Laten we even vooropstellen dat je het beste een veilige beschutte plek kunt opzoeken als het onweert. Maar mocht je onverhoopt toch midden in een storm belanden, dan zou het weleens beter kunnen zijn om jezelf helemaal nat te laten regenen.  Er bestonden al wel wat theorieën hierover, er zijn - h...


Orkanen worden zo hevig dat we een nieuwe categorie moeten toevoegen, menen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-02-2024

Hij stamt uit begin jaren zeventig: de Schaal van Saffir-Simpson. Daarmee worden sindsdien - aan de hand van windsnelheid, luchtdruk en stormvloed - orkanen ingedeeld in één van vijf categorieën.  Qua windsnelheid begint categorie één bij 119 kilometer per uur. Categorie vijf begint bij windsn...


We weten eindelijk waarom blauwe bessen blauw zijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-02-2024

Als je een blauwe bes perst, dan krijg je geen sap van dezelfde blauwe kleur. Daarin zie je eerder de dieprode pigmenten die schuilgaan in de schil terug. Dat moet betekenen, dachten onderzoekers, dat de kleur die wij zien ergens anders vandaan komt. Wat is hier aan de hand?    Na zorgvuldig onder...


We begrijpen weer iets beter hoe zebravissen moeiteloos weefsel laten teruggroeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-02-2024

In tegenstelling tot mensen zijn zebravissen ontzettend goed in het laten teruggroeien van beschadigd weefsel. Dit regeneratieve trucje willen we natuurlijk maar al te graag kopiëren, maar dan moeten we het eerst tot op de molecuul begrijpen. Dat doen we zeker nog niet helemaal, maar we komen wel...


Honderd meter sprinten zonder te ademen: het kan!

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-02-2024

Kun je de honderd meter sprint volbrengen zonder te ademen? Ja, dat blijkt te kunnen. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs, met het antwoord op een vraag waarvan je niet wist dat je hem had. Vandaag in de studio: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.


Nieuw soort pterosaurus ontdekt in Schotland

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-02-2024

Op het Isle of Skye in Schotland is een nieuw soort pterosaurus ontdekt. Onder deze soort vallen de grootste vliegende dieren die ooit op aarde zijn voorgekomen. Van het dier zijn delen van de schouders, vleugels, poten en ruggenwerf gevonden. Veel van de botten zitten volledig vast in steen en kun...


Deze bacterie kan leven zonder celwand en daardoor DNA opnemen en uitwisselen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-02-2024

We snappen steeds beter hoe bacteriën zich op slimme manieren verstoppen voor ons immuunsysteem en voor medicatie. Een Leidse onderzoeker dook voor haar promotie in één van de trucjes die we nog niet zo goed begrijpen. Ze bestudeerde ongevaarlijke bodembacteriën die zonder celwand kunnen leven...


Indrukwekkend Nederlands klimaatinstrument klaar om met NASA-satelliet de lucht in te gaan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-02-2024

Morgenochtend zal vanaf het Kennedy Space Center in Florida - naar alle waarschijnlijkheid, zoals dat gaat - een nieuwe klimaatsatelliet gelanceerd worden. Met aan boord: een nogal indrukwekkend instrument van Nederlandse bodem.  We spreken SRON-onderzoeker Aaldert van Amerongen over de laatste voo...


Groot of klein maakt geen verschil: bacteriën zwemmen even snel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-02-2024

Langere ledematen: sterkere slagen. Voor sommige zwemkampioenen is dat zeker waar, maar hoe zit dat bij bacteriën? Net even anders, hebben onderzoekers ontdekt.   Zowel grote als kleine bacteriën gebruiken een piepklein zweepstaartje om zich voort te bewegen. Deze mini propellertjes helpen de bac...


De sterren aan de rand van onze Melkweg bewegen trager dan gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-02-2024

Astronomen hebben ontdekt dat de sterren in de buitenwijken van onze Melkweg trager hun rondjes om het centrum draaien dan werd gedacht. Dat zou volgens de onderzoekers betekenen dat we nog eens even heel goed naar bestaande donkere materie-modellen moeten kijken.  Hoe sterren aan de buitenranden...


Fruitvliegjes geven inkijkje in evolutie mannelijke geslachtsdelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-02-2024

Met dank aan de fruitvlieg hebben onderzoekers nieuwe ontdekkingen gedaan over de evolutie van mannelijke geslachtsdelen.   Ze keken hier naar secundaire geslachtskenmerken, daaronder vallen bij ons: lichaamshaar, borsten, de adamsappel, maar ook het mannelijke geslachtsdeel zelf. Eigenlijk alles w...


Nemo kan strepen tellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-02-2024

Anemoonvissen, zoals kleine Nemo en zijn vader, hebben dankzij Pixar een vrij schattige reputatie. Maar eigenlijk zijn de diertjes behoorlijk fel. Met veel overgave verdedigen ze hun woonplekken in zeeanemonen tegen indringers. Met name als het om indringers van hun eigen soort gaat.  Maar hoe wete...


Hersenscans suggereren: oudere vrouwen gevoeliger voor pijn door verschil in hersenactiviteit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-02-2024

De wat oudere mensen onder ons zullen het vast herkennen: de pijntjes nemen met de jaren toe. Maar is het simpelweg slijtage? Of zit het hem bijvoorbeeld ook in hoe onze hersenen pijn verwerken? En hoe zit het met de verschillen tussen mannen en vrouwen?  Vooral naar dat laatste hebben onderzoeker...


Soms kan een boycot werken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-01-2024

Een boycot kan werken. Maar dan moet hij wel aan een aantal eisen voldoen. Welke, hoor je van historicus Peter van Dam van de Universiteit van Amsterdam. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.


Robot leert twee keer zo snel braille lezen als een mens in onderzoek naar namaken vingertoppen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-01-2024

Wetenschappers hebben een robotische sensor ontwikkeld die, mede dankzij kunstmatige intelligentie, twee keer zo snel braille kan lezen als een mens. 315 woorden per minuut met een nauwkeurigheid van bijna 90 procent.   Nou is het niet zo dat deze robot is ontwikkeld om mensen met slecht of geen zi...


Kun je charisma aanleren?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-01-2024

Genoeg boeken en cursussen die zeggen dat het kan: jezelf charismatischer maken. Of in ieder geval: zo overkomen op anderen. Maar wat zegt een persoonlijkheidsonderzoeker daarover?  In dit artikel van BBC Science Focus wordt met expert Ryne Sherman besproken of de verschillende facetten van charism...


Razendsnel meerdere eiwitten tegelijk volgen in een cel: met deze nieuwe methode lukt het

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-01-2024

Wetenschappers hebben een methode ontwikkeld waarmee voor het eerst razendsnel de bewegingen van meerdere eiwitdeeltjes in een bacteriële cel tegelijk gevolgd kunnen worden. De methode is interessant voor allerlei onderzoeken en toepassingen waarin processen in cellen een rol spelen. Zelf bestudeer...


Met de hand schrijven mogelijk beter voor hersenenverbindingen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-01-2024

Veel mensen zijn inmiddels gewend om notities, berichtjes aan anderen, agendapunten, boodschappenlijstjes en hersenspinsels in hun telefoon of laptop te tikken.   Maar daar moeten we misschien toch weer een beetje op terugkomen, menen onderzoekers. Schrijven met de hand zou namelijk veel beter zij...


Nog maar twee over: kan IVF de noordelijke witte neushoorn redden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-01-2024

Van de noordelijke witte neushoorn bestaan nog maar twee dieren. Twee vrouwtjes in Kenia die 24 uur per dag worden bewaakt. Beide kunnen ze geen jongen meer krijgen en dus is het einde voor deze soort in zicht.   Toch is er nog wel enige hoop. In de vorm van 30 embryo's. Als het lukt om een andere...


Algoritme kan zelfs op onduidelijke foto's zeehonden tellen en soorten onderscheiden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-01-2024

Marien bioloog Jeroen Hoekendijk onderzocht voor het NIOZ en de universiteit van Wageningen of het mogelijk is om het tellen van zeehonden met de computer te doen, in plaats van met de hand.  Dat op zich zou het onderzoekers al veel makkelijker maken, maar als dit ook nog eens lukt met satellietbee...


Hoe een mier een leeuw verslaat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-01-2024

Een miezerig invasief miertje zal je niet direct zien als een waardige vijand voor een machtige Afrikaanse leeuw. Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat mieren het de leeuwen in Oost-Afrika behoorlijk moeilijk maken. Ze zijn zelfs van invloed op het dieet van de grote katten.  Tientallen jaren bestude...


Nieuwe methode maakt productie biokoolstof op grote schaal mogelijk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-01-2024

Nederlandse onderzoekers hebben een nieuwe methode ontwikkeld om biokoolstof te produceren voor diverse toepassingen. Het zou onder andere heel geschikt zijn om veen mee te vervangen in potgrond. Ook wordt gekeken of het uiteindelijk fossiele koolstof in batterijen, in de staalindustrie, in de water...


Nederlands satellietinstrument verstuurt voor het eerst succesvol data via laser naar de aarde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2024

Een Nederlands satellietinstrument heeft voor het eerst succesvol data via een laser naar de aarde verstuurd. De geslaagde test is een belangrijke mijlpaal voor de ruimtevaartindustrie in ons land. Dick de Bruijn van TNO legt uit wat de techniek ook alweer inhoudt, wat ze nu precies is gelukt en wat...


Megalodon: niet massief en snel, maar slank en sloom?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2024

Hij was gigantisch en angstaanjagend en... slank? Uit nieuw onderzoek zou blijken dat de enorme prehistorische Megalodon haai een stuk minder bonkig was dan eerder werd gedacht.   We zijn natuurlijk constant onze ideeën over uitgestorven dieren aan het bijschaven, onder andere omdat we met elke te...


Onderzoek naar bestaande bloedtest Alzheimer suggereert: evengoed als ruggenpik of scan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-01-2024

Er wordt al jaren hard gewerkt aan een bloedtest voor het diagnosticeren van Alzheimer. Onderzoekers van een Zweedse Universiteit hebben één van de reeds ontwikkelde testen nu nader onderzocht. Hun conclusie: dit werkt evengoed als een ruggenprik of hersenscan. Omdat een ruggenprik invasief en onp...


Terwijl de wereld keek naar de maanlader, ontvingen ze in Dwingeloo de eerste amateurradio vanaf de maan ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-01-2024

Japan is sinds afgelopen vrijdag het vijfde land op de maan. Wel is het nog onduidelijk hoe het precies gaat aflopen met hun maanlander SLIM. De zonnepanelen doen het niet en na een paar uur waren de batterijen leeg. Maar terwijl alle ogen en schotels gericht waren op SLIM, keken ze bij de radiotele...


Kwispelen honden omdat wij van ritme houden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-01-2024

De mens heeft een enorme invloed gehad op hoe dieren, vooral huisdieren, er nu uitzien. Zo heeft de manier waarop we honden hebben gefokt er waarschijnlijk voor gezorgd dat ze nu voornamelijk bruine ogen hebben.   Nu denken onderzoekers dat we ook van invloed zijn geweest op hoe ze kwispelen. Vanda...


Potvissen leven in enorme groepen met elk hun eigen cultuur, net als wij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-01-2024

Potvissen: ze kunnen 15 meter lang worden, 45.000 kilo wegen en wel twee uur duiken op zoek naar eten. En, weten we nu: ze leven in gigantische sociale groepen van wel 20.000 individuen. Voornamelijk vrouwen en kinderen.   Voor het onderzoek werden geluidsopnames en dronebeelden gebruikt. Zo konden...


James Webb ontdekt oudste zwarte gat ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-01-2024

Onderzoekers hebben de James Webb telescoop gericht op het oudste heelal dat eerder is gevonden door de Hubbletelescoop. In het binnenste van dat heelal ontdekten ze iets indrukwekkends: een superzwaar zwart gat. Het is het oudste zwarte gat dat ooit is gedetecteerd.  Dat er zo vroeg in het univers...


Enorme ijsformatie ontdekt op Mars

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-01-2024

15 jaar geleden werden tijdens de onbemande Mars Express-missie indrukwekkende afzettingen ontdekt op de evenaar van de planeet. Het was alleen niet duidelijk waar de formatie uit bestond. Misschien stof en as, mogelijk iets anders.   Die duidelijkheid lijkt er nu wel te zijn: het moet gaan om een...


Nederlandse onderzoekers gaan Uruguay helpen bij meten luchtvervuiling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-01-2024

Het Uruguayaanse Ministerie van Milieu heeft het Nederlandse TNO ingeschakeld om te helpen bij het beter in kaart brengen van de luchtvervuiling in het land.  Daar gaan ze verschillende technieken voor inzetten. Anton Leemhuis van TNO vertelt meer over wat er precies gemeten gaat worden, hoe ze dat...


Hoe vanuit Rotterdam geprobeerd wordt het Caribisch koraal te redden, met behulp van vissen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-01-2024

Het gaat enorm slecht met het koraal in het Caribisch gebied. Er wordt dan ook van alles geprobeerd om hier nog wat aan te veranderen. Eén van de mogelijke oplossingen komt uit een dierentuin in Rotterdam.  We spreken Sander van Lopik van Diergaarde Blijdorp, oprichter van het RoffaReefs-project....


Deo helpt niet tegen angstzweet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-01-2024

Sportzweet en angstzweet hebben een heel andere samenstelling. Niet zo gek, want ze hebben ook een heel ander doel. En belangrijk: deo helpt niet tegen angstzweet. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Eliane Neuteboom.See omnystudio.com/listener for privacy informatio...


Eindelijk ontdekt hoe moordende bacterie zijn slachtoffers kiest

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-01-2024

We weten al dat het gebeurt sinds de jaren zestig: Bdellovibrio bacterivorous is een rovende bacteriesoort die in staat is om andere soorten op te sporen en te doden.   Dat doet de bacterie door de cel binnen te dringen en die van binnenuit op te eten, om vervolgens naar buiten te barsten.  Maar o...


Mogelijk stroomde er honderden miljoenen jaren lang water op Mars, maar niet onafgebroken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-01-2024

Waarschijnlijk heeft er honderden miljoenen jaren lang water gestroomd door de riviervalleien van de planeet Mars. Veel langer dan eerder werd gedacht. Maar dat stromende water werd wel afgewisseld met lange droge periodes.  Lees hier meer over het onderzoek: Water May Have Flowed Intermittently in...


Verhalend lezen zorgt voor sterkere sociaal-cognitieve vaardigheden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-01-2024

Veel en vaak verhalen lezen zorgt voor sterkere sociaal-cognitieve vaardigheden, zoals empathie. Bij zowel kinderen als volwassenen. En dat zorgt er weer voor dat we ons tijdens het lezen beter en sneller kunnen inleven in personages. Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschapper Lynn Eekhof van de...


Oeroud DNA laat onder andere zien hoe de ziekte MS naar Europa kwam

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-01-2024

Onderzoekers hebben dankzij oeroud genetisch materiaal een beter beeld gekregen van hoe sommige genetische aanpassingen hun weg naar Europa hebben gevonden. Eén daarvan is een verhoogd risico op de ziekte MS.   De oorspronkelijke dragers zijn in drie golven naar ons continent gekomen. De eerste go...


Waarom de grootste aap die ooit leefde het niet overleefde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-01-2024

Zo'n drie meter lang en tegen de 300 kilo was ie waarschijnlijk: de grootste aapachtige die ooit over de aarde liep. Onderzoekers weten nu iets beter waarom andere soorten het wel hebben gered, maar deze reus, Gigantopithecus blacki, het niet heeft gehaald.  Antropoloog Ralph von Koenigswald was de...


Biomaterialen zorgen voor veel minder uitstoot, maar klimaatneutraal zijn ze nog niet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-01-2024

Een heleboel fossiele materialen kunnen tegenwoordig vervangen worden door biomaterialen. Denk bijvoorbeeld aan plastic of kleding gemaakt van plantenmateriaal. Het idee hierachter is natuurlijk dat dit beter is voor het milieu.   Maar in hoeverre is dat ook zo? Onderzoekers van de Radboud Universi...


Lignine als rendabele basis voor duurzame vliegtuigbrandstof stapje dichterbij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-01-2024

Terwijl kleinere voertuigen steeds vaker elektrisch zijn, is dat voor het massatransport - denk vliegtuigen en schepen - een stuk moeilijker te realiseren. Daarom wordt er hard gewerkt om dan in ieder geval alvast de brandstoffen die ze nu nog nodig hebben te verduurzamen.   Zo maakt een Engels bed...


Oudste fossiel van stukje huid ooit gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-01-2024

Onderzoekers hebben in een grot een gefossiliseerd stukje van de buitenste laag van de huid van een oeroud reptiel ontdekt. Het is het oudste huidfossiel dat tot nu toe is gevonden. 21 miljoen jaar ouder dan de vorige recordhouder.  Met het geribbelde oppervlak lijkt het een beetje op de huid van e...


Bestaand vaccin blijkt in sommige mensen 'slapende' immuuncellen wakker te maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-01-2024

Het meer dan honderd jaar oude BCG-vaccin blijkt bij sommige mensen 'slapende' immuuncellen wakker te maken. Het begrijpen van dit mechanisme en weten waarom het vaccin niet bij iedereen hetzelfde effect heeft is heel belangrijk voor de ontwikkeling van nieuwe, betere vaccins tegen infectieziektes a...


Elke vingerafdruk uniek? AI zegt van niet.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-01-2024

Vingerafdrukken zijn nog altijd een belangrijk onderdeel van forensisch onderzoek. In veel zaken gaven ze de doorslag en linkten ze een dader aan een wapen of plaats delict. Maar stel die dader doet op twee locaties iets misdadigs. Op de ene laat diegene een vingerafdruk van de duim achter en op de...


De tijd is bijna op

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-01-2024

19 januari 2038, om veertien minuten en zeven seconden na vier uur 's nachts is de tijd op. In elk geval voor computers. Logisch, want dat is 2.147.483.648 seconden na middernacht 1 januari 1970. Gelukkig kunnen we makkelijk tijd bij maken. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met...


150.000 liter regenwater opslaan: onder dit dierentuinplein kan het

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-01-2024

Onder het vernieuwde plein bij de oude ingang van Diergaarde Blijdorp vind je tegenwoordig 5000 - deels holle - betonnen bufferblokken. Daarmee zijn de zakkende straatstenen verhoogd, maar ze zitten er ook zodat regenwater kan worden opgeslagen. Regenwater dat na zorgvuldig zuiveren weer kan worden...


De dierentuin als veldlab voor de rest van de stad

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-01-2024

In een stad kun je als onderzoeker niet zomaar alles testen. Zelfs op een universiteitscampus kan het lang niet allemaal. Wetenschappers uit Delft hebben daar al een tijdje een mooie oplossing voor: ze doen hun experimenten eerst tussen de olifanten en zeeleeuwen.  Lindsey Schwidder van het TU Delf...


Ballontelescoop succesvol gelanceerd vanaf Antarctica, eerste testen goed

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-01-2024

Terwijl wij hier tijdens de jaarwisseling voor miljoenen aan vuurwerk omhoog zagen gaan, ging er in Antarctica iets heel anders de lucht in: een telescoop aan een ballon ter grootte van een voetbalveld. En met succes, weten we inmiddels.  We praten bij met onderzoeker Jose Silva van SRON. Hij was b...


Gehoorapparaatjes verminderen kans op overlijden met 25 procent, zeggen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-01-2024

Voor veel van ons geldt: als we ouder worden, werkt ons gehoor minder goed. Je kunt dan gehoorapparaatjes aanschaffen. Maar ondanks dat ze vandaag al een stuk minder opvallen dan vroeger, kiezen er toch nog altijd aardig wat mensen voor om zonder door het leven te gaan. Het gehoorverlies op de koop...


Sommige zeekomkommers houden van extreem

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-01-2024

Een hydrothermale bron, je weet wel: zo'n eruptiekanaal in de zeebodem, klinkt nou niet echt als de beste plek om te gaan leven. Donker, hoge druk, bizarre wisselingen in temperatuur, zuur met veel methaan en zwavel: ik zou er als zeedier met een grote boog omheen zwemmen. Maar sommige zeekomkommers...


518 miljoen jaar oude enorme wormensoort ontdekt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-01-2024

In Noord-Groenland zijn de meer dan 518 miljoen jaar oude fossielen van een nieuwe diersoort gevonden. Het gaat om een grote worm met flinke kaken.   Het dier kreeg de naam Timorebestia, terror beest in Latijn. Nou is het met 30 centimeter misschien iets minder beestachtig dan je had verwacht, dest...


Het ruimtevaartuig dat dit jaar dichterbij de zon gaat vliegen dan ooit is geprobeerd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-01-2024

Aan het einde van dit nieuwe jaar is het zover, dan zal Nasa's Parker Solar Probe met een snelheid van 195 kilometer per seconde langs onze zon racen, dichter bij het oppervlak dan welk door mensen gemaakt object ooit eerder kwam.   We landen praktisch op de ster, zegt een betrokken onderzoeker. Ev...


Nederlandse onderzoekers tonen oorzaak extreme vermoeidheid bij long-covid aan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-01-2024

Voor veel mensen met long-covid - ook wel post-covid - is het herkenbaar: een extreme vermoeidheid waardoor je bijna aan niets meer toekomt. Onderzoekers van het Amsterdam UMC tonen nu aan wat de lichamelijke oorzaak van die vermoeidheid is.  In deze audio hoor je Brent Appelman, arts-onderzoekers...


Wetenschappers hebben ontdekt waarom onze plas geel is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-01-2024

Amerikaanse wetenschappers hebben ontdekt welk eiwit verantwoordelijk is voor de gele kleur in urine. Een vondst die onder andere kan helpen in onderzoek naar de link tussen de microben in ons spijsverteringsstelsel en verschillende ziektes.  Nou weten de meesten van ons wel dat de kleur van je pla...


Wat je tanden allemaal over je afkomst verraden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-01-2024

Wetenschappers kunnen aan jouw tanden zien waar je vandaan komt. Dat werkt zo: in alles wat we eten zitten stoffen, zogeheten 'isotopen', die in je tandglazuur terechtkomen. Door die isotopen uit je tanden te halen en te analyseren, kunnen onderzoekers van alles te weten komen over waar jouw eten va...


In mei leggen alle vogels een ei, behalve de pinguïns en gieren van ARTIS

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-01-2024

Niet alle vogels wachten tot het lente is met het leggen van een ei. We gingen langs bij ARTIS waar oppasser Job van Tol vertelt dat de Afrikaanse pinguïn en de vale gier daar al druk bezig zijn.  Ook bespreken we hoe het met deze vogelsoorten gaat in het wild en hoe ze hier als dierentuin bij pro...


Brandstof voor vliegtuigen gemaakt van mensenpoep

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-01-2024

Ja dat klinkt vies en ook een beetje onwerkelijk, maar scheikundigen uit Engeland hebben volgens de BBC kerosine gecreëerd van wat wij door de wc spoelen.   Natuurlijk gaat daar een heel bewerkingsproces aan vooraf, maar chemisch gezien is wat er uiteindelijk geproduceerd wordt bijna niet te onder...


Wortels elektrisch stimuleren om planten beter te laten groeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-12-2023

Gerst blijkt gemiddeld 50 procent meer te groeien als het wortelsysteem van de plantjes elektrisch gestimuleerd wordt.   Het zou volgens de wetenschappers één van de oplossingen kunnen zijn in een tijd waar een groeiende populatie en klimaatverandering het moeilijk maken om voldoende voedsel voor...


Trillende pil moet obesitas tegengaan door vol gevoel te creëren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-12-2023

Ook in Nederland is overgewicht een groeiend probleem. Had in 1990 nog één op de drie volwassenen matig of ernstig overgewicht, in 2022 was dat al opgelopen tot de helft van alle volwassenen.  De laatste jaren is er veel onderzoek gedaan naar medicijnen die - zeker bij obesitas - kunnen helpen. M...


Waarom missen er vaak vingers in oeroude handafdrukken?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-12-2023

Veel oeroude handafdrukken in grotten laten missende vingers zien. Er werd altijd gedacht dat dit of expres zo was afgebeeld, of dat de kunstenaars deze vingers waren kwijtgeraakt in de zware omstandigheden van toen.  Nu denken wetenschappers dat het nog weleens anders zou kunnen zitten. Vermoedeli...


De Wetenschap Vandaag-quiz van 2023

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-12-2023

Wat doet een zeehond in de Noordelijke IJszee om warm te blijven? Wat is de beste manier om te achterhalen of iemand liegt? Wat zijn wetenschappers dit jaar te weten gekomen over ochtendmensen? En welke aflevering van de rubriek is dit jaar het meest gedownload? Tijd om de kennis van onze presentato...


Rendieren kunnen eten en bijslapen tegelijk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-12-2023

Voor rendieren in het Noordpoolgebied is het nu hartje winter. Geen probleem voor de dieren, mits ze zich in de zomer goed vol hebben gegeten.  Nou blijkt uit onderzoek dat rendieren iets heel bijzonders doen om in die zomermaanden zoveel mogelijk naar binnen te kunnen werken: ze eten en slapen teg...


Stofje in tranen vermindert agressie, zeggen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-12-2023

Er blijkt een stofje in emotionele tranen te zitten dat agressie bij anderen vermindert. Hier kwamen onderzoekers achter tijdens een onderzoek waarin proefpersonen aan opgevangen tranen moesten ruiken.  De proefpersonen (allemaal man) moesten of aan een zoutoplossing of aan de tranen van vrouwen di...


In hoeverre beïnvloedt onze verwachting wat we zien?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-12-2023

Als er één zintuig is waar we op vertrouwen, dan is het wel ons zicht. Maar is dat eigenlijk wel terecht? Experimenteel psycholoog Surya Gayet is gefascineerd door de manier waarop onze hersenen visuele prikkels verwerken en interpreteren. Hoeveel zien we van de wereld om ons heen? En in hoeverre...


Ballontelescoop Gusto klaar voor vertrek vanaf Antarctica

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-12-2023

Ballontelescoop Gusto zal - als het weer het toelaat - één dezer dagen de lucht in gaan vanaf Antarctica. Onderzoeker Jose Silva van SRON vertelde vorige maand al meer over de voorbereidingen. We spreken hem nu weer, in de enorme hangar waar de telescoop staat te wachten op vertrek. Wat is er sind...


Wilde bloemen switchen tactiek door tekort insecten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-12-2023

Het gaat niet goed met de insectenpopulaties wereldwijd en dat heeft een rimpeleffect op de rest van de natuur. Veel planten zijn afhankelijk van insecten voor bestuiving, dus je kunt je voorstellen wat het voor gevolgen heeft als die insecten er ineens minder of niet meer zijn.  Franse wetenschapp...


Waarom hebben de meest honden bruine ogen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-12-2023

Het zou heel goed kunnen dat wij mensen er zelf voor hebben gezorgd dat de meeste honden nu bruine ogen hebben, zeggen onderzoekers.   Het is al wel langer bekend dat het selectief fokken van honden, waarmee we tienduizenden jaren geleden al zijn begonnen, invloed heeft gehad op hun karakter en uit...


Panda's ook gewoon druk met hun eigen vorm van social media

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-12-2023

Panda's zijn misschien wel net zo bezig met social media als wijzelf. Alleen in hun geval gebruiken ze er geen telefoon, maar hun neus voor. Bomen met geursporen afgaan is hoe zij in de gaten houden wat hun vrienden en familie allemaal uitspoken.  Panda's vind je in het wild vaak in afgelegen dicht...


Sneeuwvlokken blijken in een voorspelbaar patroon naar beneden te komen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-12-2023

Een witte kerst is in ons land ver te zoeken dit jaar, toch is er zeker actueel sneeuwnieuws te melden. Onderzoekers hebben namelijk ontdekt dat sneeuwvlokjes - ondanks dat ze allemaal anders zijn - behoorlijk eensgezind uit de lucht vallen.  Of tenminste: wiskundig voorspelbaar. Met een flinke sta...


Het gevaar van de zevende paracetamol

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-12-2023

Het staat gewoon in de bijsluiter: op een dag mag je maximaal zes paracetamol innemen. Maar wat gebeurt er als je er zeven neemt? Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck.See omnystudio.com/listener for privacy information.


Chimpansees en bonobo's herkennen vrienden en familie zelfs na tientallen jaren zonder contact

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-12-2023

Louise had haar zusje en neefje al 26 jaar niet gezien, maar het moment dat ze op een computerscherm voorbijkwamen herkende ze haar familieleden meteen. Dat zou al heel wat zijn voor een mens, maar al helemaal voor Louise, want Louise is een bonobo.   Het is een nieuwe ontdekking dat de meest met d...


Computertje van hersencellen leert vorm van spraakherkenning

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-12-2023

Het is onderzoekers gelukt om een biocomputertje gemaakt van hersencellen een vorm van spraakherkenning te laten uitvoeren.  De hersenorganoïde bestaande uit zo'n 100 miljoen zenuwcellen kreeg - verbonden aan een elektrisch circuit - honderden geluidsfragmenten van 8 verschillende mensen binnen in...


Deze zeehondensoort blijft warm mede dankzij z'n neus

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-12-2023

Zeehonden die leven in de Noordelijke IJszee hebben zich op allerlei manieren moeten aanpassen om met de extreem koude omstandigheden om te gaan.   Sommige aanpassingen, zoals een dikke vacht, liggen voor de hand. Anderen zie je misschien minder snel aankomen. Zoals de aangepaste botten in hun neus...


Waarom sommige mensen voor onwetendheid kiezen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-12-2023

Welke gevolgen hebben jouw eigen keuzes voor anderen? Sommige mensen doen zoveel mogelijk hun best om hier rekening mee te houden. Maar soms houden we ons bewust van de domme, om zo zorgelozer egoïstische keuzes te kunnen maken.  Naar dat fenomeen doen Linh Vu van de Universiteit van Amsterdam en...


Ochtendmens? Bedankt de Neanderthalers maar.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-12-2023

Genetisch materiaal van Neanderthalers zou weleens de oorzaak kunnen zijn voor het feit dat sommige, maar niet alle moderne mensen vroege vogels zijn, zeggen onderzoekers.   Het begon voor onze voorouders zo'n 300.000 jaar geleden in Afrika. Zo'n 70.000 jaar geleden trokken sommige van hen Eurazië...


Superzeldzame vogel gespot die half vrouw en half man is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-12-2023

Toen een professor dierkunde uit Nieuw-Zeeland op vakantie in Colombia gewezen werd op een opvallende groene suikervogel in de bosjes kon hij zijn ogen niet geloven. Vrouwtjes van deze vogelsoort zijn heldergroen en de mannetjes diepblauw, maar dit beestje was half groen en half blauw, met een keuri...


We weten eindelijk waarom zwangere vrouwen misselijk worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-12-2023

Zeven op de tien vrouwen heeft er last van: misselijkheid tijdens de zwangerschap. Bij sommige vrouwen is het zelfs zo erg dat ze opgenomen moeten worden in het ziekenhuis. Onderzoekers van onder andere de universiteit van Cambridge zijn er nu achter waardoor die misselijkheid ontstaat.  De boosdoe...


Een supersterke bot-peesverbinding uit de 3D-printer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-12-2023

Onderzoekers van de TU Delft hebben een techniek ontwikkeld waarmee zowel betere implantaten gemaakt kunnen worden, als sterkere telefoonopladers.  Amir Zadpoor, hoogleraar Biomaterialen en Weefselbiomechanica aan de TU Delft, vertelt er meer over. Meer informatie over het onderzoek: Optimalisatie...


Niemand heeft het Stockholmsyndroom

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-12-2023

Vijftig jaar geleden werd het voor het eerst gezien. Gijzelaars die een bijzondere band met hun ontvoerders ontwikkelden. Maar bestaat dat eigenlijk wel? Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.


Toch dat feestje afzeggen? Geen probleem, zeggen onderzoekers.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-12-2023

Je denkt dat je het echt niet kan maken: afzeggen voor dat feestje waar je al ja tegen hebt gezegd. Want wat zal de host wel niet denken? Word je volgende keer dan niet meer gevraagd? Komt diegene dan misschien ook niet als jij een feestje geeft?  Het zijn maar een paar van de vele zorgen die mense...


Mannetjeszangvogels moeten elke dag stemoefeningen doen om aantrekkelijk te blijven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-12-2023

Mannetjesvogels die niet elke dag oefenen met zingen, klinken anders en worden daardoor minder aantrekkelijk gevonden door vrouwtjesvogels, blijkt uit nieuw onderzoek. En je zou het misschien niet meteen denken, maar deze kennis is ook voor ons mensen van groot belang. In deze audio hoor je Coen Ele...


Voorouder T-Rex gevonden met volle maag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-12-2023

In Alberta, Canada, is het fossiel opgegraven van een Gorgosaurus, een voorouder van de Tyrannosaurus Rex. Het is een bijzondere vondst omdat de maaginhoud van de nog jonge dino nog aanwezig is: twee kleine, vogelachtige dinosaurussen.  Het is voor het eerst dat een dinosaurus met maaginhoud is gev...


Hoe wetenschappers enkele van de oudste grottekeningen proberen te redden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-12-2023

Meer dan 45.000 jaar geleden werden ze in Indonesische grotten op de muur getekend: poppetjes, wilde varkens, mini bizons en handafdrukken. Sommige van deze tekeningen, waaronder een jachttafereel, zijn de oudste ooit gevonden.   Een onderzoeker heeft op één van de eilanden van Indonesië alleen...


Ons lichaam kan minder warmte aan dan werd gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-12-2023

De vaak gebruikte temperatuurlimiet voor menselijk overleven bij extreme hitte moet naar beneden worden bijgesteld, zeggen wetenschappers van onder andere het Radboudumc.   Vooral bij oudere volwassenen en met name oudere vrouwen zou de limiet aanzienlijk lager liggen dan tot nu toe werd aangenomen...


De oerknal onderzoeken met een opblaasbare antenne

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-12-2023

Met een opblaasbare antenne onderzoek doen naar de oerknal: dat klinkt vrij onmogelijk. Toch denkt een onderzoeker van de TU Eindhoven dat het kan.   Het opvouwbare lichtgewicht ontwerp dat hij maakte is inmiddels in het Engelse Sheffield aan een weerballon de lucht in gegaan. Rond de 20 kilometer...


Hoe wilde vogels samenwerken met mensen in de zoektocht naar honing

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-12-2023

Honingspeurders en honingjagers: het is niet zo gek dat deze twee goed samen kunnen leven. Maar de één is een wilde vogel en de ander een mens.   Toch werken ze in het noorden van Mozambique succesvol samen in hun zoektocht naar honing. De Afrikaanse vogel leidt de lokale bevolking naar wilde bij...


Verandert nieuwsgierigheid als we ouder worden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-12-2023

NEMO Science Museum bestaat deze week 100 jaar. We spreken directeur Géke Roelink over onderzoek doen naar nieuwsgierigheid en de toekomst van het museum. En natuurlijk doen we samen ook even een (knallend) experimentje.  Lees hier meer over 100 jaar NEMO en wat er allemaal te doen is de komende t...


Wat koolmonoxide doet met je lichaam

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-12-2023

Elke woensdag schuift de Universiteit van Nederland aan met het antwoord op een vraag waarvan je niet wist dat je hem had. In deze aflevering hoor je van longarts Marijke Rutten van Maastricht UMC wat er bij koolmonoxidevergiftiging gebeurt in je lichaam en hoe je het kunt voorkomen. Deze aflevering...


Muizen slagen voor de spiegeltest, maar wat zegt dat nou echt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-12-2023

De spiegeltest werd in 1970 voor het eerst gebruikt door een Amerikaanse psycholoog die onderzoek deed naar zelfherkenning bij chimpansees.   Het werkt als volgt: je markeert een dier - zonder dat die het doorheeft - met een stip op een zichtbare plek. Vervolgens laat je het in een spiegel kijken....


Ook werkhouding in de klas grotendeels genetisch bepaald

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-12-2023

Onderzoekers van de Vrije Universiteit hebben ontdekt dat genetische aanleg zowel voor de werkhouding als de schoolprestaties van leerlingen bepalend is.  Ze weerleggen daarmee ook dat kinderen dóór die goede werkhouding betere cijfers halen. Beiden hebben een genetische achtergrond. Het onderzoe...


IJsberen tellen met behulp van DNA-materiaal uit hun voetsporen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-12-2023

Onderzoekers willen met behulp van DNA-materiaal uit de voetsporen van ijsberen in de sneeuw beter in kaart gaan brengen hoe het met de dieren gaat. De techniek die ze hiervoor gebruiken kan ook door de lokale bevolking in afgelegen gebieden worden gebruikt. Zo moet het beter lukken om te bepalen ho...


Liedjes en melodieën zijn voor baby's essentieel voor het leren van taal

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-12-2023

Kinderliedjes kunnen vervelend lang in je hoofd blijven zitten en niet iedereen zal met evenveel plezier dertig keer achter elkaar ‘Slaap kindje slaap’ inzetten op een avond.   Maar nu blijkt uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Cambridge dat ritme en toonhoogte voor hele jonge kinderen...


Planeet ontdekt die eigenlijk niet kan bestaan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-12-2023

Astronomen hebben tot hun eigen verbazing een planeet ontdekt die veel te groot is voor de zon waar hij omheen draait. Het gaat om de zwaarste planeet in een baan rond een ultrakoele dwergster die ooit is gevonden. Meer dan dertien keer zo zwaar is als de aarde.  De vondst tart daarmee ook de model...


Vaak koppen tijdens voetbal gelinkt aan verminderde hersenfunctie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-12-2023

Sorry als je nog het veld op moet, maar ik heb slecht nieuws voor fanatieke voetballers die ervan houden om hun hoofd te gebruiken: koppen is slecht voor je hersenen. Er zijn al wel langer zorgen voor hersenbeschadigingen als gevolg van sportimpact. Dit geldt ook voor sporten als rugby, of American...


Deze pinguïnsoort doet duizenden dutjes op een dag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-12-2023

De stormbandpinguïn houdt er een bijzondere slaapstrategie op na. Het dier slaapt in totaal wel 11 uur op een dag. Alleen niet aan één stuk. Hij verdeelt het over zo'n 10.000 microdutjes van zo'n 4 seconden.   Onderzoekers kwamen hierachter door de pinguïns in het wild in Antarctica te bestuder...


Nederlandse sterrenkundigen bewijzen belangrijk onderdeel gaskringloop rond superzwaar zwart gat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-11-2023

Drie sterrenkundigen uit Nederland hebben voor het eerst een belangrijk onderdeel van de gaskringloop rond een superzwaar zwart gat aangetoond.  Ze laten zien hoe gas bij een superzwaar zwart gat eerst verwarmd wordt, hoe het vervolgens naar de buitenwijken van het sterrenstelsel stroomt, afkoelt e...


Pasgeboren baby's hebben van nature al maatgevoel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-11-2023

Baby’s blijken vlak na hun geboorte al de beat in muziek te kunnen waarnemen. Dat bevestigen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. Het onderzoek is een vervolg op eerder werk van 14 jaar geleden. We bespreken met onderzoeker Henkjan Honing, hoogleraar Muziekcognitie aan de UvA, hoe ze he...


Je hebt een ander sterrenbeeld dan je denkt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-11-2023

Het nut van sterrenbeelden is sowieso nooit aangetoond. Maar als je eraan doet wil je natuurlijk wel het juiste sterrenbeeld hebben. Helaas hebben zich grote verschuivingen voltrokken sinds de Babyloniërs er zo'n 3000 jaar geleden mee begonnen. Je hoort in deze aflevering sterrenkundige Annelotte D...


Waarom stoppen we eigenlijk met groeien in de pubertijd?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-11-2023

Het begint allemaal bij een cel, die zich deelt en dat blijft doen tot een complex organisme is ontstaan. Maar op een bepaald moment stopt die groei. Bij ons mensen gebeurt dat gedurende de pubertijd. Maar waarom dit eigenlijk dan gebeurt is nog behoorlijk onduidelijk.   Nou is het ook zo dat de pu...


Zo belangrijk zijn fronsende wenkbrauwen als we met elkaar communiceren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-11-2023

Niet te veel fronzen, is vaak het advies. Want: daar krijg je rimpels van en het ziet er niet zo gezellig uit. Maar laat die frons nou in sommige gevallen één van de belangrijkste hulpmiddelen van taal zijn. Onderzoeker Naomi Nota - zij promoveert begin december aan de Radboud Universiteit op dit...


Grootste ijsberg van de wereld na 30 jaar weer in beweging

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-11-2023

Na 30 jaar vastgezeten te hebben is de grootste ijsberg ter wereld weer in beweging gekomen. En met groot bedoelen we ook echt groot. Met 4000 vierkante kilometer kun je de ijsberg - die ooit vastzat aan een nog veel grotere ijsberg - vergelijken met één van de grotere provincies van Nederland. En...


Extreem energierijk kosmisch deeltje botst op de aarde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-11-2023

Op 27 mei 2021 botste een extreem energierijk kosmisch deeltje op de aarde. Het ging zelfs om zoveel energie dat het bijna het energierecord uit 1991 verbrak. Waar het deeltje vandaan kwam is nog onduidelijk.  Nou is het niet ongebruikelijk dat dit soort botsingen plaatsvinden. Onze planeet botst h...


200 jaar oud Dolomieten-mysterie opgelost

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-11-2023

Al 200 jaar lukt het wetenschappers niet om het veelvoorkomend mineraal dolomiet - bekend van de bergketen - natuurgetrouw na te maken in het lab. Nu is het een team van onderzoekers toch gelukt.  Wanneer de meeste mineralen vormen, positioneren de atomen zich normaal gesproken geordend aan het ran...


Steeds meer bewijs: ook drinkgedrag vader van invloed op gezondheid baby

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-11-2023

Niet drinken tijdens je zwangerschap, is sinds de jaren 80 het advies aan vrouwen. Inmiddels wordt die waarschuwing onderbouwd door stapels wetenschappelijke artikelen. Maar, zeggen onderzoekers nu: vergeten we de vaders niet?  Drinken tijdens de zwangerschap kan zorgen voor foetaal-alcoholsyndroom...


De bijzondere functie van de enorm lange penis van de laatvlieger vleermuis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-11-2023

We moeten het even hebben over het enorme geslachtsdeel van de laatvlieger vleermuis. Dankzij vele uren aan opnames die een Nederlander in een kerk van de dieren heeft gemaakt, hebben wetenschappers ontdekt dat het mannetje van deze soort zijn grote penis op een nogal bijzondere manier gebruikt.  B...


Onderzoekers brengen het wifi-netwerk van de hersenen in kaart

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-11-2023

Neurobiologen hebben het ‘draadloze’ netwerk van de hersenen in kaart gebracht. Nog niet bij de mens, maar wel bij een wormpje. En dat geeft ons al hele belangrijke kennis. Hersencellen communiceren namelijk niet alleen door via synapsen signalen af te vuren naar elkaar. Ze informeren elkaar ook...


Kun je het brein van criminelen resetten?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-11-2023

Misschien is het mogelijk om het gedrag aan te passen van mensen die in een opwelling gewelddadig werden. De oplossing zou kunnen zitten in hele kleine stroompjes die worden gegeven aan het brein. Gevangenen doen nu vrijwillig mee aan een onderzoek. Die stroompjes verstoren het hartritme een beetje....


Garnalen zwemmen beter met harige benen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-11-2023

Een serieuze zwemmer wil natuurlijk met zo min mogelijk weerstand door het water glijden. Gladgeschoren benen kunnen daar dan iets bij helpen. Maar garnaalachtigen moeten er niet aan denken om haarloos door het leven te gaan.   Want, zo blijkt uit nieuw onderzoek: hun harige ledematen helpen ze jui...


Een urinetest die mogelijk het uitstrijkje kan vervangen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-11-2023

Het is weer tijd voor het Gala van de Wetenschap en Loes Segerink van de Universiteit van Twente is vanavond één van de wetenschappers op het podium. Ze is expert op het gebied van minilabjes op chips. In zo'n lab-on-a-chip kun je van alles meten: hoe zaadcellen of plantencellen zich gedragen, hoe...


Een volledig oplosbaar implantaat voor verzakking na een bevalling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-11-2023

Het is een onderwerp waar je waarschijnlijk niet al te veel over hebt gehoord. Niet omdat het niet vaak voorkomt, maar omdat we het er liever niet over hebben: verzakkingen van de blaas, de baarmoeder of de darm, meestal als gevolg van een bevalling.   Het is iets waar ongeveer één op de vier vro...


Onderzoekers ontwikkelen een ademtest voor lachgas

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-11-2023

Deze week worden de winnaars van de Amsterdam Science Innovation Award bekend gemaakt. Eén van de kanshebbers is Pepijn van Rutten van de VU, hij ontwikkelde een ademtest voor de detectie van lachgas. Onder andere na een ongeluk is het voor de politie heel belangrijk om net als bij alcohol snel te...


Slim apparaatje laat meteen zien of ergens lood in zit of niet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-11-2023

Deze week worden de winnaars van de Amsterdam Science Innovation Award bekend gemaakt. Eén van de kanshebbers is Lukas Helmbrecht, van de UvA en AMOLF. Hij heeft iets ontwikkeld waarmee loodvervuiling heel makkelijk en goedkoop gedetecteerd kan worden. We bespreken hoe groot het probleem met loodve...


Zo overleefde een prehistorische plant het wel toen de dino's dat niet deden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-11-2023

Je hebt de palm, je hebt de varen en je hebt palmvarens. Deze planten, die overigens geen familie zijn van de palm en de varen, groeiden en bloeiden al toen ze nog als snack dienden voor grazende dino's. De meeste zijn, net als de dieren die ze ooit aten, zo'n 66 miljoen jaar geleden uitgestorven. ...


Doorslikbare pil meet ademhaling en hartslag in het lichaam

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-11-2023

Een sensor in de vorm van een pil die je door kunt slikken en die er vanzelf weer uitkomt: daar hebben onderzoekers van onder andere MIT hard aan gewerkt. En met succes.  Er wordt al langer gebruikgemaakt van vergelijkbare toepassingen. Zo bestaan er cameraatjes ter grootte van een pil die iemand d...


Is je wekker op snooze zetten nou goed of slecht voor je?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-11-2023

De één gooit meteen de benen uit het bed als de wekker afgaat, de ander - in die groep zit ik - drukt nog een paar keer de snooze-knop in en wikkelt zich nog even lekker in die warme deken. Maar is het één beter dan het ander?  Het uitstellen van het opstaan wordt vaak gezien als een slechte ge...


Prehistorische vis hield mogelijk al niet van bittere smaakjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-11-2023

Er zijn maar weinig mensen of dieren die blij worden van iets bitters. En dat is om een goede reden: de wrange smaak zou een teken kunnen zijn van giftige stofjes. Het dient daarmee dus als een handige waarschuwing: eet dit niet op.   Maar wanneer is dit trucje ontstaan in het dierenrijk? Waarschij...


Glasregens op suikerspinplaneet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-11-2023

Op een zeer ijle planeet genaamd de Candy Cotton Planet hebben wetenschappers met hulp van de James Webb Telescoop weersystemen van zand aangetoond. Op de planeet is het zo heet dat dat zand smelt en in de vorm van regen naar beneden valt.  We bespreken de bijzondere vondst met Michiel Min van SRO...


De productiefste werkdag duurt 4 tot 6 uur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-11-2023

Je werkdag hoeft geen acht uur te duren. Als je werkgever je de flexibiliteit gunt om zelf je tijd in te delen, kan je dezelfde hoeveelheid werk in vier tot zes uur verrichten, blijkt uit onderzoek. Dan moet alleen wel de werkdruk hoog genoeg zijn. Een hoge werkdruk is dus niet per se een risico; he...


Vervuiling zorgt mogelijk voor een tekort aan mannelijke zeeschildpadden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-11-2023

Groene zeeschildpadden staan op de lijst van bedreigde diersoorten. Stropers, bootverkeer, verlies van leefomgeving en vissersnetten: het draagt allemaal bij aan de problemen. Klimaatverandering komt daar nog eens bij. Maar misschien niet op de manier die je zou verwachten.  Of deze schildpadsoort...


Onderzoekers ontdekken hoe borstkankercellen zich verspreiden door samen te werken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-11-2023

Vaak ontstaat borstkanker in één van de melkklieren in de borst. Als het daar blijft is het meestal goed te behandelen. Maar wanneer de kankercellen doorbreken en verspreiden, dan wordt het een stuk moeilijker.   Weten hoe borstkankercellen ontsnappen is dus enorm belangrijk. Eén manier waarop z...


David Attenboroughs vachtegel toch niet uitgestorven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-11-2023

Tot afgelopen week lag het enige bekende exemplaar in een la van Naturalis in Nederland, nu is er bewegend beeld van het dier in het wild: de langsnavelige mierenegel die de naam draagt van Sir David Attenborough blijkt niet uitgestorven te zijn. Een team wetenschappers uit Oxford was in de oerwoude...


Voelen dat je leeft? Houd wat vaker een goed nieuwtje voor jezelf.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-11-2023

Krijg je goed nieuws, dan wil je dat meestal zo snel mogelijk met iemand delen. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat je het misschien beter even geheim kunt houden. Lees hier meer over het onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Michael Slepian van Colombia University: When keeping secrets could brig...


450 miljoen jaar oud zeediertje weer tot leven gebracht als robotje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-11-2023

Onderzoekers hebben een simpel zeediertje dat 450 miljoen jaar geleden leefde, de pleurocystitid, nagebouwd als robotje. Een klein blobje, met drie tentakeltjes, maar dan hight tech. Daarmee boren ze een heel nieuw vakgebied aan: dat van de paleobionics.  Het gebeurt natuurlijk vaker dat de natuur...


Om een grap lachen en hem begrijpen gebeurt niet in dezelfde hersengebieden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-11-2023

Onderzoekers hebben Seinfield-afleveringen gebruikt om te bepalen welke hersengebieden een rol spelen bij het genieten van en begrijpen van humor.   26 proefpersonen werden voor het onderzoek in een fMRI-scanner gelegd, terwijl ze onder andere stukjes van de sitcom Seinfield te zien kregen. Zo kond...


Onderzoekers gebruiken tongbrekers om te bepalen of iemand te veel heeft gedronken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-11-2023

De kat krabt de krullen van de trap, achtentachtig achterdochtige doktersdochters, of wat dacht je van: hoor de kleine klompjes klepperen op de klinkers. Allemaal tongbrekers die al redelijk moeilijk zijn als je nuchter bent.  Laat staan dat het je in één keer lukt als je hebt gedronken. En daar...


Mosasaurussen waren kieskeurige eters, blijkt uit microkrasjes op hun tanden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-11-2023

Onderzoekers van onder andere de Universiteit Utrecht hebben slijtagesporen op de tanden van een gigantisch uitgestorven reptiel bestudeerd om erachter te komen wat de dieren miljoenen jaren geleden gegeten moeten hebben.  Femke Holwerda, paleontoloog aan de faculteit Geowetenschappen van de Univer...


Kan de wetenschap jouw date redden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-11-2023

Het antwoord op een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: hoe weet je of je een klik met iemand hebt? Is dat iets wat je ‘voelt’ of kan de wetenschap daar ook iets over zeggen? Gedragsbioloog Tom Roth (Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden) onderzocht het raadsel van de liefde. ...


Er zitten mogelijk enorme stukken van een buitenaardse planeet diep in onze aardmantel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-11-2023

Ongeveer 4.5 miljard jaar geleden botste er een flinke planeet op de aarde. De impact was zo groot dat uit de brokstukken zich onze maan moet hebben gevormd. Maar twee enorme stukken van die niet-aardse planeet die ons geramd heeft, zijn mogelijk ook in onze eigen planeet terechtgekomen.   Die theo...


ESA toont eerste haarscherpe beelden van ruimtetelescoop Euclid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-11-2023

ESA presenteerde deze middag vijf nieuwe indrukwekkende en haarscherpe astronomische beelden, gemaakt door ruimtetelescoop Euclid, die in juli werd gelanceerd. De plaatjes vol sterrenstelsels laten zien dat alles het goed doet en het echte werk kan beginnen. We bespreken wat er op de beelden is te...


Goed nieuws voor huidpatiënten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-11-2023

Wetenschappers van de Radboud Universiteit hebben een methode ontwikkeld die het mogelijk maakt om kunsthuid te kweken met daarop de organismen die normaalgesproken op onze huid leven. Tot nu toe kon men alleen steriele kunsthuid maken, een imperfecte weergave van de werkelijkheid. Het team van Prof...


Deel gezondheidsvoordelen sport komen vanuit ons immuunsysteem

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-11-2023

Een onderzoek uit 1902 liet het al zien: na intense sportactiviteit - denk aan een marathon - is er in het lichaam een piek aan witte bloedcellen (onderdeel van ons immuunsysteem) in het bloed te zien. Nu denken Harvard-onderzoekers eindelijk te weten waarom dit gebeurt en wat voor effect het heeft....


Kan de kleur van je outfit je brein beïnvloeden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-11-2023

Ooit gehoord van dopamine dressing? Doe iets vrolijks aan en een goed humeur zal volgen, is het idee. Het zou zelfs voor de aanmaak van extra dopamine zorgen. Dat is één van de stofjes in onze hersenen die van invloed is op hoe we ons voelen. Vaak is daarbij wel sprake van een wisselwerking met an...


Zaadcellen kunnen hun zwemstijl aanpassen aan de omstandigheden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-11-2023

Spermacellen moeten een barre tocht afleggen voordat ze een eitje kunnen bevruchten. Dat vereist een topconditie, de perfect gevormde staart en - zo blijkt uit nieuw onderzoek - een flexibele zwemstijl. Om te voorkomen dat ziekmakers, maar ook niet-fitte spermacellen in de buurt van de eitjes komen,...


Een grote planeet is niet altijd een goeie buur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-11-2023

Gigantische gassige planeten kunnen een nogal desastreuse invloed hebben op hun buren. In sommige planetenstelsels gaat het zelfs zo ver dat ze buurplaneten uit hun baan stoten, waardoor deze pechvogels zich niet meer in een zone bevinden waarin leven kan ontstaan. Bij ons is dat gelukkig anders. Ju...


Nieuwe techniek helpt bij opsporen van nog meer zeldzame ziektes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-11-2023

Dankzij een nieuwe techniek lukt het onderzoekers van het Radboud UMC om straks nog meer zeldzame aandoeningen op te sporen dan we nu al doen. Ze vonden een manier om verborgen variaties zichtbaar te maken in bestaande genetische data. Nieuwe experimenten zijn voor deze methode dus niet nodig en het...


Waarom we moeten stemmen op onze eigen verjaardag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-11-2023

Met de verkiezingen in aantocht, beantwoorden we de volgende vraag: moet iedereen gaan stemmen op zijn eigen verjaardag? Waarom dat een goed idee is hoor je onder meer van sociaal ontwerper Nynke Tromp van de TU Delft. Iedere woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van...


We stoppen nu ook al te veel zout in de lucht, de bodem en het water

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-11-2023

Vergeet het teveel aan snufjes zout in onze maaltijden, door menselijk toedoen is ook de lucht, de bodem en het water van onze planeet te zout aan het worden.  Zout komt ook door natuurlijke processen naar het oppervlak vanuit de diepe aarde, maar door onze industriële bezigheden en bewerkingen va...


Telescoop die aan ballon de lucht in zal gaan is aangekomen op Antarctica

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-10-2023

Na een lange reis met veel tussenstops is ballontelescoop Gusto per vliegtuig aangekomen op Antarctica. We bespreken met onderzoeker Jose Silva van SRON wat de telescoop - met veel Nederlands apparatuur aan boord - precies gaat doen en hoe het gaat met de voorbereidingen. Lees hier meer over de mis...


Eerste bewijs van menopauze onder wilde chimpansees

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-10-2023

Menopauze komt niet bij veel diersoorten voor. Bij de mens natuurlijk, bij sommige walvissen en nu blijkt het ook voor te komen onder wilde chimpansees. En dat is best bijzonder.   Onderzoekers kwamen tot de ontdekking nadat ze tientallen jaren wilde chimpansees in het westen van Uganda hadden gevo...


Het digitaliseren van geur en waarom dat zo moeilijk is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-10-2023

We hebben al een heleboel weten te digitaliseren. Denk aan geluid en beeld. Maar als het aankomt op geur, wil het maar niet lukken. Waarom is dat zo moeilijk en wat zouden toepassingen kunnen zijn als het wel lukt? In deze audio hoor je Ilja Croijmans, expert op het gebied van taal en geur en Caro V...


Zoveel weegt een immuunsysteem

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-10-2023

Het is niet iets wat een gemiddeld persoon zich vaak zal afvragen, maar onderzoekers wilden het maar al te graag weten: hoeveel wegen alle cellen van een immuunsysteem bij elkaar opgeteld?   Het antwoord? Naar schatting zo'n 1.2 kilo bij een man van 73 kilo tussen de 20 en 30 jaar, 1 kilo bij een v...


Zeldzame fossielen en rotstekeningen komen bloot te liggen door droogte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-10-2023

Ze lagen 180 miljoen jaar verstopt in de zandstenen banken van Lake Powell en zijn volgens sommigen de belangrijkste vondst van uitgestorven gewervelde dieren in de VS van dit jaar: de schedels en tanden van een groep middelgrootte zoogdierachtige planteneters genaamd Tritylodon.  In het Amazonegeb...


Onderzoekers uit Delft zijn erin geslaagd een DNA-motortje te bouwen op nanoschaal

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-10-2023

Het waterrad, de windmolen: in Nederland weten we wel raad met draaiende turbines. Zulke draaiende motoren, aangedreven door stroming, komen zelfs voor in onze biologische cellen.    Een voorbeeld daarvan is FoF1-ATP synthase, een rotatie-motoreiwit dat nodig is om de brandstof te produceren die c...


Tumor-DNA in het bloed meten om sneller te bepalen of een behandeling aanslaat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-10-2023

Slaat een behandeling aan of niet? Dat wil je in het geval van kanker natuurlijk zo snel mogelijk weten. Onderzoeker Sofie Tolmeijer van het Radboudumc heeft een nieuwe manier onderzocht om dat te bepalen. Eentje die mogelijk veel sneller laat zien of een therapie wel of niet werkt. In plaats van g...


Slimme oplossing voor waterstoflekkage maakt deze groene techniek mogelijk veel goedkoper

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-10-2023

Groene waterstof is één van de kanshebbers als het gaat om toekomstige duurzame energiedragers. Om deze optie betaalbaar genoeg te maken, moet alleen nog wel een lek worden gedicht in het productieproces. En dat lijkt onderzoekers van de TU Eindhoven nu te zijn gelukt. Het heeft alles te maken met...


Met behulp van stroom blinde mensen weer laten zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-10-2023

Het antwoord op een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: zou je blij zijn als je alleen stipjes kon zien? Voor mensen met goed zicht zal het antwoord nee zijn, maar ben je blind dan geeft dit toch een mogelijkheid om je omgeving te 'zien'.  Wetenschappers werken aan implantaten in de her...


We zaten er een beetje naast, de maan is ouder dan gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-10-2023

Meer dan 4 miljard jaar geleden, toen de piepjonge aarde nog aan het vormen was, botste onze planeet op een enorm object. Het grootste brokstuk dat daarbij loskwam, dat zou nu onze maan moeten zijn. Maar wanneer dit precies gebeurde en hoe, dat weten we niet.  Nu hebben onderzoekers maankristallen...


Onderzoekers laten minuscule magnetische microrobotjes samenwerken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-10-2023

Voor het eerst is het onderzoekers van de Universiteit Twente gelukt om twee magnetisch aangestuurde microrobots - niet groter dan één millimeter - met elkaar handelingen te laten uitvoeren.  Uiteindelijk zou dit zelfs in ons lichaam mogelijk moeten zijn. We bespreken het met onderzoekers Franco...


Nederlandse laserpointer brengt zwaartekrachtsgolven meten in de ruimte weer een stap dichterbij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-10-2023

TNO heeft een go gekregen om hun super precieze laser-richtmechanisme voor de LISA-missie verder te testen en ontwikkelen.  Tijdens deze missie zal een driehoeksformatie van satellieten zwaartekrachtsgolven gaan meten in de ruimte. Daarvoor moeten lasers van de ene satelliet op de andere worden ger...


Restanten van verloren continent na zeven jaar onderzoek gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-10-2023

Aan de noordwestelijke rand van Australië brak 155 miljoen jaar geleden een stuk continent af van 5000 kilometer lang. Dat weten geologen omdat er diep onder het zeeoppervlak een leegte te zien. Een bekken waar eerst dit jonge continent, genaamd Argoland, moet hebben gezeten. Maar waar is het nu? ...


Welke neuronen spelen een rol bij reisziekte?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-10-2023

Boten, vliegtuigen, auto's, bussen, achtbanen en VR-brillen: als je snel last hebt van wagenziekte, of reisziekte, kan dat een heleboel situaties heel erg onprettig en sommige zelfs onmogelijk maken.   De sensatie van misselijkheid, duizeligheid en slaperigheid die iemand die hier last van heeft ka...


Als deze vrouwtjeskikker geen zin heeft in mannelijke aandacht, doet ze alsof ze dood is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-10-2023

Soms zit je als vrouw gewoon niet zo te wachten op mannelijke aandacht. Voor kikkervrouwtjes is dat niet anders. Zij houden er alleen wel een vrij uitzonderlijk manier op na om daar mee om te gaan: ze doen net alsof ze dood zijn.   Voor de gewone Europese kikker geeft dit niet alleen een moment van...


Sterrenkundigen vinden in archief bewijs voor extreem snelle radioflitsen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-10-2023

Een internationaal team van onderzoekers heeft radiopulsen uit het verre heelal ontdekt die slechts miljoensten van een seconde duren.    Snelle radioflitsen zijn onvoorspelbare, extreem korte flitsen van radiogolven ontstaan ver voorbij onze Melkweg. Ze worden mogelijk veroorzaakt door magnetisch...


Deze microalgen switchen slim van energiesysteem in reactie op klimaatverandering

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-10-2023

Onderzoekers hebben een slim trucje ontdekt waarmee microalgen in de oceaan zich aanpassen aan het veranderende klimaat. En daar kunnen wij ook wat van leren.  Ze blijken een oplossing te hebben voor de verminderde hoeveelheid ijzer in het oppervlaktewater. Dat ijzer hebben ze normaal gesproken nod...


Hoe stroomstootjes gehoorschade kunnen verhelpen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-10-2023

Een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: kun je mensen gelukkiger maken door ze onder stroom te zetten? Tuur Verdonck, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - door kleine stroomstootjes hebben tinnituspatiënten minder last van hun gehoorschade.  Vanaf nu komt...


Grootste atlas van menselijke hersencellen ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-10-2023

Voor het eerst is het volledige menselijke brein op celniveau in kaart gebracht. Een belangrijke stap bij het beter begrijpen van de werking van de hersenen die onder andere onderzoek naar cognitie en ziektes ten goede zal komen.   Deze atlas van het brein, die het werk is van honderden wetenschapp...


Wanneer kun je bij een baby spreken van bewustzijn?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-10-2023

Ooit - en dit is geen prettige gedachte - meenden artsen dat pasgeboren baby's geen pijn voelden en dat je ze zonder verdoving gewoon kon opereren. Inmiddels weten we gelukkig wel beter. Die pijn, die voelen ze. Toch is het nog steeds lastig om precies te bepalen vanaf wanneer en op welke manier een...


Maanstof kan op de maan gesmolten worden om wegen te maken, denken onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-10-2023

De maan ziet er, vergeleken veel andere hemellichamen, behoorlijk toegankelijk uit. Maar zonder lucht, water en mét temperaturen die uiteenlopen tussen de min 130 en plus 120 graden en een verminderde zwaartekracht, is het geen makkelijke plek om een basis te bouwen.  Het stof op het maanoppervlak...


Lichaamsgrootte ook bepalend voor hoe gezond een hond oud wordt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-10-2023

Dat grootte en levenslengte met elkaar gelinkt zijn bij honden, dat was al wel langer bekend. Grote honden leven gemiddeld tot ze een jaar of zeven zijn en kleine honden tot een jaar of veertien. Ook was er al bekend dat rashonden, over het algemeen korter leven dan een mix-ras. Maar net als bij men...


BNR x Betweter | Hoe beelden we ons vrede in?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-10-2023

Oorlog heeft voor de meeste mensen, zeker nu, een duidelijk gezicht. Vraag iemand om oorlog te tekenen en er zullen afbeeldingen van soldaten, wapens, verwoesting en slachtoffers op papier verschijnen. Maar hoe zit dat met vrede? Hoe beelden we ons dat in? Politicoloog Dagmar Punter van Tilburg Univ...


Met behulp van AI tijdens een operatie al bepalen om welk type hersentumor het gaat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-10-2023

Als je voor een operatie niet kunt bepalen welk type tumor een patiënt heeft, dan wil je dat het liefst tijdens een ingreep wel kunnen doen. Maar ook dat is niet makkelijk.   In Nederland wordt jaarlijks bij 1400 volwassenen en 150 kinderen een tumor vastgesteld die ontstaat in de hersenen of het...


De hersenen van voetbalkeepers reageren anders dan die van spelers op het veld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-10-2023

De hersenen van voetbalkeepers lijken ervoor te zorgen dat ze anders naar de wereld kijken dan jij en ik. En zelfs dan hun teamgenoten op het veld.  Volgens onderzoek kan hun brein meerdere signalen die via verschillende zintuigen binnenkomen sneller verwerken, wat natuurlijk een voordeel is als he...


Onderzoek bevestigt: superoude fossiele voetafdrukken zijn ook echt superoud

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-10-2023

Nieuw onderzoek bevestigt dat fossiele menselijke voetstappen in New Mexico hoogstwaarschijnlijk het oudste bewijs zijn van de komst van mensen naar Amerika.  En dat schopt nogal wat in de war. De voetafdrukken werden ontdekt in het White Sands National Park en moeten zo'n 21.000 tot 23.000 jaar ou...


Sterrenkundige ontdekken per toeval indrukwekkende puinwolk van twee botsende ijsplaneten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-10-2023

Per toeval hebben sterrenkundigen een indrukwekkende puinwolk ontdekt die moet zijn ontstaan door een botsing van twee gigantische ijsplaneten. We bespreken het met Richelle van Capelleveen, één van de betrokken onderzoekers. Lees hier meer over de ontdekking: Puinwolk van twee botsende ijsplanete...


Mercurius is mogelijk nog steeds aan het krimpen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-10-2023

Sinds de eerste beelden van Mercurius, gemaakt in de jaren 70, weten we dat de kern van de planeet aan het afkoelen is en de planeet als geheel krimpt. Dat was destijds al te zien aan de korst die een beetje doet denken aan een verschrompelde appel.   Onderzoekers van de Open University in Engeland...


Sleutelen aan het DNA om iemand beter te maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-10-2023

Een vraag waarvan je niet eens wist dat je hem had: hoe kun je iemand genezen door zijn of haar DNA te repareren? Loes van Langen, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - het is niet alleen maar sleutelen aan het DNA. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nede...


BNR x Betweter | Waarom we elkaar graag wonderverhalen vertellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-10-2023

Ruim één op de vijf Nederlanders zegt weleens een gebeurtenis te hebben meegemaakt die net iets te toevallig is. Soms wordt er zelfs gesproken over een wonder. We bespreken met religiewetenschapper Anne-Marie de Korte van de Universiteit Utrecht waarom mensen elkaar zo graag wonderverhalen vertell...


Klimaatverandering zorgt voor meer lawaai in oceanen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-10-2023

Door het veranderende klimaat, wordt de wereld onder water steeds lawaaiiger. Dat blijkt uit nieuw onderzoek. Dat heeft zowel met de chemische samenstelling als de stroming van het water te maken. We bespreken het Lennart de Nooijer, onderzoeker bij het NIOZ. Lees hier meer over het onderzoek: Klima...


Hoe zwangerschap zorgt voor andere hersenverbindingen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-10-2023

Hormonen zorgen er bij muizenmoeders in de laatste fase van de zwangerschap voor dat neuronen andere verbindingen maken. En die veranderingen zijn mogelijk blijvend, zeggen onderzoekers.   Je zou het een beetje kunnen vergelijken met de melkproductie die alvast opgang komt; het is een voorbereiding...


Utrechtse geologe vindt onverwacht overblijfselen van verloren megaplaat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-10-2023

Een Utrechtse geologe heeft een verrassende ontdekking gedaan. Zij vond tijdens haar onderzoek namelijk overblijfselen van een nog onontdekte tektonische plaat, die zo groot moet zijn geweest als een kwart van de stille oceaan.  In deze aflevering hoor je onderzoeker Suzanna van de Lagemaat van de...


BNR x Betweter | Kunst gemaakt door AI: wanneer vinden we dat erg? (ENGELS)

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-10-2023

Liedjes, literatuur, schilderijen: kunstmatige intelligentie kan het allemaal. Begin dit jaar won een AI-gegenereerde foto zelfs een prestigieuze fotoprijs. Kunnen we echt nog van nep onderscheiden? Maakt dat uit? En denken we anders over een kunstwerk als we erachter komen dat het door AI is geprod...


BNR x Betweter | Hoe willen we samenleven met technologie in ons lichaam?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-10-2023

Een toekomst waar mens en technologie steeds meer met elkaar versmelten komt snel dichterbij. Denk bijvoorbeeld aan implantaten die oplossen of opgaan in nieuw weefsel. Hoe accepteer je een implantaat als onderdeel van jezelf? En is dat anders als zo'n implantaat door de tijd heen verandert?  Medis...


BNR x Betweter: Hoe herken je een leugenaar?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-10-2023

Overmatig veel knipperen, een te starre blik, of juist snel wegkijken: wie liegt, toont afwijkend gedrag, denken we vaak. Is dat inderdaad zo? En kunnen we dat gedrag zelf wel goed herkennen? Op het Betweter Festival onderzoekt computerwetenschapper Ronald Poppe van de Universiteit Utrecht het vermo...


Hoe bacteriën de toekomst voorspellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-10-2023

Je zou het niet denken: maar zelfs eencellige organismen - zoals bacteriën - kunnen de toekomst voorspellen. Hoe goed ze daar precies in zijn, dat hebben onderzoekers nu uitgezocht.  In deze audio hoor je Age Tjalma van AMOLF. Lees hier meer over het onderzoek: Bacteria opt for the best price-to-q...


De eeuwige hersenkraker: wat was er eerder, de kip of het ei?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-10-2023

Het is een vraag die ons al eeuwen bezighoudt: wat was er eerder, de kip of het ei? Tuur Verdonck, redacteur bij de Universiteit van Nederland heeft het uitgezocht - hoewel hij erkent dat het op het eerste gezicht geen gemakkelijke vraag is om op te lossen. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universi...


BNR x Betweter | Hoe voelt het om te highfiven met een spin?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-10-2023

Perceptie- en robotonderzoeker Irene Kuling is benieuwd naar aanraking en hoe wij de wereld om ons heen ervaren. Op het Betweter Festival deed ze een experiment waarbij bezoekers zelf konden instellen hoe ze dachten dat een dier, of een voorwerp zou aanvoelen als ze het zouden aanraken. Zelfs als ze...


Nobelprijs Natuurkunde naar supersnelle lichtpulsjes waarmee gedrag elektronen zichtbaar wordt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-10-2023

De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie wetenschappers die met hun werk hebben bijgedragen aan een techniek met lichtpulsjes, waarmee supersnelle veranderingen in atomen en elektronen bekeken kunnen worden. Veranderingen die plaatsvinden in attosecondes. We spreken erover met Huib...


BNR x Betweter | Hoe efficiënt is ons werkgeheugen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-10-2023

Cognitief psychologen Alex Hoogerbrugge en Andre Sahakian willen meer weten over hoe ons kortetermijngeheugen werkt. Op het Betweter Festival in Utrecht kon je als bezoeker meedoen aan hun geheugen-experiment om zo de wetenschap een handje te helpen.  In de radiostudio van Tivoli spraken we ze hier...


Nobelprijs Geneeskunde naar belangrijk onderdeel mRNA-techniek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-10-2023

De Nobelprijs voor de Geneeskunde is dit jaar uitgereikt aan onderzoekers Katalin Karikó en Drew Weissman. Hun mRNA-modificaties zorgde ervoor dat de techniek daadwerkelijk als geneesmiddel kon worden gebruikt en was onmisbaar bij het ontwikkelen van de mRNA-vaccins tegen covid.  We spreken erover...


Te hygiënisch leven, sneller allergie? Deze onderzoekers denken van niet.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-10-2023

Er zijn veel mensen die denken dat je in bepaalde mate met microben in aanraking moet komen om gezond te blijven. Het zou bijvoorbeeld je immuunsysteem beter trainen en het risico op allergieën verminderen.  Dat er nu steeds meer mensen met allergieën rondlopen, zou binnen die theorie dan iets te...


De hersenschors kan bij Parkinson compenseren voor andere hersengebieden die beschadigd zijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-09-2023

Het was al bekend dat bij de ziekte van Parkinson de cellen in de hersenen die dopamine aanmaken langzaam verdwijnen. Maar waarom ervaart de ene persoon daarvan milde klachten, terwijl een ander veel meer symptomen heeft?  Dat hebben onderzoekers van het Radboudumc uitgezocht. Wat blijkt: onze hers...


Zelfs zonder hersenen kan deze kwal wat leren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-09-2023

Je zou zeggen: iets kunnen leren, vereist denkkracht. Hoe geavanceerder de hersenen hoe makkelijker dit gaat. Maar nu laten onderzoekers zien, dat het zelfs helemaal zonder mogelijk is.   Een klein Caribisch kwalletje met een doorsnede van niet meer dan een centimeter, kan aangeleerd worden om vis...


We weten het eindelijk zeker: antimaterie valt niet omhoog

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-09-2023

Gooi een appel in de lucht en hij komt, met dank aan de zwaartekracht, weer naar beneden vallen. Maar wat zou er gebeuren als je dit niet met materie, maar met antimaterie zou doen?  Een experiment van onderzoeksinstituut CERN in Genève, eentje waar gigantisch veel werk achter zit, heeft het nu aa...


Deze vleesetende plant heeft een eigen brandalarm

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-09-2023

De venusvliegenvanger is - zoals de naam al suggereert - een vleesetende plant. Zo eentje die dichtklapt als een nietsvermoedende prooi op de gevoelige haartjes van de bladeren landt.   Wat er op zo'n moment gebeurt is dat die supergevoelige haartjes een elektrisch signaal door de bladeren heen stu...


Waarom lijkt de tijd sneller te gaan als je ouder wordt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-09-2023

Heb je er wel eens over nagedacht waarom de tijd sneller lijkt te gaan als je ouder wordt? Het heeft onder andere te maken met het mee maken van nieuwe dingen en de afleveringen die je brein daarvan maakt. We horen meer van Wouter Kruijne, cognitief neurowetenschapper bij de Rijksuniversiteit Gronin...


Hoe werd ontdekt in welk seizoen de meteoriet insloeg die zoveel dino's doodde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-09-2023

Een gloednieuw dino-boek, geschreven door paleontoloog Melanie During, vertelt meer over de geschiedenis van dinosauriërs, de wereld waarin ze leefden en het onderzoek dat naar ze wordt gedaan. Dat laatste gaat niet altijd vanzelf, weet During uit eigen ervaring, maar in haar geval leverde het wel...


Deze kever laat een nep-insect op zijn rug groeien om eten te kunnen stelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-09-2023

Dieren gebruiken soms slimme trucjes om niet op te vallen, maar soms heeft het meer zin om juist wel op te vallen, alleen dan vermomd als iemand anders.   Zo hebben sommige dieren patronen of structuren op zich, waardoor ze lijken op een ander dier of object. Een ratelslang met een spinvormig aanha...


Mogen we alles denken wat we willen denken?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-09-2023

Vrijwel iedereen heeft weleens een nare gedachte over iemand anders. Maar kan het ook moreel verkeerd zijn om bepaalde dingen over een ander te denken? Moeten we - als we een rechtvaardige maatschappij willen creëren, zonder zaken als racisme en seksisme - niet verder gaan dan alleen letten op onze...


Gigantische grazers als wapen tegen invasieve planten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-09-2023

Grote grazers als olifanten, bizons, neushoorns en buffels, zouden weleens het perfecte natuurlijke wapen kunnen zijn tegen invasieve plantensoorten die de biodiversiteit bedreigen.  Het platstampen en fijnkauwen van die invasieve plantjes zorgt er - in ieder geval in India, waar dit is bestudeerd...


Knoflookadem? Eiwitten eten, zeggen onderzoekers.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-09-2023

Ja, dit kun je dus ook onderzoeken. Wat helpt er tegen knoflookadem? Dat is wat onderzoekers in het lab hebben bestudeerd.   Ze zochten uit of volle yoghurt misschien de oplossing kon zijn. Daarbij keken ze naar het effect van het product als geheel, maar ook naar het effect van de individuele best...


Waarom moeders melk produceren in reactie op een huilende baby

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-09-2023

Als je ooit borstvoeding hebt gegeven, dan herken je het misschien: je baby, of zelfs de baby van iemand anders begint te huilen en hop, je borsten beginnen acuut melk te produceren.  Een prachtig trucje van de natuur, maar hoe werkt het precies? Dat hebben onderzoekers bij muizen uitgezocht.   Ze...


Hoe de mens het slimste dier op aarde werd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-09-2023

Hoe is de mens eigenlijk uitgegroeid tot het slimste dier op aarde? Het is één van de vragen die voorbijkomt op het Betweter Festival in Utrecht volgende week en wij krijgen alvast een voorproefje van cognitief gedragsbioloog Jorg Massen van de Universiteit Utrecht. Meer informatie over zijn bijdr...


Is het recyclen van kernafval een goed idee of niet?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-09-2023

Radioactief afval van kerncentrales is een veelbesproken onderwerp. Het kernafval kan gerecycled worden, maar of dat een goed idee is? Dat ligt er maar net aan, aan wie je het vraagt. We horen meer van energie-ethicus Behnam Taebi van de TU Delft.  Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van...


Methaan superuitstoters wekelijks onthuld met behulp van satellieten en machine-learning

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-09-2023

Door satellietmetingen en machine-learning te combineren lukt het SRON-onderzoekers sinds kort om elke week openbaar te maken waar ter wereld de grootste bronnen van methaanuitstoot zitten. Maar waarom is het zo belangrijk om die bronnen zo precies in kaart te brengen? Hoe doen ze dat? En wat kan er...


Dit gen linkt uithoudingsvermogen, tegen kou kunnen en cel-onderhoud aan elkaar

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-09-2023

De dagen worden weer korter en frisser en dat maakt het voor sommige mensen lastiger om in beweging te komen. Volgens een nieuw onderzoek zou één eiwit weleens kunnen bepalen of sporten in de kou je makkelijk afgaat of niet. Tenminste: als je een fruitvlieg bent.   Amerikaanse onderzoekers kwamen...


Die energiefabriekjes in je cellen? Die heb je van je moeder.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-09-2023

De genetische code voor de energiefabriekjes van onze cellen wordt alleen door de moeder doorgegeven aan het nageslacht. Dat idee ligt er al langer, nu denken onderzoeker nieuw bewijs te hebben gevonden.   Eerder werd gedacht dat deze genetische code wel in spermacellen gevonden wordt, maar dat het...


Negatieve patronen doorbreken: het is nooit te laat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-09-2023

De meeste mensen herkennen ze vast wel: hardnekkig negatieve patronen die je in de weg kunnen zitten in het dagelijks leven. Misschien reageer je in jouw geval wat te heftig op kritiek, of cijfer je jezelf altijd weg, of ben je super wantrouwend.  Soms lukt het om zulke patronen zelf te doorbreken,...


Meer kennis over ondergrondse bijennesten dankzij ziekenhuis CT-scanner

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-09-2023

Stel je een bijennest voor. Waarschijnlijk zie je er nu eentje in een boom hangen, of aan een muur, of zie je hem voor je in een houten bijenkast. Maar veruit de meeste bijen leven onder de grond. En over deze bijennesten weten we nog amper iets.  Daar gaat nu wat aan veranderen. Zonder de nesten a...


Link tussen veel zitten en dementie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-09-2023

Amerikaanse onderzoekers waarschuwen na het bestuderen van de data van 50.000 mensen boven de 60 jaar voor een link tussen overmatig zitgedrag en een verhoogd risico op dementie.  De resultaten sluiten aan bij bevindingen in andere studies, al is meer onderzoek wel nodig om een causaal verband aan...


Vogels in de grote stad zijn betere vaders

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-09-2023

Als je in een grote stad woont, moet je vaak omgaan met een chaotischere manier van leven. Meer mensen en verkeer, minder ruimte, veel geluid: het draagt niet echt bij aan een stressvrij bestaan.   Sommige mensen kunnen er bijzonder slecht mee omgaan. Veel stress kan dan ook zorgen voor agressie. D...


Gedrag van sterren in centrum Melkweg veel sneller onvoorspelbaar dan verwacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-09-2023

Als je naar weersvoorspellingen kijkt, dan geldt: hoe verder vooruit, hoe minder betrouwbaar. Maar hoe zit dat eigenlijk als je kijkt naar sterren, planeten en zwarte gaten? Valt er iets te zeggen over hoe die zich in de toekomst gaan gedragen? Is het universum voorspelbaar of niet?  Om hier iets o...


James Webb ziet mogelijk teken van leven op verre planeet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-09-2023

De James Web Telescoop heeft waarschijnlijk een bijzondere molecuul gedetecteerd op een exoplaneet negen keer zo groot als de aarde. Het gaat om dimethylsulfide: een organische zwavelverbinding. Op aarde wordt het alleen geproduceerd door leven, voornamelijk door fytoplankton.  Om het helemaal zeke...


Waarom kan tandenknarsen ook goed voor je zijn?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-09-2023

Tandenknarsen is iets waarvan de meeste mensen denken dat het niet goed is, maar geloof het of niet: er zijn ook gezondheidsvoordelen. Het zou zelfs goed kunnen zijn voor je geheugen. We horen meer van Ghizlane Aarab, hoogleraar tandheelkunde aan de Universiteit van Amsterdam en tandarts. Vanaf nu k...


Klimaatverandering slecht voor waterkwaliteit in rivieren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-09-2023

Wetenschappers hebben enorme hoeveelheden data verzameld en gebundeld over heel veel rivieren wereldwijd. Data over waterkwaliteit en klimaat-gebeurtenissen. Het blijkt dat klimaatverandering een negatieve impact heeft op de waterkwaliteit van rivieren. Dr. Michelle van Vliet vertelt over haar werk....


Partners veel vaker kopie dan tegenpool, zeggen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-09-2023

Tegenpolen trekken aan, we kennen hem allemaal. Maar heel veel bewijs is daar binnen onze relaties niet voor, zeggen onderzoekers. Sterker nog: wat betreft bepaalde kenmerken komen partners voor meer dan 80 procent overeen.   Van politieke standpunten, tot opleidingsniveau, geboortejaar, leefstijl...


Kauwtjes dumpen vrienden in ruil voor eten, maar familie is andere koek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-09-2023

Een kleine kraaiensoort blijkt nogal flexibel om te gaan met vriendschappen, als dat ze een voedselvoordeel oplevert. Maar als het aankomt op familie, is een beetje honger geen probleem. Engelse onderzoekers waren benieuwd naar het ontstaan van intelligentie. Ingewikkelde sociale constructies zouden...


Buitenaards ruimteschip gevonden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-09-2023

Een astrofysicus aan de universiteit van Harvard claimt dat hij waarschijnlijk fragmenten van een buitenaards ruimteschip gevonden heeft. Professor Avi Loeb ligt onder vuur vanwege zijn beweringen maar zelf wijst hij alle kritiek van de hand als 'onwetenschappelijk'.See omnystudio.com/listener for p...


XRISM Satelliet gaat röntgenfoto's maken van het heelal

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-09-2023

Vannacht gaat ie de lucht in: de XRISM satelliet. Deze kunstmaan, met aan boord Nederlands-Zwitserse apparatuur gaat röntgenfoto's maken van het heelal. Een paar weken geleden moest de lancering nog worden uitgesteld wegens een orkaan maar om kwart voor 1 vannacht is het zo ver. Projectleider Jan-W...


Mensheid stierf bijna uit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-09-2023

Zo'n 900 duizend jaar geleden stierf de mensheid bijna uit. Er waren destijds nog 1280 individuen over. Dat weten we dankzij DNA onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Tranen bevatten meer dan zout en water

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-09-2023

Tranen zijn, dankzij nieuwe onderzoeksmethoden, een belangrijke manier om diagnoses te stellen. Dr. Marlies Gijs, universitair docent in Maastricht, ontdekte dat traanvocht ziektekiemen kan bevatten. Dat biedt belangrijke voordelen voor bijvoorbeeld patiënten wiens hersenvocht moet worden onderzoch...


Een simpele behandeling voor oudersdomsdoofheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-09-2023

Ouderdomsdoofheid wordt veroorzaakt door het minder flexibel worden van de haartjes in het oor. De flexibiliteit van die haartjes wordt onder andere geregeld door cortisol. Wetenschappers kregen het voor elkaar om muizen weer beter te laten horen door hun cortisol te verhogen. Mogelijk werkt dit uit...


Sneller weefsel beoordelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-09-2023

Met een nieuwe miscroscooptechniek kan weefselonderzoek in de toekomst veel sneller. Nu moeten artsen en patiënten in ieder geval 24 uur wachten voordat het weefsel kan worden bekeken. Met de Hoge harmonische generatie miscroscooptechniek kan het binnen 7 minuten, ontdekte Laura van Huizen, medisch...


Slapen doe je zo

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-09-2023

Ouderen slapen het beste in een kamer die tussen de 20 en 25 graden Celsius is. Als de kamer warmer is, tussen de 25 en de 30 graden, dan vermindert de effectiviteit, lengte en rust van de slaap tot wel 10 procent. See omnystudio.com/listener for privacy information.


4 mythes over hardlopen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-08-2023

Ban van Hooren is fanatiek hardloper en doet zijn promotieonderzoek naar hardloopblessures. Uit meta-analyses en empirische onderzoek ontdekte hij dat veel hardloperwijsheden helemaal niet bewezen effectief zijn: het type schoenen maakt niet zo gek veel uit, net als de ondergrond, de cooling down he...


Water oogsten zoals een spin dat doet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-08-2023

Wetenschappers zijn geïnspireerd door de manier waarop spinnen water vangen in hun web en in hun vacht. Ze hebben papier ontwikkeld dat net als een spinnenweb water uit de lucht kan vangen. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Zo kan de natuur helpen in onze strijd tegen het water

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-08-2023

Zoutwatermoerassen tegen de dijken kunnen helpen om de dijken te beschermen. Als de zogenaamde schorren succesvol zijn, en vol weerbarstige planten zitten, dan fungeren ze als golfbrekers. Bovendien zijn schorren in staat om stikstof en koolstof efficiënt te verwerken. Ecoloog en modelleur Jim van...


Voor dit nieuwe antibioticum worden bacteriën niet resistent

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-08-2023

Er is een nieuw antibioticum ontdekt: Clovibactine. Het stofje is met een schepje uit de Noord-Amerikaanse grond opgevist en met een speciale methode opgekweekt. Het middel grijpt zich vast aan de bacterie op drie punten. Een van die punten kan bijna niet muteren. Daardoor kunnen bacteriën niet res...


Nieuwe neefjes van de T-rex ontdekt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-08-2023

Archeologen hebben twee nieuwe dinosauriërs ontdekt. De Ajnabia odysseus en de Chenanisaurus barbaricus zijn verre neefjes van de Tyrannosaurus rex en ze leefden op de plek waar nu Casablanca ligt. En deze soorten vertellen ons meer over de omstandigheden waarin de dino's in het einde van het Krijt...


Hoe kan je het beste ontspannen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-08-2023

Vragen van je kinderen tijdens het werk en werktelefoontjes tijdens het avondeten. Het is funest voor je productiviteit. Want mensen die vaak van rol moeten wisselen (van werknemer naar moeder of andersom) zijn moeier en daardoor minder productief. Onderzoeker Daantje Derks weet hoe je het beste kun...


Een symbool zegt meer dan duizend woorden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-08-2023

We onthouden plaatjes makkelijker dan woorden. Uit recent onderzoek blijkt dat we symbolen beter onthouden dan woorden die hetzelfde betekenen. En dat geldt dus ook voor logo's - belangrijk nieuws voor marketeer dus. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Het koraal is nog niet verloren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-08-2023

Het lijkt erop dat koraal zich kan aanpassen aan klimaatverandering! Dat blijkt uit onderzoek van Newcastle University. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Welk geluid maakt de sabeltandtijger?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-08-2023

Onder katachtigen zijn er twee groepen. Grote katten zoals leeuwen brullen, kleine katten zoals huiskatten spinnen. Maar welk geluid maakte de sabeltandtijger? See omnystudio.com/listener for privacy information.


Gedrag | Een goed cijfer zegt meer dan een slecht cijfer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-08-2023

Scholieren krijgen al snel 2 toetsen per week voor hun kiezen. En dus ook twee cijfers per week. Wat doen al die cijfers met kinderen?  Ontwikkelingspsycholoog Astrid Poorthuis onderzoekt het effect van cijfers op het zelfbeeld van jongeren en ontdekte dat hoe jongeren over een goed cijfer denken b...


Gedrag | Waarom Tinder de kans op een relatie verkleint?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-08-2023

Als mensen uit 30 potjes jam kunnen kiezen, maken ze minder vaak een aankoop dan als ze uit 6 potjes jam kunnen kiezen. En na de aankoop zijn ze minder tevreden. Bij Tinder werkt het precies zo, ontdekte sociaal psycholoog Tila Pronk. Na 50 profielen accepteren vrouwen bijna niemand meer. Gelukkig h...


Gedrag | Het zesde zintuig van agenten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-08-2023

Agenten kunnen de toekomst voorspellen met behulp van hun zesde zintuig. Dat toonde socioloog Laura Keesman aan in haar studie naar belichaming van het politievak. De van kleinste bewegingen weten de agenten al waartoe het kan leiden. Schreeuwen? Dat kan escalatie betekenen. Omdraaien? Deze verdacht...


Gedrag | Slapen in een vreemde omgeving

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-08-2023

Dat eerste nachtje in een hotel, op de camping of in een vakantiehuisje is altijd onwennig. En dat hebben honden ook. De eerste nachten in het asiel zijn ze vaak onrustig. Maar wordt het ooit hun thuis? Hoogleraar dierengedrag Saskia Arndt doet onderzoek naar dierenwelzijn en in een recente studie b...


Sterrenkunde | Hoe klinkt de zon?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-08-2023

De sterrenwacht in Utrecht heeft een radiotelescoop die het geluid van de zon kan ontvangen. Wetenschapsredacteur Sterre ten Houte de Lange ging erop af. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Sterrenkunde | Waar is het heelal van gemaakt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-08-2023

Atomen kennen we. Maar blijkbaar is er ook nog donkere materie en donkere energie. De 'yin en yang' van het heelal. Henk Hoekstra maakt foto's die antwoord moeten geven op de vraag wat die donkere materie en donkere energie is. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Sterrenkunde | Kan er leven ontstaan zonder water?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-08-2023

Er is water gevonden in de binnenste schijf rond een nieuwe ster. Het kan dat zijn dat daar leven gaat ontstaan. Maar het is honderden lichtjaren verderop. Hoe doe je onderzoek naar systemen die lichtjaren van ons af staan. Daar kan je niet met een emmertje en een schepje naartoe. Hoe doen ze onderz...


Sterrenkunde | Een goedkope telescoop

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-08-2023

Ruimtevaart kost klauwen met geld. Maar dat hoeft niet altijd. De Gusto-telescoop-missie kost met zo'n 40 miljoen maar een vijfde van gebruikelijke satelliet-missies die al snel 200-300 miljoen kosten. Met een ballon gemaakt van boterhamzakjes laten wetenschappers deze ballon vanaf het NASA-onderzoe...


Sterrenkunde | Is er leven op Pluto?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-08-2023

Is er leven op Pluto? Kun je dansen op de maan? Is er een plaats tussen de sterren waar je heen kan gaan? Als het aan sterrenkundige Floris van der Tak ligt is het antwoord: ja!  Zelfs binnen ons eigen zonnestelsel, op onze 'eigen planeten' verwacht Floris leven. En buiten ons zonnestelsel is de k...


Sterrenkunde | Spuitende zwarte gaten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-08-2023

Wie dacht dat zwarte gaten dingen waren waarin alles verdwijnt, die heeft het mis. Zwarte gaten trekken inderdaad alles aan in hun omgeving, maar als ze teveel materie eten, gaan ze scheten laten. Hoogleraar sterrenkunde aan de Universiteit Leiden en is senior scientist bij SRON Jelle Kaastra doet o...


Sterrenkunde | Het gevaar van vallende sterren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-08-2023

Wie afgelopen weekend een wens deed bij de vallende sterren, keek éigenlijk naar ruimtepuin dat met een rotsnelheid in onze atmosfeer opbrandde. De meeste meteorieten zijn maar klein, niet groter dan een tennisbal. Maar in juli vloog er een meteoriet zo groot als een flatgebouw rakelings langs de a...


Ah, zo laat een hagedis zijn staart teruggroeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-08-2023

Hoe kan een hagedis zijn staart volledig laten teruggroeien, zonder littekenweefsel? Deze vraag houdt wetenschappers al tijden bezig, zeker binnen de regeneratieve geneeskunde.   Onderzoekers in Californië denken nu weer een stapje verder te zijn in het beantwoorden van die vraag. Twee celtypen bl...


Eén van de redenen voor het succes van zoogdieren? Klein beginnen.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-08-2023

Er zijn verschillende theorieën over hoe zoogdieren zo succesvol zijn geworden als ze nu zijn. Een evolutie van de tong, onder andere, maar ook een ander dieet. En welk dieet precies, dat denken onderzoekers nu te kunnen bevestigen.  Veel gewervelde dieren, waaronder vissen en reptielen, hebben ee...


Biologie | Cellen kweken in het lab, maar dan met een robot

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-08-2023

Cellen kweken in het lab is arbeidsintensief en luistert enorm nauw. Kunnen we dat proces niet veel beter door een robot laten doen? Dat is waar onderzoeker Sam van Beuningen van het UMC Utrecht aan heeft gewerkt. We gingen langs in het nieuwe celkweeklab om van dichtbij te zien hoe ver hij hiermee...


Biologie | Wat we leren van andere zoogdieren over ons eigen kraakbeen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-08-2023

Kunnen we leren hoe we beschadigd kraakbeen in de mens beter kunnen repareren, door heel goed naar de structuur van botten en kraakbeen in andere zoogdieren te kijken? Onderzoeker Jos Malda van de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht denkt van wel. We gingen bij...


Biologie | Hoe wild is een wild dier nog?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-08-2023

Historicus Raf de Bont van de Universiteit Maastricht is gefascineerd door de relatie tussen mens en dier. Hij onderzoekt onder andere hoe wilde dieren in de afgelopen 150 jaar door ons mensen zijn verplaatst en wat dat voor effect heeft gehad. Met al die bemoeienis van ons mensen is de grotere vraa...


Samples uit luchtzuivering International Space Station doen nogal wat stof opwaaien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-08-2023

Als je denkt dat het stof in jouw huis erg is, think again. In de luchtzuiveringsinstallatie van het International Space Station vind je veel ergere dingen.  Gek eigenlijk dat het niet eerder is gedaan. Maar in een nieuw onderzoek van de Universiteit van Birmingham in samenwerking met NASA zijn sam...


Zeldzame vleesallergie nog een reden voor die tekencheck

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-08-2023

Het ‘alfa-gal’-syndroom is een aandoening waarbij patiënten na het eten van zoogdierenvlees, zuivel en sommige medicijnen een uitgestelde allergische reactie krijgen als gevolg van tekenbeten. De teek die dit veroorzaakt komt vooral voor in de VS, maar verspreidt zich inmiddels verder, dankzij...


Biologie | Massagraf dino's is schat aan informatie over kuddegedrag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-08-2023

Kunnen we ook achter het gedrag komen van dieren die allang uitgestorven zijn? Dat vraagt bioloog Jimmy de Rooij van Naturalis zich af. Hij bestudeerde voor zijn promotieonderzoek een massagraf van Triceratopsen. Binnen het onderzoek bekeken ze zowel het sediment om de botten, als de botten zelf. En...


Biologie | Op naar ARTIS voor een mini-college microben en hun nut

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-08-2023

We gingen langs in dierentuin ARTIS. Niet voor de olifanten, of de gorilla's, maar om meer te horen over beestjes die je met het blote oog niet eens kunt zien. Laborant Loek van Buuren vertelt dat niet alleen wij, maar ook de dieren in Artis niet zonder microben kunnen. Wist je bijvoorbeeld dat ze e...


Supergroep van satellieten zoomt verder in op methaanuitstoot

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-08-2023

Methaan is een broeikasgas dat een grote bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is verantwoordelijk voor meer dan een derde van de opwarming van de aarde.   Er wordt dan ook veel onderzoek gedaan naar hoe we methaan-hotspots zo goed en snel mogelijk kunnen detecteren. Het Nederlandse instrumen...


Kunnen mensen deepfake-spraak van echte spraak herkennen? Niet echt.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-08-2023

Stemmen kunnen steeds realistischer worden nagemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie. Horen we straks het onderscheid nog wel? Nee, zeggen onderzoekers. Sterker nog: dat kunnen we nu al niet zo goed.   Het is niet het eerste onderzoek waarin hiernaar gekeken is, maar wel het eerste waarin...


De zwezerik: toch geen nutteloos orgaan op latere leeftijd?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-08-2023

De zwezerik of thymus is een orgaan achter het borstbeen. In de kindertijd speelt het een belangrijke rol bij de ontwikkeling van ons afweersysteem. De zwezerik maakt namelijk afweercellen en cellen die onthouden hoe we bepaalde afweerstoffen maken tegen allerlei bacteriën en virussen.  Als iemand...


Onze planeet | Het effect van baggeren en opspuiten op het leven in de bodem

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-08-2023

In Nederland doen we graag dingen met zand. Sterker nog: we moeten wel als laag landje. We baggeren, we spuiten stranden op... maar wat is het effect daarvan op de beestjes in de bodem?  Onderzoeker Tjitske Kooistra van het NIOZ zoekt dat uit voor één specifiek diertje: de platte slijkgaper. We...


Boomringen geven nieuw inzicht in klimaat van de middeleeuwen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-08-2023

Een analyse van 1170 jaar aan Noord-Europese boomringdata geeft onderzoekers nieuwe kennis over het klimaat in de middeleeuwen. Het was waarschijnlijk een stuk kouder dan gedacht en dat is niet bepaald goed nieuws.  Tel de groeiringen van een boom en je weet hoe oud hij is. Maar uit die ringen kun...


Onze planeet | Wat is er voor geks aan de hand in deze Groenlandse fjord?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-08-2023

Het is belangrijk om het smeltgedrag van de gletsjers in Groenland zo goed mogelijk te begrijpen en voorspellen. Dat gedrag kan per locatie alleen net weer anders zijn en dan zul je er toch echt heen moeten om erachter te komen hoe het precies zit.  Dat is bijvoorbeeld het geval in één specifieke...


Onze planeet | Deze bacterie ruimt ammoniak voor ons op en produceert tegelijk raketbrandstof

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-08-2023

Steeds vaker ontdekken we bacteriën met handige trucjes die we in ons voordeel kunnen gebruiken. Voor één soort - die zich al bewezen heeft als belangrijke schoonmaakhulp - heeft een onderzoeker bijzondere plannen. De anammox-bacterie, die begin jaren negentig is ontdekt, vind je al in meerdere a...


Onderzoekers passen fruitvliegjes zo aan dat ze kunnen voortplanten zonder man

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-08-2023

Sommige dieren, waaronder enkele vogelsoorten, hagedissen en krokodillen, kunnen het van nature: zonder bevruchting van een mannetje toch zwanger worden van een jong.  Andere dieren, zoals de mens, maar evengoed de meeste fruitvliegjes, lukt dat niet. Laten we daar eens even verandering in brengen,...


Onze planeet | Hoe een mysterieuze lijn door Indonesië diersoorten heeft verdeeld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-07-2023

Het is al lange tijd een groot mysterie: hoe kan het dat aan weerszijden van een denkbeeldige lijn die door Indonesië loopt, totaal verschillende diersoorten te vinden zijn? Onderzoeker Lydian Boschman van de Universiteit Utrecht heeft voor ons het antwoord. Meer lezen over het onderzoek kan hier:...


Zo klinkt een twinkelende ster

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-07-2023

Soms lijken sterren net te twinkelen, maar wat je in zo'n geval eigenlijk ziet is een beïnvloeding van het sterlicht terwijl het door de atmosfeer naar de aarde reist. Toch hebben sterren ook een aangeboren manier van twinkelen, die in gang wordt gezet door golvende gaststromen die door de ster hee...


Ratten kietelen in naam van de wetenschap

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-07-2023

Geluiden zoals lachen hebben een belangrijke functie in speelgedrag. Als kinderen speel-vechten dan houden ze deze signalen ook in de gaten bij elkaar om te bepalen of ze door kunnen gaan of niet.  Achter het produceren van die geluiden tijdens spel moet haast wel een georganiseerd hersenmechanisme...


Het lichaam | Het immuunsysteem helpen vechten tegen ziektes, met nanotechnologie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-07-2023

Ons immuunsysteem speelt bij veel grote ziektes een essentiële rol. De cellen die in het geval van ziekte aan de slag gaan - onze immuuncellen - worden aangemaakt in ons beenmerg. Wat nou als we daar de grootouders en ouders van die cellen kunnen helpen om sterkere kinderen te maken?  Onderzoeker...


Het lichaam | Kraakbeen printen van onze eigen cellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-07-2023

Schade aan ons kraakbeen herstelt niet vanzelf. Wat nou als we straks gewoon een nieuw stukje kunnen printen? Op maat gemaakt. Van onze eigen cellen. We gingen langs bij onderzoeker Jos Malda van het UMC Utrecht om hier meer over te horen.See omnystudio.com/listener for privacy information.


We schatten het gewicht van onze eigen handen totaal verkeerd in

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-07-2023

Hoeveel weegt je hand? Volgens Engelse onderzoekers denken mensen dat hun handen veel lichter zijn dan daadwerkelijk het geval is. Sterker nog: ze zitten er 50 procent naast.  Om dit onderzoek te kunnen doen, moest eerst worden gekeken: hoe meet je hoe zwaar iemand denkt dat een hand is? Ze losten...


Het lichaam | Mini ruggengraatjes laten groeien in het lab

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-07-2023

Onderzoeker Marek van Oostrom van het Hubrecht Instituut in Utrecht laat in schaaltjes in het lab kleine ruggengraatjes groeien. Waarom? Om erachter te komen hoe wervels nou precies ontstaan, wat voor rol de timing daarbij speelt en waar het allemaal mis kan gaan. Zo hoopt hij eerst het proces beter...


Het lichaam | Implantaten die helpen bij herstel en daarna oplossen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-07-2023

Het is tijd voor een nieuwe generatie implantaten. Implantaten die het lichaam niet in de weg zitten, maar het helpen om zelf te herstellen. We gingen langs bij de TU Eindhoven, om van twee onderzoekers te horen hoe ver ze hiermee zijn.  In deze audio hoor je onderzoekers Dan Jing Wu van start-up V...


Het effect van Saharastof op de hoeveelheid methaan in de atmosfeer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-07-2023

Methaan is een broeikasgas dat een grote bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is verantwoordelijk voor meer dan een derde van de opwarming van de aarde. De hoeveelheid methaan in de atmosfeer neemt nog altijd rap toe, waarbij de grootste toenames tot nu werden gemeten in 2020 en 2021. En het...


Het lichaam | De link tussen darmbacteriën en temperament

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-07-2023

Onderzoekers willen weten of er een link te vinden is tussen de bacteriën die in onze darmen leven en ons temperament. Om het antwoord op die vraag te vinden gaan ze onder andere tijdens Lowlands poepsamples verzamelen. Festivalgangers krijgen toegang tot een ruim en schoon toilet, waar ze zo lang...


Vissen wachten netjes op hun beurt bij smalle doorgangen om opstoppingen te voorkomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-07-2023

De tropische neontetra - een kleine vissoort van zo'n 3 centimeter met felle kleurtjes die oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt - houdt er keurige manieren op na. Komt een school van deze visjes een smalle doorgang tegen, dan proberen ze niet met z'n allen als eerste er doorheen te persen, nee, ze v...


Hoe kunnen paddenstoelen honderden jaren oud worden zonder kanker te krijgen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-07-2023

Met iedere celdeling neemt het risico op kanker toe. Een langlevende soort zoals de olifant zou dus vaker kanker moeten krijgen dan een kortlevende soort zoals de muis. Maar in 1975 bleek al dat dit niet zo is en dat er maar weinig variatie is in kankerrisico tussen diersoorten.   Tussen schimmelso...


Alleen sporten in het weekend is even gezond voor je hart, zeggen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-07-2023

Sport en beweging: ons lichaam kan niet zonder. Maar niet iedereen heeft tijd en energie om doordeweeks aan de bak te gaan. Ben jij iemand die alleen in het weekend sport, dan hebben onderzoekers uit de VS goed nieuws: voor je gezondheid is dat helemaal prima.  Als je nou aan het trainen bent voor...


James Webb spot bijzondere stofdeeltjes in het vroege universum

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-07-2023

De James Webb Telescoop heeft weer eens wat bijzonders gespot: complexe stofdeeltjes in het hele vroege universum. Vergelijkbare deeltjes zijn al wel eens gevonden op veel latere momenten, maar nog nooit zo ver terug.  De stofdeeltjes zijn ook nog eens net even anders dan wat eerder is gezien, wat...


Onderzoek naar zelfcontrole: vergeet de invloed van culturele normen niet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-07-2023

Het is een bekend experiment met kinderen: je legt een snoepje neer, zegt dat ze daar niet aan mogen zitten en verlaat vervolgens de kamer.   Hoe een kind daarop reageert, en of het toch het snoepje pakt, kan behoorlijk wat zeggen over karakter en zelfs - menen onderzoekers - over latere schoolpres...


Uniek fossiel gevonden van een zoogdier dat een hap neemt uit een dinosaurus

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-07-2023

Een 125 miljoen jaar oud fossiel - gevonden in China - laat een zoogdier zien dat een hap neemt uit een dinosaurus. Het is absoluut een unieke vondst, maar hoeveel kunnen de onderzoekers echt zeggen over deze versteende interactie?  We bespreken het met paleontologen Melanie During van de universit...


Overleving kinderen met acute lymfatische leukemie naar 94 procent gestegen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-07-2023

De vijfjaarsoverleving van alle kinderen met acute lymfatische leukemie is gestegen naar 94 procent, blijkt uit onderzoek van het Prinses Máxima Centrum in Nederland.  De vijfjaarsoverlevingskans voor kinderen met deze vorm van kanker - de meest voorkomende kinderkankersoort in Nederland - is sind...


Kieskeurige groene zeeschildpadden eten al duizenden jaren bij dezelfde eetgelegenheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-07-2023

Al 3000 jaar bezoeken generaties van groene zeeschildpadden dezelfde zeegrasvelden om te voeden. Het is kennis die kan helpen bij het beschermen van de soort.   Dat zeeschildpadden hun helen leven migreren tussen broedgebieden en voedselgebieden, dat wisten we al. Maar dat velen generaties na elkaa...


Nachtegalen passen razendsnel toonhoogte aan op concurrenten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-07-2023

Als we met iemand praten passen we ons op allerlei manieren aan. Onze gezichtsuitdrukking kan veranderen, onze houding en zelfs de grootte van onze pupillen.  Ook de timing en toonhoogte van ons stemgeluid passen we aan. Onderzoekers waren benieuwd hoe dieren dit doen. Specifieker: hoe zangvogels d...


Hoe de evolutie zeeslangen hun kleurenzicht teruggaf

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-07-2023

Het komt regelmatig voor dat de evolutie iets wijzigt aan de lichtgevoelige receptoren die een grote rol spelen bij het zicht van een dier. Meestal gaat het dan om een verlies van genen die verantwoordelijk zijn voor deze receptoren.   Zo kan een soort bijvoorbeeld sommige kleuren minder goed zien,...


Zakpijp-fossiel schuift mogelijk het ontstaan van gewervelde dieren een flink stuk op

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-07-2023

In 2019 belandde een fossiel niet groter dan een vinger op het bureau van een paleontoloog van de universiteit van Harvard. A jaren lag het exemplaar in een la van een museum. Gevonden in het westen van Utah, dachten ze destijds dat het om een in de zee levende ongewervelde zakpijp moest gaan. Een d...


Astronomen vinden zeldzame ultrakoude bruine dwergster

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-07-2023

Kouder dan een kampvuur en kleiner dan Jupiter, is de bruine dwergster die astronomen hebben gespot. Het is niet de koudste ster ooit gevonden, maar wel de koudste die met behulp van radiogolven is gezien. En dat maakt het een bijzondere vondst.   Slechts 10 procent van alle bruine dwergsterren pro...


Waarom kijken we weg van enge dingen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-07-2023

Onderzoekers waren benieuwd wat er in de hersenen gebeurt als we wegkijken van iets engs. Om daarachter te komen deden ze een experiment met fruitvliegjes.  Waarom doen we onze handen voor onze ogen bij die ene scène in een horrorfilm? Of kijken we weg als iemand anders iets engs doet? Deze reacti...


Megalodon toch geen snelle zwemmer, maar wel een hele hongerige

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-07-2023

Bijna overal ter wereld kwam hij voor, de 3,6 miljoen jaar geleden uitgestorven reuzenhaai megalodon. Gigantisch veel weten we niet over de enorme haaiensoort, want onderzoekers hebben weinig bruikbare fossielen om mee te werken. Een paar tanden, wat wervels. Veel is het niet.   Toch zijn er zeker...


Kunnen we stilte horen of niet?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-07-2023

Nemen we stilte waar op dezelfde manier als we geluid waarnemen? Of is het slechts het ontbreken van iets wat we kunnen waarnemen? Op die vraag denken onderzoekers het antwoord te hebben. Ze deden een serie experimenten met daarin geluidsillusies. Deelnemers kregen twee voorbeelden te horen van een...


Een zacht implanteerbaar robothart voor mensen met ernstig hartfalen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-07-2023

Een consortium van Nederlandse onderzoekers heeft een flinke subsidie gekregen voor het verder ontwikkelen van een zacht implanteerbaar robothart voor mensen met ernstig hartfalen.  Voor sommige hartpatiënten is een harttransplantatie nog de enige optie, maar er zijn maar heel weinig beschikbare d...


Hoe beweging van tektonische platen de biodiversiteit heeft beïnvloed

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-07-2023

Onderzoekers zeggen te hebben ontdekt dat beweging van de tektonische platen van de aarde indirect de biodiversiteit beïnvloedt.   In cycli van 36 miljoen jaar zou het schuiven van de platen zorgen voor veranderingen in de zeespiegel, wat al zeker 250 miljoen jaar zorgt voor golven van biodiversit...


Onderzoekers vinden nieuwe manier om te bepalen welke plantaardige producten iemand heeft gegeten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-07-2023

Een nieuwe manier om te bepalen wat iemand echt heeft gegeten, kan helpen om klinische studies, voedingsonderzoek en historisch onderzoek te verbeteren, zeggen Amerikaanse onderzoekers.  Ze vonden een genetische marker voor chloroplasten die voorkomen in plantencellenen verantwoordelijk zijn voor h...


Score cognitieve test schiet omhoog na 3 maanden leren op latere leeftijd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-07-2023

Helemaal nieuw is het idee niet, maar altijd fijn als het weer even onderschreven wordt: nieuwe dingen leren op latere leeftijd is goed voor je.  In het geval van dit onderzoek: goed voor je cognitie. Gemiddeld gaat onder andere de snelheid waarmee we cognitieve taken uitvoeren vanaf een jaar of 30...


Hoe heet is te heet voor een mens?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-07-2023

Deze week werd wereldwijd gemiddeld de warmste dag ooit gemeten. Ook was juni wereldwijd de warmste juni ooit. Records die naar verwachting keer op keer gebroken gaan worden.   Maar wanneer is het ergens te warm voor ons mensen? Volgens een onderzoeker uit Engeland ligt de bovengrens tussen de 40 e...


Geur van hand genoeg om geslacht te bepalen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-07-2023

Onderzoekers uit Florida zijn erachter gekomen dat de geur van een hand genoeg is om accuraat iemands biologische sekse te bepalen.   Het idee is dat dit handig kan zijn voor forensisch onderzoek, in gevallen waarin indicatoren als DNA en vingerafdrukken niet voldoende of helemaal niet aanwezig zij...


Monogame vogels gaan om dezelfde redenen uit elkaar als wij mensen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-07-2023

Vreemdgaan, te lange periodes zonder elkaar: het zijn enkele van de oorzaken voor het beëindigen van een monogame relatie. En dat blijkt evengoed voor vogels te gelden als voor mensen.   Naar schatting heeft meer dan 90 procent van de vogelsoorten een vaste partner. Sommigen voor een leven lang, a...


James Webb spot het verste actieve superzware zwarte gat ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-07-2023

Onderzoekers hebben het verste actieve superzware zwarte gat tot nu toe gespot met behulp van de James Webb Space Telescope. Maar heel zwaar is hij niet.  Wie goed op heeft gelet, heeft eerder al berichten hierover voorbij zien komen. Maar nu is het samen met enkele andere ontdekkingen officieel ge...


Onderzoekers hoopvol over nieuw malariamiddel dat volledige bescherming kan bieden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-07-2023

Onderzoekers van het LUMC en het Centre for Human Drug Research hebben de werking onderzocht van een nieuw medicijn tegen de meest voorkomende en gevaarlijkste vorm van malaria.   Uit de studie met vrijwilligers blijkt dat het gebruik van het experimentele geneesmiddel volledige bescherming biedt t...


Een nog betere afvalwaterzuivering? Stop er plantjes in.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-07-2023

Het afvalwater dat op dit moment wordt geloosd in onze natuur bevat nog teveel schadelijke stoffen. Daarvoor denken onderzoekers nu een mooie oplossing te hebben: kleine plantjes toevoegen aan het waterzuiveringsproces. Voordat ze zeker konden weten dat dit werkte moest er eerst wel een heleboel ond...


Start up plaatst implantaat tegen ernstige migraine bij eerste patiënt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-07-2023

Kan een implantaat vlak onder de huid ernstige migraine verlichten? Een Nederlandse start up denkt van wel. Ze plaatsten recent hun eerste implantaat bij een patiënt en zijn blij met het resultaat. Natuurlijk is er nog veel vervolgonderzoek nodig met grotere groepen patiënten om iets te kunnen zeg...


Satellietinstrument dat continu bliksem in heel Europa en Afrika kan detecteren nu ingeschakeld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-07-2023

ESA en Eumetsat hebben vandaag de eerste beelden vrijgegeven van de Lightning Imager aan boord van de eerste Meteosat Third Generation satelliet, die in 2022 werd gelanceerd.  Het instrument kan continu snelle lichtflitsen detecteren in de atmosfeer van de aarde, zowel overdag als 's nachts, vanaf...


Onderzoekers ontwerpen een blokje rubber dat tot tien kan tellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-07-2023

Klinkt misschien een beetje gek, of zelfs onmogelijk, maar onderzoekers hebben een blokje rubber ontwikkeld dat tot tien kan tellen. Het doel is om materiaal te maken dat taken van computers kan uitvoeren, zonder daarbij stroom of een batterij nodig te hebben. Materiaal dat kan tellen was een logisc...


Galactisch orkest van zwaartekrachtgolven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-07-2023

Het bestaan van de door Einstein voorspelde zwaartekrachtgolven is sinds 2015 bewezen.  Zwaartekrachtgolven zijn verstoringen in de tijd-ruimte, veroorzaakt door elkaar opslokkende zwarte gaten. Sindsdien gaat het snel, deze week maakte een samenwerkingsverband van  onderzoekers over de hele werel...


Dolfijnenmoeders praten babytaal tegen hun jongen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-07-2023

Mensen maken rare geluiden tegen baby's. Hoog en kirrend: 'koetsjie koetsjie!' Naar nu blijkt doen dolfijnen precies hetzelfde! Dolfijnenjongen blijven wel zes jaar bij hun moeder, de kinderachtige taal zorgt waarschijnlijk voor een sterke band tussen moeder en kind. See omnystudio.com/listener for...


Nieuwe Obesitas-medicijnen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-06-2023

Er zijn twee middelen op de markt tegen obesitas, maar die zijn erg duur en moeten wekelijks worden ingespoten. Binnenkort worden er twee nieuwe middelen toegelaten, in pilvorm en voor een veel lagere prijs. See omnystudio.com/listener for privacy information.


Oerang Oetangs kunnen beatboxen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-06-2023

Vogels kunnen het, sommige beatboxende rappers kunnen het en Oerang Oetangs kunnen het: twee geluiden tegelijk maken.  Onderzoekers van de universiteit van Warwick maakten bijna 4000 uur opnames van de grote mensapen. De meervoudige geluiden worden door de dieren gebruikt als waarschuwing maar ook...


Kannibalisme is zo oud als de mensheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-06-2023

Wetenschappers hebben sterke aanwijzingen gevonden dat kannibalisme onder mensen zeker anderhalf miljoen jaar geleden al voorkwam. Op een fossiel scheenbeen, gevonden in Kenia, zijn duidelijke snijsporen aangetroffen. Gemaakt met stenen werktuigen. Paleontoloog bij Naturalis Rob van den Berg geeft t...


Weinig bewustzijn over bewustzijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-06-2023

Twee wetenschappers, een filosoof en een neurowetenschapper, maakten 25 jaar geleden een wedje. De neurowetenschapper dacht dat de werking van ons bewustzijn in de hersenen vandaag de dag goed uit te leggen zou zijn. Waar zit het, hoe werkt het technisch. Hij verloor. De filosoof had ingezet op nog...


Fosfor aan de rand van de Melkweg

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-06-2023

Aan de rand van onze melkweg hebben wetenschappers met behulp van radiotelescopen het element fosfor aangetoond. Dat is bijzonder want fosfor is een van de zes bouwstenen voor leven. Onze ideeën over het bewoonbare deel van de melkweg moeten daarom op de schop. See omnystudio.com/listener for priv...


Overlevingskansen borstkanker flink toegenomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-06-2023

De kans om borstkanker te overleven is fors toegenomen, de afgelopen decennia. Een groot Brits onderzoek, gepubliceerd in Nature stelt: 'Huge leap in breast-cancer survival rate'.  Wetenschap Vandaag sprak met de voorzitter van het Nationaal Borstkanker Overleg, oncoloog en borstkankerchirurg Marie...


De witte stipjes op de vleugels van monarchvlinders helpen ze beter te vliegen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-06-2023

Monarchvlinders wegen niet meer dan een paperclip, maar leggen gigantische afstanden af als ze in de herfst migreren naar hun overwinterplek. Soms wel 4000 kilometer.   Nou is het voor alle vliegende migrerende dieren belangrijk om zo efficiënt mogelijk te vliegen. Maar dat is helemaal noodzakelij...


Sterrenkundigen zien voor het eerst lange gammastraling in het centrum van een oud sterrenstelsel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-06-2023

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft voor het eerst een lange gammaflits waargenomen bij het centrum van een oud sterrenstelsel. En dat is behoorlijk bijzonder.  Meestal ontstaat zo'n gammaflits, de sterkste en helderste explosie van het universum, bij instortende zware sterren. Of wan...


Hoe weet een bladsnijdersmier toch altijd precies hoe groot z'n stukje blad moet zijn?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-06-2023

Bladsnijdersmieren, je verwacht het niet, snijden graag kleine stukjes van bladeren af, om ze vervolgens naar hun nest te tillen waar het als voedsel dient voor schimmels die ze daar laten groeien. Die stukjes blad zijn soms wel zes keer zo zwaar als de mier zelf. Maar hoe weet een mier hoe groot he...


Het slapende superzware zwarte gat in de Melkweg blijkt 200 jaar geleden even wakker te zijn geweest

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-06-2023

Een internationaal onderzoeksteam heeft ontdekt dat het slapende superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg zo’n 200 jaar geleden eventjes van zich heeft laten horen.  Een jaar lang slokte het toen nabije objecten op, wat zorgde voor veel intensere röntgenstraling dan nu. Het zou ook ve...


Kunstmatige intelligentie voorspelt hitpotentie liedje met 97 procent zekerheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-06-2023

Welk nummer gaat het goed doen onder het grote publiek? Een vraag waarop muziekproducers, radiostations en een hele hoop andere mensen heel graag vooraf het antwoord zouden weten.  Om te voorspellen of iets een hit wordt of niet, hetzelfde geldt voor films of series, wordt vaak gebruik gemaakt van...


Onderzoekers maken kwaliteit van leven na behandeling kinderkanker meetbaar

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-06-2023

Hoe kun je meten of een kinderkankerbehandeling mensen niet alleen in leven houdt, maar of er daarna ook sprake van kwaliteit van leven is? Daar hebben onderzoekers van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie zich de afgelopen jaren op gericht. Ze ontwikkelden per type kinderkanker een soor...


Haal je altijd koffie voor collega's? Niet meer doen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-06-2023

Ben je zo iemand die altijd koffie haalt voor collega's? Hartstikke lief, maar meteen mee stoppen, volgens nieuw onderzoek. Het heeft alles te maken met ons zitgedrag. Ondanks dat we al een tijdje weten dat veel zitten niet bepaald goed voor ons is, werken strategieën om het tegen te gaan op de lan...


Oppompen grondwater heeft de kanteling van de aarde veranderd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-06-2023

Twee biljoen ton aan water zouden wij mensen tussen 1993 en 2010 alleen al hebben opgepompt uit ondergrondse waterbronnen. Volgens onderzoekers is één van de gevolgen hiervan dat de geografische Noordpool met meer dan 4 centimeter per jaar is opgeschoven.   De kanteling van de as waar omheen een...


Europese ruimtetelescoop Euclid klaar om twee miljard sterrenstelsels in kaart te brengen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-06-2023

Begin juli is het zover: dan gaat de Europese telescoop Euclid de ruimte in om onder andere de vorm en verdeling van twee miljard sterrenstelsels in kaart brengen. Ook zal van 35 miljoen verre sterrenstelsels de precieze afstand worden bepaald.  De missie is bedoeld om duidelijkheid te krijgen over...


De havenpissebed is de weg kwijt en dat is onze schuld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-06-2023

Uit nieuw onderzoek blijkt dat een van kleur veranderende pissebed die in het water leeft nogal in de war raakt van onze kunstverlichting aan de kust.   Het diertje van zo'n 2,5 centimeter leeft graag ter hoogte van de vloedlijn, zoekt in het donker naar eten en kan daarbij van kleur veranderen om...


Preventief afzagen hoorns verandert sociaal gedrag van neushoorns

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-06-2023

Toen het stropen van neushoorns op zijn ergst was, kozen sommige natuurbeheerders in Afrika voor een laatste redmiddel om de dieren te beschermen: zelf hun hoorns afzagen. Dit doet een neushoorn geen pijn, al moet het dier wel eerst verdoofd worden natuurlijk, wat ook weer risico's kent. Het idee is...


De geheimen van het vaginale microbioom: wat weten we en wat nog niet?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-06-2023

Dat de samenstelling van ons darmmicrobioom belangrijk is, dat weten we inmiddels. Maar hoe zit het met het microbioom van de vagina?   Onderzoeker Sarah Lebeer van de Universiteit Antwerpen kijkt hier in haar werk uitgebreid naar. Zij en haar team krijgen daarvoor binnen het Isala-project - het gr...


Onderzoekers maken synthetisch menselijk embryo van stamcellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-06-2023

Groot nieuws op een Amerikaans congres: het zou namelijk voor het eerst gelukt zijn om een synthetisch menselijk embryo te maken van stamcellen. Het gaat nu nog om een model, dat vooral voor onderzoek bedoeld is. We bespreken het nieuws met klinisch embryoloog in het Amsterdam UMC Sebastiaan Mastenb...


Waarom vliegen die dode soortgenoten zien sneller verouderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-06-2023

Onderzoekers uit de VS zeggen te hebben ontdekt hoe het kan dat vliegen die dode soortgenoten zien sneller ouder worden. Het zit hem in een specifieke reactie van de hersenen.   Bij veroudering speelt natuurlijk van alles mee. Waaronder genen en leefomstandigheden. Hoewel we weten dat wat we meemak...


Heet gebakken eten mogelijk ongezond vanwege DNA-schade in het eten zelf

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-06-2023

Diëten waarin veel rood vlees en gefrituurd eten voorkomt worden al lange tijd gelinkt aan ziektes als kanker. In een nieuw onderzoek hebben ze uitgezocht of het effect mogelijk iets te maken heeft met DNA-schade die tijdens het bereidingsproces ontstaat in het eten zelf. Lees hier meer over het St...


Als de vroegste landdieren toch niet uit eieren kwamen, wint de kip dan de kip/ei-discussie?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-06-2023

Wat kwam eerst: de kip of het ei? Onderzoekers die hebben gekeken naar hoe de allereerste reptielen en vogels hun jongen ter wereld brachten, denken het nu echt te weten. Al waren ze niet echt uit op het winnen van deze discussie.  Uit het onderzoek, zou blijken dat de eerste reptielen, vogels en...


Voor het eerst gezien: een krokodil die zichzelf zwanger heeft gemaakt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-06-2023

Een maagdelijke geboorte, wordt het ook wel genoemd: wanneer een dier wordt geboren zonder dat de moeder bevrucht is door een mannetje. Dat komt onder andere voor bij sommige vogels, maar nu is het voor het eerst ook bij een krokodil gezien.   Het ei waarin het babykrokodilletje zat komt van een 18...


Kindvriendelijke knoopcelbatterij moet ernstige schade bij doorslikken voorkomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-06-2023

Naar schatting gaat het om zo'n 2000 kinderen per jaar die overlijden of ernstig letsel oplopen door het doorslikken van een knoopcelbatterij. Je vindt deze kleine batterijtjes onder andere in autosleutels of speelgoed. Onderzoekers uit Delft en Groningen hebben hard gewerkt aan een kindvriendelijke...


Onderzoekers ontwerpen voor het eerst samen met ChatGPT een robot

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-06-2023

Kan ChatGPT ook een robot ontwerpen? Vroegen ze zich bij de TU Delft af. Komt het model dan ook met iets nuttigs? En tegen welke problemen en risico's lopen we aan als we de aanwijzingen opvolgen?  De onderzoekers wilden niet zomaar een robot ontwerpen, maar eentje waar we ook echt wat aan hebben....


Klitten van zenuwvezels in de hersenen ontwarren met licht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-06-2023

Onze hersengebieden zijn met elkaar verbonden via miljarden hele dunne zenuwvezels. Maar die verbindingen in kaart brengen is heel moeilijk. Ze zitten soms dicht op elkaar gepakt en kunnen in elkaar verstrikt zitten.  Toch is het onderzoekers in Delft nu samen met collega's in Duitsland en de VS we...


Nieuw nanomedicijn veelbelovend tegen levensbedreigende immuunreactie door sepsis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-06-2023

Nanodeeltjes ontwikkeld door bio-ingenieurs van de Technische Universiteit Eindhoven en immunologen van het Radboudumc gaan een overreactie van het immuunsysteem eerst tegen, om het immuunsysteem vervolgens een boost te geven.    Sepsis is een levensbedreigende conditie, waar alleen in Nederland a...


Kun je met alleen smartwatchdata emoties voorspellen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-06-2023

Kan kunstmatige intelligentie inschatten wanneer we ons goed voelen? En kunnen we dat gebruiken om gezonder te leven? Aan die vragen wordt aan de TU Eindhoven gewerkt door Pieter van Gorp en zijn team.  Vorig jaar september deed hij tijdens het Betweter festival een experiment om te kijken of ze me...


Voor het eerst stuurt een satelliet zonne-energie naar de aarde vanuit de ruimte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-06-2023

Kunnen we in de ruimte, op plekken waar zonlicht altijd kan komen, zonne-energie opwekken? Met dat idee werd in januari een eerste test-satelliet van de technische universiteit Caltech gelanceerd en ze hebben goed nieuws: het is ze gelukt.  De satelliet moest op zo'n 500 kilometer boven de aarde zo...


Naald gebaseerd op angel van wesp & sensor die seintje geeft bij plantenstress

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-06-2023

Naar de behoeftes van planten luisteren met slimme sensoren, of een bioptnaald geïnspireerd door de angel van een wesp: het zijn twee voorbeelden van projecten die uit het samenwerkingsverband van de vier technische universiteiten van Nederland zijn gekomen.  We horen van Berend de Klerk hoe het e...


Waren niet wij, maar een andere mensachtige eerst met begrafenissen, werktuigen en kunst?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-06-2023

Kan het zo zijn dat niet wij moderne mensen, maar een andere mensachtige met veel kleinere hersenen de eerste ter wereld was die aan begrafenissen, het maken van werktuigen en kunst deed? Daarover wordt - naar aanleiding van nieuw onderzoek - nu druk gediscussieerd onder archeologen. We bespreken he...


Systemen die luchtkwaliteit meten verzamelen per ongeluk ook eDNA

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-06-2023

Engelse en Canadese onderzoekers hebben DNA-bewijs gevonden van meer dan 180 dier- en plantensoorten in de filters van twee systemen die bedoeld zijn om de luchtkwaliteit te monitoren.  Al die tijd zat het er gewoon al: eDNA-data van vogels, bijen, teken, bomen, schimmels, insecten, planten en zoog...


Duurzaam vis consumeren en serveren: er valt nog veel te leren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-06-2023

Vandaag ontmoeten chef-koks en wetenschappers elkaar op Texel om het te hebben over vis. Met als doel: betere keuzes maken in welke vis er wanneer op ons bord terechtkomt.  In deze audio hoor je onderzoeker Kees Camphuysen van het NIOZ. Meer over World Ocean Day in Nederland vind je hier: NIOZ cele...


Hoe vind je als woestijnmier je nest terug tussen al dat zand?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-06-2023

Om eten en hun nestgenoten te vinden moeten woestijnmieren gigantische afstanden tot wel 2 kilometer afleggen door barre omstandigheden. En als het ze dan lukt om in die uitgestrekte brandende zandmassa iets van eten te vinden, dan staan ze voor een nog veel grotere uitdaging: het terugvinden va...


Onderzoekers gaan kijken hoe licht het babybrein beïnvloedt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-06-2023

In hoeverre heeft licht invloed op de ontwikkeling van het brein van te vroeg geboren baby's? Met die vraag gaan ze in het UMC Utrecht aan de slag.   Te vroeg geboren baby’s zijn enorm kwetsbaar. Ze lopen onder andere het risico een ontwikkelingsachterstand op te lopen. Elk voordeel dat artsen ze...


Hoe kouder de leefomgeving, hoe socialer het gedrag?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-06-2023

Voor het eerst hebben onderzoekers laten zien hoe een extreem koude leefomgeving kan zorgen voor het ontstaan van socialer gedrag.  Voor het onderzoek werden langoer-apen en neusapen bestudeerd. Deze soorten vind je in uiteenlopende leefgebieden. Van tropische regenwouden tot met sneeuw bedekte ber...


Zonder het ontstaan van de tong waren wij er allemaal niet geweest

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-06-2023

Zo'n 400 miljoen jaar geleden verplaatsen de eerste dieren zich van het water naar het land. Er was genoeg te eten voor ze, alleen was er één probleem: zonder tong en zonder water ging slikken nogal moeilijk.  Inmiddels kan de tong gigantisch veel en komt hij in vele vormen voor. Een giraf kan z'...


Mogelijk een derde van meest voorkomende planeten in Melkwegstelsel 'leefbaar'

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-05-2023

Astronomen van de Universiteit van Florida denken - op basis van de nieuwste gegevens van twee ruimtetelescopen – dat een derde van de meest voorkomende planeten in ons Melkwegstelsel weleens leven zou kunnen bevatten.   Ons eigen zon is behoorlijk uniek in het Melkwegstelsel. De meest voorkomend...


Maagverkleining heeft volgens onderzoek ook positief effect op de hersenen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-05-2023

Een maagverkleining leidt volgens nieuw onderzoek niet alleen tot gewichtsverlies, maar de ingreep heeft ook een positief effect op de prestaties van de hersenen. Een half jaar na de operatie scoorde 45 procent van de 146 deelnemers meer dan 20 procent beter op cognitieve testen. En die verbetering...


Plantenstofje dat al eeuwen wordt gebruikt veelbelovend tegen artrose

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-05-2023

Zo’n 1,5 miljoen Nederlanders hebben last van artrose. Nu zou uit onderzoek blijken dat een eeuwenoud plantenextract dat gebruikt wordt tegen jicht mogelijk ook effectief is tegen artrose. In deze audio hoor je Michelle Heijman, onderzoeker bij de Sint Maartenskliniek. Lees hier meer over het onde...


Het gordeldier blijkt toch niet het enige zoogdier ter wereld met botplaten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-05-2023

Als je erover nadenkt zijn zoogdieren best een beetje vreemd. Lang geleden ruilden we beschermende platen en schubben in voor een pluizig laagje haar. Of in ons geval: hier en daar een plukje.   De enige uitzondering: het gordeldier. Tenminste, dat dachten we. Uit een nieuw onderzoek blijkt dat er...


Nieuw ontdekt mechanisme in koraal kan mogelijk helpen bij het herstel van riffen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-05-2023

Wie twintig jaar geleden gedoken of gesnorkeld heeft op plekken als het Great Barrier Reef en dat nu weer zou doen zou meteen de enorme verschillen zien. Het gaat slecht met koraalriffen wereldwijd. Ze verbleken, veel soorten kunnen moeilijk omgaan met de huidige opwarming en verzuring van de oceane...


James Webb ziet enorme waterpluim van één van de manen van Saturnus afkomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-05-2023

De James Webb ruimtetelescoop heeft tijdens het bestuderen van Enceladus - één van de meer dan 80 manen van Saturnus - een enorme wolk van waterdamp gespot.  De pluim is de grootste die daar ooit gezien is en bevat mogelijk de chemische ingrediënten die nodig zijn voor leven. De pluimen van wate...


Politiek niet, maar geslacht wel bepalend voor hoe goed we anderen kunnen 'lezen'

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-05-2023

Of het nou komt door politieke voorkeur, het wel of niet vertrouwen hebben in de wetenschap, of iets als religieuze- of sociale overtuigingen: we lijken steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar te staan.   Een team van Britse psychologen heeft nu gekeken wat bepaalt of iemand zich in kan leven en ka...


Blijven rennen als je ouder wordt houdt geheugengebieden hersenen verbonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-05-2023

Wil je zo lang mogelijk een goed geheugen houden, dan moet je vooral blijven rennen als je ouder wordt, zou blijken uit een nieuw onderzoek waarin muizen wel of geen loopradje in hun kooi hadden.  Er was eerder al gezien dat muizen die veel bewegen - ten opzichte van muizen die minder of niet beweg...


Van oeroude Neanderthaler-tandplak naar nieuwe medicijnen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-05-2023

Je zou denken dat de moderne mens - vergeleken met onze verre voorouders - een stuk beter is in gezond blijven. Toch wordt er de laatste tijd juist naar Neanderthalers gekeken als het gaat om onze toekomstige gezondheid.  Zoals in een onderzoek van eerder deze maand, waarin Harvard-wetenschappers n...


Meer duidelijk over waarom een vrouw uit Schotland nooit pijn voelt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-05-2023

In 2019 ontdekte een team van Engelse onderzoekers dat een zeldzame mutatie in het FAAH-OUT gen er - samen met een minder zeldzame mutatie in het FAAH-gen - bij een vrouw in Schotland voor zorgt dat ze vrijwel nooit pijn ervaart, zelfs niet bij operaties. Ook voelt ze vrijwel geen angst.   In een n...


Hoe twee piepkleine nagebouwde signaalmoleculen helpen grote medische vragen te beantwoorden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-05-2023

Een flinke Europese subsidie is toegekend aan het maken van piepkleine chemische gereedschappen waarmee hele kleine veranderingen op de eiwitten in onze cellen gemeten kunnen worden. En dat priegelige klusje gebeurt in een Nederlands lab.  In deze audio hoor je chemicus Gerbrand van der Heden van N...


Klein draadloos echo-apparaatje meet diepe weefsels en hartactiviteit, zelfs tijdens beweging

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-05-2023

Het lab zelf noemt het een giant leap forward in het draadloos monitoren van diepliggend weefsel. De onderzoekers ontwierpen namelijk een draadloos echo-apparaatje dat als patch gedragen kan worden en dat meet terwijl iemand gewoon vrijuit beweegt.  Het materiaal van de draagbare sensor, ongeveer z...


In twee jaar tijd 380 nieuwe dier- en plantensoorten ontdekt in Zuidoost-Azië

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-05-2023

In twee jaar tijd hebben wetenschappers in Zuidoost-Azië 380 nieuwe dier- en plantensoorten ontdekt. Dat staat vandaag in een rapport van het WWF. Het gaat specifiek om nieuwe soorten in het stroomgebied van de Mekong, waarmee het totaal aantal nieuwe vaatplanten, vissen, amfibieën, reptielen, vog...


Twee belangrijke stofjes gewoon aanwezig in melk van vegan moeders

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-05-2023

In de afgelopen vier jaar is het aantal mensen dat vegan is gaan eten - in Europa alleen al - verdubbeld. Omdat het dieet van een moeder van grote invloed is op de melk die zij produceert na een bevalling, waren er ongeruste geluiden over het effect van zo'n vegan dieet op de kwaliteit van de moeder...


Hechtdraad dat zelf ontsteking detecteert en behandelt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-05-2023

Hechtingen worden over het algemeen gebruikt om herstellend weefsel op de goede plek te houden tot de beschadiging hersteld is. MIT-onderzoekers hebben nu hechtdraad ontwikkeld dat nog veel meer kan dan alleen dat.  De inspiratie hiervoor komt uit de tijd van de Romeinen, toen hechtdraad van dieren...


Onderzoekers ontdekken het geheim van één van de dodelijkste paddenstoelen ter wereld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-05-2023

Elk jaar gaan honderden mensen dood door het eten van giftige paddenstoelen. In 90 procent van die gevallen is het de groene knolamaniet die ze fataal wordt. Het is één van de giftigste paddenstoelen ter wereld. Niet zo gek dat hij bijnamen heeft gekregen als King Killer en Death Cap. Eeuwen geled...


Regelmatig sporten vermindert de kans op overlijden aan griep of longontsteking, suggereert onderzoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-05-2023

Probeer je in totaal 2,5 uur per week matig intensief in te spannen, zegt de Nederlandse beweegrichtlijn. En doe twee keer per week aan krachttraining. Bewegen is belangrijk voor onze gezondheid, zowel mentaal als fysiek, dat heeft onderzoek allang laten zien. Nu lijkt er ook bewijs te zijn gevonden...


Nieuwe testmethode voor patiënten met onbegrepen infecties

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-05-2023

Als iemand een ernstige infectie heeft is het natuurlijk belangrijk om snel te achterhalen wat de oorzaak is. Maar met reguliere testen wordt die oorzaak lang niet altijd gevonden. En daar hebben onderzoekers van het LUMC nu iets op bedacht. Ze hebben een methode ontwikkeld waarmee naar het complet...


Data opslaan in DNA: waarvoor is het handig en wat zijn de uitdagingen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-05-2023

Het lukt steeds beter om data op te slaan in synthetische DNA en het dan ook weer uit te lezen, maar hoe werkt het en waarom moeten we dit willen? Onderzoeker Tom de Greef van de TU Eindhoven werkt met zijn team op het moment vooral aan het uitleesgedeelte van de techniek. Hij vertelt over de laatst...


Hamerhaaien houden hun adem in om warm te blijven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-05-2023

Net als vissen zijn haaien koudbloedig: hun lichaamstemperatuur is grotendeels afhankelijk van de temperatuur van hun omgeving. Best een uitdaging als je een groot roofdier bent dat regelmatig moet afdalen naar koude dieptes op zoek naar prooi.  De walvishaai behoudt warmte door heel groot te zijn,...


Kletsen tegen baby's heeft invloed op hun hersenstructuur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-05-2023

Hoe en hoe vaak je als ouder of verzorger tegen een baby kletst heeft impact op taalontwikkeling laten verschillende onderzoeken zien. Nu blijkt zelfs dat dit geklets invloed heeft op de hersenstructuur van een baby. Lees hier meer over het nieuwe onderzoek: Talking to babies may help shape brain s...


Jongens met overgewicht meer kans om later onvruchtbaar te worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-05-2023

Eén op de zes mensen krijgt te maken met onvruchtbaarheid. Naar schatting zorgde dat in 2010 voor zeker 48 miljoen stellen die zonder hulp geen kinderen konden krijgen.   Als wordt gekeken naar onvruchtbaarheid in mannen is in een groot deel van de gevallen niet bekend wat de oorzaak is. Wel sugge...


Hoe de hersenen reageren op verschillende soorten aanraking

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-05-2023

Hoe we reageren op aanraking is - niet onverwachts - enorm afhankelijk van context. Wie raakt je aan, is de aanraking prettig en zit je er op dat moment op te wachten?   Nu hebben onderzoekers uit Zweden gekeken wat er met het hormoon oxytocine, ook wel het knuffelhormoon, gebeurt als de context va...


Astronomen zien grootste kosmische explosie ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-05-2023

Tien keer feller dan een supernova en drie keer feller dan een ster die in een superzwaar zwart gat valt is de gigantische explosie die door astronomen is waargenomen in 2020 en die ze nu bekend hebben gemaakt.   De meeste supernova's (dat is wanneer een ster explodeert) zijn niet heel lang, meesta...


Baggeren naar een oplossing voor methaan uitstotende meren en sloten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-05-2023

Meren en sloten zijn belangrijke bronnen van methaanuitstoot. Kunnen we daar ook iets aan doen? Een promovendus van de Radboud Universiteit baggerde tussen de beestjes naar een oplossing. Onderzoeker Tom Nijman verdedigt op 26 mei zijn proefschrift: De methaan cyclus in ondiepe meren. Mocht je erbi...


Ook in Engeland is een baby geboren met het DNA van drie mensen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-05-2023

Mitochondriën bevinden zich in bijna elke cel van ons lichaam. Het zijn de energiefabriekjes van onze cellen. De chemische processen die nodig zijn voor het maken van die energie kunnen ook verstoord raken. Dan is er sprake van een mitochondriële stoornis.  Deze ziektes kunnen ongeneeslijk zijn e...


Hoe zebravissen en stamcellen hielpen een medisch raadsel op te lossen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-05-2023

Bijna 20 jaar lang hadden twee broers geen idee wat de oorzaak was van hun ziekte. Maar nu is het een Nederlandse arts en zijn team gelukt om dit medische raadsel op te lossen. Hoe ze dat deden? Met behulp van stamcellen en zebravissen.  In deze audio hoor je Stefan Barakat, klinisch geneticus in h...


Een nieuwe faciliteit voor de nanolaagjes die nodig zijn voor de energietransitie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-05-2023

Voor de energietransitie hebben we een heleboel nieuwe materialen nodig. Materialen die bijvoorbeeld nodig zijn voor zonnecellen en die uit hele dunne laagjes bestaan.  Om die laagjes, die duizend keer dunner zijn dan een menselijke haar, preciezer en sneller te kunnen maken, wordt er gewerkt aan e...


Regulatie van genen met 100 keer hogere resolutie in beeld gebracht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-05-2023

Een flink deel van ons genoom bestaat uit regulerende onderdelen. Dat wil zeggen: elementen die aansturen welke genen in een cel wanneer -aan en uitgaan en in welke mate.   Een voorbeeld van zo'n regulerend onderdeel is een promotor: een stukje DNA dat voor het gen zit en dat het uitlezen van dat g...


Start-up Rift verwarmt succesvol 500 huishoudens met behulp van ijzerpoederverbranding

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-05-2023

Start-up Rift werkt aan het verbranden van ijzerpoeder als duurzame energiebron en ze hebben goed nieuws: een eerste test om 500 huishoudens te verwarmen met de techniek is succesvol afgerond.  De techniek is volgens het team zo interessant omdat het CO2-neutraal kan en met veel lagere stikstofuits...


Een koelsysteem gemaakt van paddenstoelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-05-2023

Paddenstoelen kunnen zichzelf koeler houden dan hun omgeving. Maar hoe reguleer je als schimmel je lichaamstemperatuur?   Met behulp van infrarood metingen konden onderzoekers zowel in het wild als in het lab de temperatuur van paddenstoelen, maar ook gist en gistachtigen bestuderen.   Ze zagen da...


Waarom insecten zich 's nachts aangetrokken voelen tot het licht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-05-2023

Zit je in de zomer lekker nog even buiten en brandt er ergens een lamp of kaars dan duurt het vaak niet lang of er beginnen insecten op af te komen. Maar waarom die insecten dit doen, vaak in vrij hysterische vluchtpatronen, dat is al 2000 jaar een raadsel. Nu denken onderzoekers dat raadsel te hebb...


Zijn de minst sociale dieren het meest innovatief?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-05-2023

Om te kunnen overleven is het vinden van innovatieve oplossingen voor problemen voor zowel mens als dier van groot belang. Maar wat maakt het ene dier nou innovatiever dan het ander?   Daar probeerden onderzoekers van de universiteit van Barcelona het antwoord op te vinden binnen een subgroep van d...


Wat kunnen we van emoes leren over hoe onze eigen spieren werken?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-05-2023

Onderzoeker Pasha van Bijlert zocht niet al te lang geleden nog uit wat de wandelsnelheid van T Rex moet zijn geweest. Inmiddels is hij terechtgekomen bij een ander dier: de emoe. Het voordeel van een bewegingsmodel maken voor een levend dier, is natuurlijk dat je achteraf kunt nagaan of het klopt....


Webb vindt sporen van waterdamp, maar komt het van de exoplaneet of de ster?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-05-2023

Astronomen hebben met gebruik van de James Webb telescoop de rotsige exoplaneet GJ486b bestudeerd. De planeet, die zo'n 30 procent groter is dan de aarde, staat te dicht bij zijn ster om bewoonbaar te zijn. Met oppervlakte temperaturen van rond de 430 graden is het er net iets te warm voor ons.   E...


Sporten, eten en medicijngebruik aanpassen aan je biologische klok

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-05-2023

Met een nieuwe methode lukt het onderzoekers beter en makkelijker om iemands biologische klok te bepalen. En dat kan ons helpen gezonder te leven. Sporten, eten en medicijngebruik zouden we veel meer moeten aanpassen aan onze individuele klokjes, is het idee. Iets als melatonine geeft een goed idee...


Een dino-quiz vol feiten en fabels met onderzoeker Pasha van Bijlert

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-05-2023

Morgen vindt in Middelburg het jaarlijkse NWO wetenschapsfestival Expeditie Next plaats voor het hele gezin. We krijgen alvast een voorproefje in de vorm van een heuse dino-quiz.  Onderzoeker Pasha van Bijlert van de Universiteit Utrecht en Naturalis heeft een paar mooie stellingen voor ons. Feit o...


Algoritme leest aan hersenactiviteit af welk verhaal iemand hoort of bedenkt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-05-2023

Een nieuw AI-systeem kan de hersenactiviteit van iemand die luistert naar een verhaal, of iemand die zich een verhaal voorstelt, omzetten in een constante stroom van tekst. Anders dan bij veel andere systemen die hiervoor worden ontwikkeld, zijn geen implantaten nodig.  Hoe het nieuwe systeem werk...


De link tussen staartloze spermacellen en de trilhaartjes in onze longen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-05-2023

Een Afrikaanse vissoort maakt als enige gewervelde diersoort spermacellen zonder staart. Onderzoekers zoeken momenteel uit wat ze hier evolutionair gezien aan hebben en welke genen erbij betrokken zijn. Onder ander omdat er een interessante link zou zijn met slecht functionerende trilhaartjes in de...


Link tussen mentale gezondheid en het snoeien van onnodige hersenverbindingen gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-04-2023

Eén op de zeven adolescenten ontwikkelt, volgens cijfers van de WHO, mentale gezondheidsproblemen. Daaronder vallen bijvoorbeeld depressie, angststoornissen en ADHD. Onderzoekers hebben nu een proces ontdekt in de hersenen dat mogelijk verklaart wat er rond deze leeftijd gebeurt als deze gezondheid...


Voor het eerst seismische golven gemeten die door de kern van Mars bewegen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-04-2023

Een nieuwe studie geeft een bijzonder kijkje in de samenstelling van de vloeibare kern van Mars. Het helpt onderzoekers beter te begrijpen hoe de planeet is ontstaan en gevormd.   In het onderzoek is door een groot internationaal team van wetenschappers voor het eerst vastgelegd hoe geluidsgolven d...


Van stress worden we sneller ouder, maar dat effect is niet altijd blijvend

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-04-2023

Als we het hebben over ons leeftijd, dan gaat het meestal om onze leeftijd in het aantal gevierde verjaardagen. Maar leefstijl en gezondheid kunnen ervoor zorgen dat een jong iemand een biologisch gezien ouder lichaam heeft en andersom.   Deze biologische leeftijd wordt bepaald door naar markers in...


Nieuwe immunotherapie verbetert overlevingskans van baby’s met leukemie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-04-2023

Het is een vreselijke ziekte: leukemie, of ook wel bloedkanker. Eentje die in verschillende vormen voorkomt, waardoor ook de overlevingskansen sterk verschillen. Sommige vormen zijn zeldzaam, zoals acute lymfatische leukemie. De diagnose voor deze vorm van de ziekte wordt in Nederland jaarlijks bij...


In de oceaan gaat het ene na het andere warmterecord eraan, wat zijn de consequenties?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-04-2023

Na nieuws van eerder deze maand dat het oppervlaktewater warmer is dan ooit, laat onderzoek nu ook zien dat 89 procent van de warmte die wordt vastgehouden in ons klimaatsysteem in de oceaan zit.  Met NIOZ-onderzoeker Femke de Jong bespreken we wat dit voor consequenties heeft en wat de link is met...


Als het loont om een brutale aap te zijn, waarom zijn ze dan niet allemaal zo?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-04-2023

Asociale mannetjes chimpansees eindigen hoger op de sociale ladder en krijgen meer nageslacht. Maar als deze persoonlijkheidstrek voor zoveel succes zorgt, waarom zijn alle mannetjes apen dan niet zo?  Uit onderzoek naar een groep chimpansees in het Gombe National Park in Tanzania blijkt dat er fli...


Onderzoekers denken te weten waarom ons haar grijs wordt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-04-2023

Wetenschappers denken het mechanisme achter het grijs worden van haren te hebben ontdekt. De kennis zou volgens hun de basis kunnen zijn voor een behandeling die het proces terugdraait.  Niet iedereen krijgt grijze haren van het krijgen van grijze haren. Daarbij speelt ook cultuur en tijdsgeest een...


64 miljoen keer scherpere afbeeldingen van de hersenen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-04-2023

MRI-afbeeldingen van de hersenen zijn dankzij een internationaal team onderzoekers en een combinatie van technieken nu 64 miljoen keer scherper dan voorheen. Dit hebben ze aangetoond door het scherpste beeld ooit vast te leggen van een volledig muizenbrein. Chantal Tax, onderzoeker in het UMC Utrech...


Walvissen gebruiken Kim Kardashian-stemgeluid uit hun neus om vis te vangen in de diepte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-04-2023

Tandwalvissen, zoals dolfijnen, orka's en potvissen, gebruiken geluid voor zowel communicatie als het vangen van eten. Ze kunnen wel 2000 meter diep duiken en eten meer vis dan alle vissers ter wereld bij elkaar vangen.   Als ze op jacht zijn naar eten in diepe donkere wateren, gebruiken ze korte,...


Het bizarre zenuwstelsel van de ribkwal eindelijk in beeld gebracht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-04-2023

Ribkwallen zijn wonderlijke doorzichtige zeedieren die al 600 miljoen jaar in onze oceanen rondzwemmen. Hun acht lange dunne kamachtige ribben kunnen oplichten in prachtige kleuren. Wat ze ook hebben? Een bizar zenuwstelsel, dat nu voor het eerst goed in beeld is gebracht.   Ons eigen zenuwstelsel...


Hoe dichtbij zijn we bij het zien van donkere materie?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-04-2023

Al tien jaar houdt hoogleraar natuurkunde en Nikhef-onderzoeker Auke Pieter Colijn zich bezig met de zoektocht naar donkere materie. Maar hoe onderzoek je zoiets? En hebben ze nou al een keer iets gevonden?  Vrijdag 21 april vindt de oratie van Colijn plaats bij de Universiteit van Amsterdam. Die i...


Filosofie | Wat heb je eigenlijk aan een flinke portie liefdesverdriet?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-04-2023

Dit weekend vindt in Utrecht de Dag van de Filosofie plaats. We krijgen alvast een voorproefje van filosoof Roos Slegers van de universiteit van Tilburg. Ze neemt ons mee in een wereld vol verlangen en verliefdheid. We duiken in de verhalen van schrijvers Proust en Stendhal, die beiden nogal cynisch...


Voor het lezen van zinnen gebruiken we twee verschillende hersennetwerken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-04-2023

Wat gebeurt er precies in het brein als we betekenis geven aan complexe zinnen? Daar hopen onderzoekers al heel lang het antwoord op te vinden, zodat mensen die problemen hebben met lezen, zoals bij dyslexie, mogelijk beter geholpen kunnen worden.   Om deze vraag te beantwoorden hebben ze epilepsie...


Filosofie | Houvast vinden in een wereld met oneindig veel keuzes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-04-2023

April is in Nederland en Vlaanderen elk jaar de Maand van de Filosofie. Ook dit jaar maken we daarom een uitstapje naar de grote vragen des levens. Met vandaag: hoe vind je houvast in een wereld vol oneindige keuzes en mogelijkheden? Filosoof en universitair docent aan de Universiteit Utrecht Simon...


Wil je synthetische cellen bouwen, dan moet je eerst begrijpen hoe ze omgaan met druk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-04-2023

Het is een droom van veel onderzoekers: het maken van een werkende synthetische cel. Makkelijk is dat absoluut niet, maar er worden de laatste tijd belangrijke stappen in de goede richting gezet. Ook hier in Nederland. Gijsje Koenderink, hoogleraar Bionanoscience aan de TU Delft, is één van de ond...


Dit gen leidt de weg naar een mannenpil zonder hormonen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-04-2023

Onderzoekers van Washington State University zijn een gen op het spoor dat weleens de perfecte schakelaar zou kunnen zijn voor een nieuwe veilige mannenpil.  Het ontdekte gen - Arrdc5 – is alleen te vinden in het testisweefsel van mannen. Wanneer uitgeschakeld zorgt het - dus alleen bij mannen -...


Waarom hechten we zo veel waarde aan de monogame relatie?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-04-2023

Waarom is een monogame relatie eigenlijk nog steeds de norm? En wat speelt er allemaal mee bij het kiezen van een andere vorm? Dat wordt vanavond tijdens Studium Generale in Utrecht besproken met meerdere onderzoekers.  Psycholoog Tila Pronk van de Universiteit van Tilburg vertelt alvast meer over...


Unieke dubbele DNA-set ontdekt in mannetjes van de hysterische hazewindmier

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-04-2023

De invasieve hazewindmier - in het Engels yellow crazy ant genoemd, waarschijnlijk vanwege de hysterische bewegingen die ze maken als je ze verstoort - heeft onderzoekers wereldwijd verbaasd.  Niet vanwege die wilde bewegingen, maar vanwege hun genen. De mannetjes van deze mier blijken namelijk twe...


Waarom beren tijdens hun winterslaap geen bloedpropjes krijgen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-04-2023

Ondanks dat ze een winterslaap van meer dan een half jaar houden in koude temperaturen, blijven bruine beren uitzonderlijk gezond. Mensen kunnen al bij korte periodes van te weinig beweging, bijvoorbeeld wanneer je een tijdje in bed moet blijven vanwege een ziekte of breuk, last krijgen van bloedpro...


Aangepaste plant produceert verwarrend seksstofje als vervanger voor pesticide

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-04-2023

Feromonen zijn moleculen die boodschappen overbrengen tussen individuele organismen. Die boodschap kan bijvoorbeeld zijn: hoi hoi, ik zoek een partner. Soms wordt een synthetische variant van deze stofjes ingezet tussen gewassen om insecten voor de gek te houden.   Alleen de productie ervan is duur...


Op bezoek in het nieuwe microscopie lab van de Universiteit Utrecht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-04-2023

Op de campus van de Universiteit Utrecht opent een indrukwekkend nieuw microscopie-centrum. We mochten alvast even een kijkje nemen tussen alle high tech. Faciliteitsmanager Chris Schneijdenberg vertelt meer over de bijzondere dingen die gemeten kunnen worden met de verschillende elektronenmicroscop...


Een Afrikaanse vogel als inspiratie voor betere waterflessen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-04-2023

Afrikaanse zandhoenders - ze zien er een beetje uit als een zandkleurige duif met exotische patronen - hebben een slim trucje om water te verplaatsen van de ene naar de andere plek.   Onderzoekers ontdekten dit toen ze ongelooflijk ver inzoomden op de veren van de vogel. Met het trucje lukt het man...


Nieuw instrument moet chirurgische robot helpen om tumoren naast te zien ook te 'voelen'

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-04-2023

Een chirurgische robot die niet alleen kan zien waar tumorweefsel zit, maar het ook kan 'voelen': dat is waar onderzoekers in Leiden aan gaan werken de komende tijd. In deze audio hoor je onderzoeker Fijs van Leeuwen van het Leids Universitair Medisch Centrum. Hij vertelt hoe robotische ingrepen nu...


Onderzoekers vinden sporen van drugsgebruik in 3000 jaar oude plukjes haar

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-04-2023

Het vermoeden was er al wel, maar niet eerder werd het op deze manier aangetoond: ook duizenden jaren geleden werd er in Europa drugs gebruikt.  Eerdere onderzoeken gebruikten indirect bewijs als resten van bepaalde planten om dit aan te tonen. Die vondsten suggereerden al dat geestverruimende mid...


Beter onderzoek en miljoenen minder muizen nodig dankzij nieuwe synthetische gel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-04-2023

De substantie waarin cellen worden gekweekt in het lab - eentje die wereldwijd door onderzoekers wordt gebruikt - is verre van ideaal. Gelukkig denken Nederlandse onderzoekers een goed alternatief te hebben gevonden. In deze audio hoor je Paul Kouwer, moleculair chemicus aan de Radboud Universiteit....


Hoe mieren de wereld overnamen door planten te volgen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-04-2023

Er lopen zo'n 4 quadriljoen mieren op aarde rond. Dat is een 4 met 15 nullen erachter! Je vindt ze overal ter wereld - behalve op Antarctica - en er zijn zo'n 14.000 verschillende soorten.    Ze leven diep onder de grond en hoog in bomen, in allerlei verschillende omstandigheden. Maar hoe mieren z...


Oefenzwemparcours helpt gezondere zaadcellen selecteren voor IVF

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-04-2023

Wereldwijd krijgt één op de zes mensen te maken met onvruchtbaarheid. In Australië - waar dit onderzoek is uitgevoerd - wordt één op de tweeëntwintig kinderen geboren via IVF. Dat is een hoop, maar heel veel pogingen om op deze manier zwanger te raken lukken niet.  Hoe dat kan, daar wordt hee...


De bijzondere genomineerden voor Insect van het jaar

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-04-2023

Niet lang meer en dan weten we welk beestje het Insect van het Jaar 2023 wordt. Er kan nog gestemd worden en dus nemen we met Jan Wieringa van Naturalis nog één keer uitgebreid de bijzondere genomineerden door.  Stemmen kan tot vrijdagmiddag 14:00 uur op deze site: Insect van het Jaar 2023See omn...


Oh oh, ons geheugen faalt al na een paar seconden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-04-2023

We weten dankzij onderzoek al een tijdje dat ons geheugen op de lange termijn nogal wankel is. Maar nu blijkt ons kortetermijngeheugen ook nog eens een stuk onbetrouwbaarder dan gedacht. In deze audio hoor je cognitief psycholoog Marte Otten van de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer over het...


Onderzoek naar oude contactadvertenties laat zien hoe persoonlijkheid het steeds meer van geld wint

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-04-2023

In onze zoektocht naar de liefde kijken we steeds meer naar persoonlijkheid en steeds minder naar iemands financiële situatie. Tenminste: in welvarende landen dan.  Onderzoekers bestudeerden contactadvertenties die tussen 1950 en 1995 in kranten werden geplaatst in Canada, de VS, Frankrijk en Ind...


Enorme slaapmuis helpt ons begrijpen waarom kleine dieren op eilanden gigantisch worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-04-2023

In sommige omstandigheden kunnen diersoorten gigantisch groot worden, of juist piepklein. Dit soort dwerggroei en gigantisme zie je vooral veel op eilanden. Maar wat zorgt er precies voor die aanpassingen?  Bioloog Jesse Hennekam, van de Universiteit Maastricht en Naturalis deed onderzoek naar de k...


Hersenstimulatie voor beter herstel na beroerte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-04-2023

Veel mensen houden na een beroerte last van motorische problemen. Iets wat bij een behoorlijk grote groep patiënten niet volledig verholpen kan worden met fysiotherapie. Onderzoekers van het UMC Utrecht gaan nu kijken of een behandeling met hersenstimulatie deze mensen kan helpen beter te herstelle...


DNA-onderzoek helpt bij in kaart brengen palingmaffia

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-04-2023

Het gaat gigantisch slecht met de Europese palingpopulatie. De EU heeft dan ook de import en export van de dieren verboden, maar dat heeft gezorgd voor het ontstaan van een heuse palingmaffia.   Een lucratieve illegale palinghandel waarin miljarden rond zouden gaan. Juni vorig jaar werden nog 49 m...


Onderzoekers leggen diepst zwemmende vis ooit vast op beeld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-04-2023

Wetenschappers hebben een vis op beeld vastgelegd die vrolijk aan het rondzwemmen was op een diepte van meer dan 8,3 kilometer. En dat is een diepterecord. Het gaat om een jonge slakdolf. Uit eerder onderzoek bleek al dat slakdolvensoorten die op deze dieptes zwemmen aardig wat aanpassingen hebben...


Terug naar de tekentafel: T. rex had waarschijnlijk toch lippen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-04-2023

Meer en meer beginnen we te ontdekken - met dank aan steeds betere technieken en een paar gelukkige archeologische vondsten - dat hoe we ons T. rex en andere dino's hebben voorgesteld niet helemaal klopt.   Zo ontdekten onderzoekers al eens dat T. rex heel veel zenuwuiteinden in z'n snuit moet hebb...


Hoe vindt een herinnering de weg van het kortetermijngeheugen naar het langetermijngeheugen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-04-2023

Onderzoekers hebben inmiddels een behoorlijk goed beeld van waar herinneringen in de hersenen zich vormen. Korte termijn herinneringen vormen diep in het brein in de hippocampus en als de situatie erom vraagt worden ze voor de lange termijn opgeslagen in de cortex: de buitenste laag van de grote her...


Zo klinkt een plant die intense dorst heeft, van een meter afstand

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-03-2023

Dit klinkt misschien als iemand die morsecode verstuurt door op bubbelfolie te drukken, maar het is een dorstige en ongelukkige plant.   Het is niet voor het eerst dat is ontdekt dat planten geluid kunnen produceren, maar wel is voor het eerst aangetoond dat dit op een meter afstand van de plant no...


Op naar de ijsmanen van Jupiter

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-03-2023

Over zo'n twee weken - als de omstandigheden het toelaten - vertrekt Europese ruimtesonde Juice richting de manen van Jupiter.  Bert Vermeersen, hoogleraar Planetaire Exploratie aan de TU Delft vertelt meer over waarom we erheen willen, wat wetenschappers daar hopen te ontdekken en hoe ze dat gaan...


Hoe botox onze hersenactiviteit kan beïnvloeden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-03-2023

Hoe we ons voelen kan soms van ons gezicht af te lezen zijn. Er zijn ook theorieën die stellen dat je met het veranderen van die gezichtsuitdrukkingen juist emoties kan sturen en dat ons eigen gezichtsspieren ook een rol spelen bij het aflezen en begrijpen van de emoties van anderen.   Dit is on...


Dreamhall TU Delft broedplaats voor techniek van de toekomst

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-03-2023

In de Dream Hall van de TU Delft werken vijf dreamteams van studenten aan allerlei veelbelovende high tech projecten.  Wetenschap Vandaag zoomt in op project Epoch en project March, respectievelijk AI om de wereld beter te maken en een exoskelet.   See omnystudio.com/listener for privacy informat...


Zika en Gele Koorts zijn gevolg van de slavernijtransporten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-03-2023

De Aedes Egyptii, tegenwoordig de Gele-koortsmug genoemd, was ooit een onschuldig beestje. Door veranderend klimaat op de Afrikaanse Savanne, 5000 jaar geleden, is hij antropofiel geworden, afhankelijk van mensenbloed. De slavernijtransporten, van West-Afrika naar de Amerika's hebben 500 jaar gelede...


Plant houdt bestuivers voor de gek met super geloofwaardige nepvliegjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-03-2023

De natuur zit vol trucjes, of misschien kun je beter zeggen: vol evolutionaire aanpassingen die het voortbestaan van soorten hebben bevorderd. Een zeer zeldzaam Zuid-Afrikaans plantje uit de madelieffamilie heeft precies zo'n aanpassing gemaakt om het te winnen van de buren.  Dit plantje maakt name...


Bouwstenen voor leven gevonden op planetoïde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-03-2023

Op de planetoïde Ryugu zijn cruciale bouwstenen voor het leven gevonden. De Japanse ruimtesonde Hayabusa2 nam een paar jaar geleden monsters op deze ruimterots en bracht ze terug naar de Aarde. Na uitgebreide analyse blijkt er Uracil in de monsters te zitten. Uracil is RNA, een organische verbindin...


Haar van Beethoven onthult geheimen over gezondheid en familiegeschiedenis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-03-2023

Dankzij plukjes bewaard gebleven haar is bijna 200 jaar na zijn dood het DNA van componist Ludwig van Beethoven geanalyseerd.  Beethoven had in zijn leven last van tal van gezondheidsproblemen. Zijn bekende gehoorverlies was er één van, zijn ernstige darmklachten een andere, maar nu onderzoekers...


James Webb ziet stofstorm op verre planeet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-03-2023

Voor het eerst is op een planeet buiten ons zonnestelsel een daverende stofstorm gezien. De James Webb Telescoop legde het vast toen hij naar VHS 1256b keek, een exoplaneet die in 2015 werd ontdekt, ongeveer 40 lichtjaar van de aarde.   We weten zelfs waar de stofdeeltjes in de wolk uit bestaan:...


Zo halen kevers water uit de lucht met hun achterwerk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-03-2023

Mocht je op het moment aan het eten zijn, dan is het geen slecht idee om daar even mee te stoppen. We gaan het namelijk hebben over hoe kevers water uit de lucht kunnen halen met hun achterste.  Kevers zijn kampioen overleven in droge omstandigheden. Sommige kunnen hun hele leven zonder het drinken...


Stress op de werkvloer is zo slecht nog niet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-03-2023

Van kantoorbaan tot topsport .. iedereen krijgt wel eens te maken met stress. In onze samenleving wordt er bijna non-stop een beroep gedaan op ons stress-systeem. Is dat erg? Helemaal niet, zegt stress-sociologe Suzan Kuijsten. Zij organiseert het Stresstival, een festival over stressmanagement in d...


Onderzoekers ontdekken waarom immuuncellen uitgeput raken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-03-2023

Het terugplaatsen van eigen immuuncellen die buiten het lichaam zijn bewerkt om nog beter hun werk te doen tegen ziektes als kanker kan een hele effectieve behandeling zijn. Het zou alleen nog veel beter kunnen werken als deze cellen niet uitgeput raakten.  Ondanks dat deze cellen aangepast zijn om...


Aftakeling hersenen begint later dan we dachten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-03-2023

Onderzoekers van het UMC Utrecht hebben per ongeluk iets heel moois ontdekt: onze hersenen ontwikkelen zich langer door dan we dachten. In plaats van rond ons vijfentwintigste begint de aftakeling pas als we tussen de dertig en veertig jaar oud zijn.  Klinisch technoloog Dorien van Blooijs van het...


Vergeet lichaamstaal: zo weet je makkelijk of iemand liegt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-03-2023

Negeer oogbewegingen en zenuwtrekjes, vergeet met hoeveel overtuiging iemand de boodschap brengt: onderzoekers uit Nederland hebben een veel makkelijkere manier gevonden om te achterhalen of de waarheid wordt verteld of niet.  Onderzoeker Bruno Verschuere van de Universiteit van Amsterdam, zelf ook...


Totale gewicht wilde zoogdieren maar 10 procent van gewicht mensheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-03-2023

Je kunt op verschillende manieren in kaart brengen hoe het gaat met levende wezens op aarde. Onderzoekers uit Israël kozen ervoor om uit te rekenen hoeveel er van verschillende groepen rondlopen door naar hun totale gewicht te kijken.   De gehele mensheid, berekenden ze, is goed voor 390 miljoen...


Link tussen persoonlijkheid en geluksgevoelens blijft leven lang gelijk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-03-2023

Het is 'Internationale dag van het geluk'. Uit het World Happiness Report dat vandaag werd gepubliceerd blijkt dat de Finnen (alweer) het gelukkigste volk zijn. Nederland vind je net als vorig jaar op plek vijf. Maar naast het land waar je woont, speelt ook je karakter een rol bij hoeveel levenstevr...


Voor het eerst de exacte stofwisseling gemeten van diepzeekoraal

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-03-2023

Ze worden ook wel het onderwater tropisch regenwoud genoemd, de koudwaterkoralen en sponsen van de diepzee. En dat is niet zo gek, want de ecosystemen die ze vormen zitten vol leven en biodiversiteit. Ook spelen ze een belangrijke rol in de koolstofcyclus van de oceaan.   Maar het gaat niet goed me...


Muggen onder controle houden door hun zaadcellen te demobiliseren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-03-2023

Muggen kunnen allerlei vervelende ziektes overbrengen. Malaria kent iedereen, maar de familie van ons eigen huis-tuin-en-keukenmug kan ons ook het westnijlvirus, de Afrikaanse paardenpest, riftdalkoorts en hersenontsteking geven.   Nou hebben muggen ook gewoon hun eigen belangrijke plekje in ecosys...


Bijen leren hun belangrijke waggeldansje van de oudere generatie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-03-2023

Inmiddels hebben de meeste mensen weleens gehoord van de waggle dance. Zo niet, hier volgt een korte uitleg. Om elkaar te vertellen waar voedzaam eten te vinden is, gebruiken bijen een waggeldansje. Aan de binnenkant van de korf, loopt de bij die de informatie heeft al waggelend een achtpatroon over...


Is dit het bewijs voor actieve vulkanen op Venus?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-03-2023

Wetenschappers uit de Verenigde Staten denken op oude beelden bewijs te hebben gevonden voor actieve vulkanen op Venus. Daarmee zou de planeet naast de aarde en een maantje van Jupiter het enige andere hemellichaam zijn waarvan dit bekend is.  Met planetenonderzoeker Daphne Stam van de TU Delft bes...


Geven duizelige apen hints over ons gebruik van geestverruimende middelen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-03-2023

Hoe verder terug je kijkt in de geschiedenis van de mens hoe onduidelijker de rol van geestverruimende praktijken wordt. Tegenwoordig vind je ze in bijna elke cultuur. In de vorm van het drinken van alcohol bijvoorbeeld, dansen, of meditatie, maar ook het gebruiken van harddrugs, of het bijwonen van...


De wetenschap achter het maken van keuzes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-03-2023

We bespreken wat ervoor kan zorgen dat mensen wel of niet naar de stembus gaan, hoe de hersenen omgaan met op het laatste moment van gedachten veranderen en hoe je tot de beste keuze komt.  Hier vind je de onderzoeken of artikelen die ter sprake kwamen:How Science Can Help Get Out the VoteWhy chang...


'Vroeger zag je langs de Nederlandse kust walvissen zover het oog reikt'

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-03-2023

Vandaag staan in Utrecht klimaatwetenschappers, meteorologen, psychologen en schrijvers samen op het podium om tijdens een heus gala te praten over hoe het ervoor staat met 'het klimaat'. We spraken alvast met klimaatpsycholoog Loes Kreemers van de Hogeschool van Amsterdam. Hoe verbonden zijn we nog...


De bruine weduwe versus de zwarte weduwe

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-03-2023

Niet al te groot, lange dunne poten, zwart met een oranjerode tekening op de rug: de meeste mensen zullen de spin die de zwarte weduwe wordt genoemd wel herkennen, ook als je haar niet eerder in het wild hebt gezien.   De spin is niet agressief, maar wel heel giftig en dat heeft gezorgd voor een no...


Klein apparaatje laat ons in de supermarkt zelf meten hoe duurzaam een product is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-03-2023

Morgen vindt in Utrecht het 'Gala van een krachtig klimaat' plaats. In een klein voorproefje hoor je meer over een apparaatje niet groter dan een luciferdoosje waarmee jij en ik in de supermarkt hele bijzondere dingen kunnen gaan meten. Zoals: heb ik hier te maken met een echte biologische kip? Of:...


Belangrijke kennis over hoe cellen communiceren bij een virusinfectie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-03-2023

Waarom hebben sommige mensen weinig symptomen, terwijl anderen ernstig ziek worden wanneer ze besmet zijn met een virus zoals de griep of Covid-19?   Om hierachter te komen bekeek promovenda Laura Van Eyndhoven van de TU Eindhoven hoe afzonderlijke cellen zich gedragen wanneer zij met een virus zij...


Ook bij keizersnede krijgen baby’s essentiële bacteriën van hun moeder mee

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-03-2023

Baby’s ontvangen essentiële bacteriën van hun moeder tijdens de geboorte en direct daarna, maar of ze deze ook krijgen in het geval van een keizersnede was lang onduidelijk.  Onderzoekers onder leiding van het UMC Utrecht en de Universiteit van Edinburgh zijn het gaan uitzoeken. Ze zagen dat mo...


Onderzoekers maken meest volledige model van een brein ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-03-2023

Onderzoekers hebben de meest gedetailleerde hersenkaart ooit gemaakt. Het dier waarmee ze dit is gelukt: de fruitvlieg.  Als we willen begrijpen hoe ‘denken’ werkt, moeten we eerst het mechanisme erachter beter begrijpen. Een internationaal team van onderzoekers bracht daarom meer dan 3000 neur...


Het water op planeten is ouder dan de zon

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-03-2023

Waar komt het water op planeten vandaan? En hoe oud is het? Een team van astronomen, waaronder een aantal uit Nederland, heeft iets ontdekt waarmee een belangrijk stukje van de puzzel nu op zijn plek valt.  In deze audio hoor je Margot Leemker, promovendus aan de Sterrewacht Leiden. Zij doet met ve...


De planeet die het einde van de aarde zou betekenen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-03-2023

In ons zonnestelsel vind je twee gapende gaten. Het eerste gat is er eentje tussen de grootte van aardachtige planeten en gasreuzen. De grootste aardachtige planeet is de aarde. De kleinste gasreus is Neptunus. Als de aarde qua grootte tussen een 10 en 20 eurocent muntje in zou zitten, dan is Neptun...


Hommels kijken trends bij elkaar af, net als wij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-03-2023

Hommels blijken, net als wij, sociaal leergedrag te vertonen en bij elkaar af te kijken. Dat zagen onderzoekers in een puzzelexperiment. Eén hommel leerde eerst de deksel op een doorzichtig doosje een stukje te draaien door tegen één van twee verticale lipjes te duwen. Het resultaat daarvan was d...


Hoe bewust maken we egoïstische keuzes?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-03-2023

Sommige keuzes die we maken zijn goed voor ons, maar minder goed voor anderen. En sommigen zijn minder goed voor ons, maar beter voor anderen. Hoe gaan we om met het maken van deze keuzes?  Leren we wellicht om de negatieve gevolgen te negeren op het moment dat we egoïstische keuzes maken? Of make...


De opmerkelijke groeistrategie van jonge kustplantjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-03-2023

Het beschermen van kustgebieden is in ons land altijd belangrijk geweest, maar met de stijgende zeespiegel wordt dat alleen maar belangrijker. Daarom is elk detail dat je kunt achterhalen over de ecosystemen aan de kust belangrijk.  Als het aankomt op de kustplantjes in deze ecosystemen, weten we n...


Belangrijke kennis voor weefselherstel: cellen houden van kuiltjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-03-2023

Als we snappen hoe cellen het liefst groeien, kunnen we weefselschade in de toekomst veel beter herstellen. Onderzoekers in Delft hebben nu iets over de voorkeuren van cellen ontdekt waarmee we hopelijk weer een stap verder komen.  Ze zagen dat botcellen die ze lieten groeien op biomaterialen een...


Het mysterie van het insect dat op een Walmart in Arkansas zat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-03-2023

In 2012 plukte een onderzoeker van Penn State University's Insect Identification Lab tijdens een bezoekje aan een Walmart in Arkansas een groot insect van de buitenmuur van de supermarkt. Het leek een beetje op een libelle, maar moest volgens de onderzoeker een mierenleeuw zijn. Met dat labeltje be...


Waarom sommige neefjes van de T. rex klein van stuk waren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-03-2023

In een groot onderzoek naar de scheenbeenbotten van dino's laten wetenschapper zien dat er zelfs binnen één familie hele verschillende groeistrategieën kunnen zijn, waardoor sommigen zich ontwikkelden tot enorme beesten zoals de T. rex en anderen tot kleine vogelachtige diertjes.   De gedachte i...


De link tussen levenslengte en op één been kunnen staan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-03-2023

Voor deze aflevering wil ik je even vragen - als dat op een veilige manier kan - om op één been te gaan staan en dat vol te houden tot het einde van dit verhaal. Ik,  geluidstechnicus Klaas en collega Mats doen ook mee.   Je hebt misschien weleens vaker gehoord: balans is van belang. Gaat je eve...


Hoe het verlagen van de hartslag mogelijk helpt tegen depressie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-03-2023

Iedereen herkent het wel: als je op het punt staat iets te doen wat je heel spannend of gewoon doodeng vindt, dan reageert je lichaam daarop. Je keel wordt misschien droog, je kunt gaan zweten en waarschijnlijk verhoogt je hartslag. Nou waren onderzoekers benieuwd: kan het ook andersom werken? Kan h...


Onderzoekers waarschuwen: hogere temperaturen, meer natuurlijke luchtvervuiling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-03-2023

Terwijl gister nog te horen was dat de luchtvervuiling in Nederland afneemt, waarschuwen Amerikaanse onderzoekers dat dit niet betekent dat we straks ook echt gezondere lucht inademen. Als de aarde opwarmt krijgen we namelijk ook meer luchtvervuiling die afkomstig is van planten en stof, zou blijke...


Het zweet meten dat je niet kunt zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-02-2023

De biomarkers in zweet kunnen artsen steeds meer vertellen over onze gezondheid. Alleen niet al het zweet kon tot nu toe worden gemeten.  Dat wat je ziet ontstaan op de huid na een paar stevige sportoefeningen is geen probleem voor bestaande sensoren, maar er is nog een ander type zweet. De variant...


Hoe kiest het lichaam tussen levensbehoeftes als eten en seks?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-02-2023

Om erachter te komen hoe de hersenen met behulp van seintjes uit de rest van het lichaam kiezen tussen verschillende levensbehoeftes hebben onderzoekers bij muizen het mechanisme achter het stofje leptine bestudeerd. Dit stofje blijkt niet alleen een rol te spelen bij de regulatie van verzadiging (h...


Onderzoekers meten voor het eerst hersengolven in vrij bewegende octopussen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-02-2023

De octopus wordt gezien als één van de de meest intelligente ongewervelde dieren op aarde. Het dier heeft geen skelet, acht flexibele armen die los van elkaar kunnen bewegen, maar ook tegelijk en een zeer complex zenuwstelsel.   In het brein van octopussen vind je gigantisch veel neuronen en hers...


Elektroden laten groeien in levende vissen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-02-2023

Het stimuleren van de hersenen met gebruik van geïmplanteerde elektrodes laat al positieve resultaten zien bij verschillende ziektes. Alleen die elektroden worden door ons lichaam niet altijd even goed geaccepteerd. Ook zijn ze hard en kunnen ze omliggend weefsel beschadigen.  Daarom komen onderzo...


Groen licht voor Nederlandse bijdrage aan eerste detector voor zwaartekrachtsgolven in de ruimte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-02-2023

De voorbereidingen voor deze missie lopen al een tijdje, 20 tot 30 jaar zijn onderzoekers al bezig, maar met een NWO-subsidie van 12 miljoen euro kan een Nederlands consortium onder leiding van SRON nu echt verder met de volgende stappen. Onderzoeker Gijs Nelemans (SRON/Radboud), één van de leider...


Een kunstmatige versie van de smurrie die om cellen zit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-02-2023

De cellen in ons lichaam zijn omgeven door een materiaal dat zorgt voor ondersteuning en structuur. Niet alleen doet het materiaal dát, het stuurt ook signalen naar de cellen, als een dirigent die instructies geeft aan een orkest.  Instructies vanuit het dirigerend materiaal kunnen zowel mechanisc...


Hoe regen via natuurlijke vijanden plantengroei beïnvloedt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-02-2023

Planten hebben water nodig. Dus in jaren dat het veel regent, verwacht je dat een woud het in z'n geheel beter doet dan in droge jaren. Dat klopt ook wel, maar er is nog een ander effect dat veel regenval heeft op de biodiversiteit. Een effect dat onderzoekers nu pas beginnen te zien, dankzij stapel...


Het energieverbuik in ons lichaam verhogen met een medicijn: het kan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2023

We weten dat sommige omstandigheden, zoals kou, het energieverbruik van ons lichaam kunnen verhogen, maar lukt dat ook met een medicijn? Ja, laten onderzoekers uit Leiden zien.  In deze audio hoor je onderzoeker Patrick Rensen van het LUMC. Lees hier meer over het onderzoek: Aan-knop van ons ‘gez...


De naakte molrat verrast wetenschappers voor de zoveelste keer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2023

Als vrouw kun je niet voor altijd kinderen krijgen. Even los van wat ouderdom met het lichaam doet, raken de eitjes simpelweg op. Dat geldt voor vrijwel alle zoogdieren op aarde, waarbij vele diersoorten op het moment dat ze onvruchtbaar worden ook maar meteen stoppen met leven.   Nu blijkt er tenm...


3D-geprinte oplossing op maat voor verzakking baarmoeder en blaas

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-02-2023

Verzakking van de baarmoeder of blaas: het is nog altijd geen onderwerp waar we makkelijk over praten. Toch heeft één op de vier vrouwen van boven de veertig er last van. Met een nieuwe 3D-geprinte oplossing, die uiteindelijk op maat gemaakt zou kunnen worden, hopen onderzoekers deze vrouwen beter...


Vliegtuiggeluid beperken door anders te bouwen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-02-2023

Vliegtuiggeluid rond luchthavens is een groot en hardnekkig probleem. Zou de manier waarop we huizen bouwen in de omgeving van vliegvelden misschien iets kunnen betekenen hierin?  Onderzoeker Martijn Lugten van de TU Delft faculteit Bouwkunde en verbonden aan het AMS Institute denkt van wel. Lees h...


Nederland krijgt sterkste MRI-scanner ter wereld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-02-2023

Live meekijken als een medicijn op moleculair niveau zijn werk doet in iemands lichaam: met een unieke nieuwe MRI-scanner met een tien keer zo hoog vermogen als normaal moet het over drie jaar allemaal kunnen. De zogeheten 14 Tesla MRI-scanner komt te staan bij de Radboud Universiteit en het Radboud...


Onze slaapbehoefte is in de winter echt anders

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-02-2023

We doen dan misschien niet aan een winterslaap: uit nieuw onderzoek blijkt dat onze slaapbehoefte in de winter weleens anders zou kunnen zijn dan in de zomer.   Nou was het niet geheel onbekend dat de meeste mensen het gevoel hebben meer te moeten slapen in de winter. Ook weten we al dat de hoeveel...


Seksstofjes van tseetseevliegen tegen ze gebruiken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-02-2023

De tseetseevlieg komt voor in Afrika en kan als hij Trypanosomen parasieten bij zich draagt en steekt de slaapziekte overbrengen. Van die ziekte bestaan in Afrika twee varianten: de West-Afrikaanse slaapziekte, die mensen jaren bij zich kunnen dragen zonder het te weten en de Oost-Afrikaanse vorm di...


Link tussen tijd van de dag en vetverbranding

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-02-2023

Kun je nou beter krachttraining doen? Of aan je conditie werken? Is lange stukken wandelen genoeg? Of is kort en heel intensief sporten beter? Hoe ver van tevoren moet je eten? Rek je wel of niet je spieren voor en na? Het is niet makkelijk om bij te houden hoe we nou precies het gezondst kunnen bli...


Jonge zebravinken krijgen zangles van robotvogel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-02-2023

Hoe leren jonge zebravinken zingen? Luisteren ze vooral, of kijken ze ook naar beweging? Om daarachter te komen bouwden onderzoekers een robotvogel die ze zangles gaf.  In deze audio hoor je onderzoeker Wouter Halfwerk van de Vrije Universiteit Amsterdam. Lees hier meer over het onderzoek dat hij s...


Sensor die je door kunt slikken helpt bij onderzoek naar darmproblemen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-02-2023

Het zat er natuurlijk aan te komen en klein genoeg waren ze misschien al wel langer, maar MIT-onderzoekers hebben een sensor ontwikkeld die je kunt doorslikken en die te volgen is tijdens zijn reis door ons spijsverteringskanaal.  De mini-sensor, ter grootte van een flinke pil, detecteert terwijl h...


Onderzoekers tonen belangrijke link aan tussen DNA-schade en veroudering

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-02-2023

Hoe ouder het organisme, hoe meer DNA-schade. Maar hoe die schade precies leidt tot ouderdomsklachten was nog onbekend. Wetenschappers van het Erasmus MC denken nu het antwoord te hebben gevonden.  In deze audio hoor je onderzoeksleiders Jan Hoeijmakers en Joris Pothof van het Erasmus MC. Lees hier...


Hebben singles de toekomst?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-02-2023

Kan de wetenschap ons iets vertellen over hoe we het beste een partner kunnen vinden? Of juist over hoe we gelukkig single kunnen zijn? We bespreken een aantal onderzoeken die voorbijkomen in het Guardian-artikel ‘A sexual destiny mindset’ – and the other red flags of romantic chemistry. Daari...


Nieuw ontdekt mechanisme in resistente bacteriën helpt ons mogelijk om ze uit te schakelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-02-2023

Antibioticaresistentie is wereldwijd een groot probleem. Daarom wordt er hard gewerkt aan het terugdringen van onnodig gebruik en het beter begrijpen van bacteriën zodat we ze met nieuwe behandelingen te slim af kunnen zijn.  In nieuw onderzoek is gekeken naar de trucjes van de meticilline-resiste...


Astronomen vinden opmerkelijk ringensysteem rond dwergplaneet in ons zonnestelsel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-02-2023

Astronomen hebben rond een dwergplaneet een ringenstelsel ontdekt op een plek waar ze het totaal niet hadden verwacht. We praten erover met onderzoeker Vik Dhillon van de universiteit van Sheffield. Hij is één van de auteurs van deze Nature-publicatie en verantwoordelijk voor de hogesnelheidscame...


Extreme winterstormen hinderen herstel zeeijs

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-02-2023

Het noordpoolgebied verliest in rap tempo zeeijs. Zelfs in de koudere wintermaanden waarin het ijs eigenlijk zou moeten herstellen van het smelten in de zomer.   Uit een nieuw onderzoek van Penn State University blijkt nu dat het toenemende aantal winterstormen hier een grote rol in speelt. Deze st...


Woeste imago Neanderthalers loopt nieuwe deuk op

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-02-2023

Onze voorouders hebben lange tijd een vrij wilde reputatie gehad. Met hun primitieve gereedschap jaagden ze op vlees en sprake van een taal was er niet echt. Maar steeds vaker vinden onderzoekers bewijs voor een veel verfijndere manier van leven.   Zo ook recent in een grot ten zuiden van Lissabon....


Zou jouw hond reageren als de wildernis roept?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-02-2023

Ook in Nederland bestaat nu de kans dat je, wanneer je aan het wandelen bent met je hond, in de buurt komt van een roedel wolven. Misschien hoor je ze zelfs huilen naar elkaar, als je er op het juiste moment bent.  Nu waren onderzoekers benieuwd welke hondensoorten in dat geval terug zouden huilen...


Het hebben van een zoon vermindert bij orka's de kans op nog meer gezonde kinderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-02-2023

Orka-moeders offeren gigantisch veel op om een zoon groot te kunnen brengen, blijkt uit bijna 40 jaar aan orka-data. Het kost zelfs zoveel energie dat het hun kans op nog meer gezonde kinderen enorm vermindert. En met de afnemende hoeveelheid voedsel die er voor deze dieren beschikbaar is, is dat sl...


Hoe een slimme schimmel zich verstopt voor poetsende werkmieren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-02-2023

Mieren kunnen besmet raken door schimmels. Denk aan die ene nare die van de mier een soort zombie maakt. Maar mieren zijn schimmels ook vaak te slim af. Dat komt omdat veel mierenkolonies een sociale immuniteit hebben. Voordat een schimmel die op het lichaam van een mier is gaan zitten naar binnen k...


Nieuw computermodel maakt automatisch wereldwijd methaanuitstoot monitoren mogelijk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-02-2023

Een nieuw computermodel moet het straks mogelijk maken om vanuit de ruimte voor de hele wereld automatisch de methaanuitstoot te monitoren. In deze audio hoor je onderzoekers Berend Schuit en Ilse Aben van SRON. Lees hier meer over het onderzoek: Global alarm system watches for methane superemitters...


Antibioticagebruik veehouderij neemt wereldwijd alleen maar toe

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-02-2023

Het antibioticagebruik in de veehouderij zal wereldwijd alleen maar toenemen de komende tijd, zeggen onderzoekers in Nature op basis van berekeningen. Tussen 2020 en 2030 verwachten de onderzoekers een groei van 8 procent. De landen die qua gebruik (antibiotica per kilo dier per land) bovenaan staan...


Krachtige MRI-scanner en nieuw contrastmiddel helpen uitzaaiingen van prostaatkanker veel beter opsporen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-02-2023

Een combinatie van een nieuwe scantechniek met een superkrachtige MRI-scanner en innovatieve contrastvloeistof moet ervoor gaan zorgen dat uitzaaiingen van prostaatkanker eerder en beter opgespoord kunnen worden. In deze audio hoor je radioloog Ansje Fortuin en hoogleraar Biomedische Magnetische Res...


Meer vetten in bloed, minder allergie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-02-2023

Vet is voor sommige mensen iets waar ze het liefst zo snel mogelijk vanaf willen komen. Maar het is niet altijd slecht. Zo blijken vetten in ons bloed juist iets te kunnen voorkomen.   Het was al bekend dat deze vetten in ons bloed, zoals cholesterol, het gedrag van immuuncellen kunnen beïnvloeden...


Een verdedigingslinie van waterporiën

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-02-2023

Hoe meer we weten hoe planten zich verdedigen tegen ziekmakende micro-organismen, hoe beter we sterkere planten en gewassen kunnen kweken. Biologen van de Universiteit van Amsterdam zijn weer een nieuw trucje op het spoor.   Misschien is het iets wat je thuis ook weleens bij je planten hebt gezien:...


Oeps. Foutje met fossiel herschrijft geologische geschiedenis India. Alweer.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-02-2023

In 2020, terwijl de wereld kennismaakte met het leven in lockdowns, werd een groot wetenschapscongres in India afgezegd. Enkele geologen die al ter plekke waren, maakten er het beste van en bezochten de Rotsschuilplaatsen van Bhimbetka.  Ze vonden er een Dickinsonia fossiel: een plat, langwerpig pr...


Medicatie op DNA afstemmen zorgt voor 30 procent minder bijwerkingen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-02-2023

Voor het eerst hebben onderzoekers laten zien dat het voorschijven van medicijnen op basis van iemands DNA-profiel werkt. Het gaat om een groot internationaal onderzoek onder leiding van het Leids Universitair Medisch Centrum.  One size fits all is al een tijdje niet meer goed genoeg. Er is inmidde...


We moeten de spermacel in veel meer detail gaan bestuderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-02-2023

Er is al heel veel onderzoek gedaan naar onvruchtbaarheid, maar we begrijpen nog steeds een heleboel niet. Tijd om het tot op moleculair niveau uit te zoeken, vinden Utrechtse onderzoekers. In deze audio hoor je bioloog Tzivya Zeev-Ben-Mordehai van de Universiteit Utrecht. Zij  ontvangt een ERC-beu...


Soms werkt een oogmedicijn tegen een seksbacterie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-02-2023

Mycoplasma genitalium is een bacterie die door seksueel contact kan worden overgedragen. Een soa dus. Meestal gaat de infectie vanzelf weg, maar het kan bij mannen voor ontstekingen zorgen in de urinebuis. Bij sommige mensen komt de infectie ook steeds weer terug.   Volgens Britse onderzoekers komt...


De onderzoeker die stekelbaarzen toevoegde aan Darwins vinken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-02-2023

Hij veranderde onze kennis over de evolutie van soorten voor altijd, maar zijn naam is niet Charles Darwin. Het gaat om evolutionair bioloog Dolph Schluter van de universiteit van British Columbia in Canada. Hij won deze week de prestigieuze Crafoord Prize voor zijn jarenlange onderzoek.Net als Darw...


Biomateriaal dat tegelijkertijd bot herstelt en kankercellen aanvalt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-01-2023

Speciale biomaterialen die tegelijkertijd botherstel stimuleren en kankercellen aanvallen: dat is waar onderzoekers de komende jaren aan gaan werken voor een groep patiënten waarbij huidige behandelingen niet voldoende zijn. In deze audio hoor je onderzoeker Sabine van Rijt, verbonden aan het MERLN...


Piepklein feeachtig robotje vliegt op licht en wind

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-01-2023

Steeds beter zijn onderzoekers instaat om slim materiaal te maken dat reageert op stimuli als licht, temperatuur of druk. Nu heeft een groep wetenschappers dat materiaal laten vliegen. Ze noemen het een kunstmatig zaadje, maar het robotje met borstelige vleugels dat past op een vingertop heeft missc...


Nederlands waterleven loopt risico door te hoge concentratie psychofarmaca

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-01-2023

Wetenschappers van onder andere de Universiteit Maastricht en het RIVM hebben voor het eerst goed uitgezocht welke psychofarmaca - geneesmiddelen voor de behandeling van psychische problemen en aandoeningen - voorkomen in het oppervlaktewater van Nederland.  Twee middelen blijken in te hoge concent...


Hoe muizen (en hun karakters) bepalen waar bomen groeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-01-2023

Als je door een bos loopt sta je er waarschijnlijk zelden bij stil hoe die ene boom nou precies op die ene plek is beland. Misschien, als je erover nadenkt, voelt het als een toevallig iets. Of iets wat gestuurd wordt door de beschikbare ruimte die er is en hoe de boom daar zelf gebruik van maakt. ...


Wormsalamanderfossiel is missend puzzelstukje in de geschiedenis van het leven op aarde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-01-2023

Een fossiel gevonden door paleontologen van Virginia Tech zorgt ervoor dat onze kennis over het verleden weer op de schop moet.   Het gaat om een fossiel van een wormsalamander: een amfibie, zonder ledematen. De diertjes hebben een gladde huid met ringen, zoals een regenworm, maar daaronder versto...


Hoe minder krill hoe minder walvisbaby's

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-01-2023

Tot nu werd gedacht dat er van krill - kleine ongewervelde, garnaalachtige zeedieren - meer dan genoeg in de oceanen zat om de buiken van grotere zwemmers te vullen. Maar daar moeten we misschien anders over na gaan denken.  Uit een nieuw onderzoek blijkt namelijk dat er een link is tussen de hoeve...


Is de kern van de aarde inderdaad gestopt met draaien?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-01-2023

Een nieuw onderzoek naar het binnenste van onze aarde heeft deze week aardig wat stof op doen waaien. Want: is de draaiende harde kern nou gestopt met draaien of niet? We bespreken het met onderzoeker Arwen Deus van de Universiteit Utrecht. Ze vertelt hoe de binnenkant van de aarde eruitziet, hoe we...


Pinguïns die met poep schieten en hoe een platvis plat wordt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-01-2023

Kinderen leren hoe bijzonder de wereld om ze heen is: je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen. Daarom brengt New Scientist vandaag een boekje uit met 100 dierenfeitjes voor het hele gezin. In deze audio hoor Fenna van der Grient, redacteur en boekencoördinator bij New Scientist. Zij kwam met het...


Zeespin blijkt ledematen én organen terug te kunnen laten groeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2023

We weten al langer dat er dieren bestaan die missende ledematen kunnen laten terug groeien. Hagedissen en platwormen zijn er bijvoorbeeld goed in. Krabben nemen soms zelfs expres afscheid van één van hun ledematen, als ze daardoor een aanval overleven, om deze vervolgens weer te vervangen met een...


James Webb zoomt in op bijzondere ijschemie in stervormingswolk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2023

Een internationaal team van astronomen onder leiding van de Universiteit Leiden heeft met behulp van de James Webb telescoop verschillende interessante moleculen gevonden in de donkerste en koudste dieptes van een grote gaswolk waarin sterren nog moeten vormen.  Het team is benieuwd naar de evoluti...


Voor rode eekhoornmoeders heeft het zin om een gokje te wagen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-01-2023

Stel: je krijgt de winnende cijfers in een loterij te horen, maar je weet niet welke maand van het jaar de jackpot gaat vallen. Elke maand meespelen (met diezelfde cijfercombinatie) kost natuurlijk geld, maar in dit geval is de prijs groot genoeg om dat toch te doen.  Rode eekhoornvrouwtjes in N...


Deze bacterie eet en verteert plastic en we weten nu ook hoe snel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-01-2023

Onderzoekers hebben met een nieuwe methode bevestigd dat een bacterie met de naam Rhodococcus ruber plastic echt opeet en verteert. Ze kunnen na hun onderzoek in het lab ook iets zeggen over hoe snel dit beestje dat doet.  Nou is het niet zo dat we nu kunnen denken: ha mooi, dan is het minder erg d...


Opmerkelijke chemische verbinding in De Nachtwacht gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-01-2023

Een internationaal team van wetenschappers is tijdens het project Operatie Nachtwacht loodformiaat op het spoor gekomen. Het is voor het eerst dat deze verbinding is aangetroffen in chemisch onderzoek naar historische schilderijen. De ontdekking kan nieuw inzicht bieden in de 17e-eeuwse schildertec...


Mierenegels blazen snottenbellen om af te koelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-01-2023

Als je ooit in Australië bent geweest, dan heb je daar misschien wel een mierenegel voorbij zien waggelen. Zo niet, stel je dan een kruising tussen - je verwacht het niet - een egel en een miereneter voor.   Het diertje komt dus voor op één van de warmste continenten op aarde, maar mist een aa...


De prairiewoelmuis kan prima knuffelen zonder oxytocine

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-01-2023

Al meer dan 40 jaar wordt oxytocine bestudeerd als een belangrijke neurotransmitter die in dieren en mensen een grote rol speelt bij sociaal gedrag en het aangaan van relaties. Er wordt zelfs hoopvol gekeken naar het behandelen van sociale stoornissen met deze stof, maar nieuw onderzoek laat zien da...


Waarom geven oudere vaders vaker genetische mutaties door?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-01-2023

We weten al dat oudere vaders gemiddeld meer genetische mutaties doorgeven aan hun kinderen dan jonge vaders. Maar waar gaat dat eigenlijk precies mis? En hoe erg is het? In deze audio hoor je meer over een onderzoek van de Rockefeller University waarin wordt gekeken of ze daar een beter antwoord op...


Bliksemschichten bijsturen met lasers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-01-2023

Bliksemschichten kunnen een elektrische lading in zich hebben die zo intens is dat ze wel vijf keer heter dan het oppervlakte van de zon worden. Meer dan een miljard keer wordt de aarde door bliksem geraakt per jaar, met duizenden doden, gewonden en enorm veel materiele schade als gevolg.   Nou bes...


Mest van gerecyclede urine en ontlasting kan prima kunstmest vervangen, zeggen onderzoekers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-01-2023

Mest gemaakt van gerecyclede menselijke urine en ontlasting kan prima en veilig gebruikt worden om gewassen te laten groeien, zeggen onderzoekers in een nieuwe publicatie. Ze gebruikten bewerkte versies van urine en ontlasting als mest voor witte kool en vergeleken dat met een bestaande bio-bemester...


Wat gebeurt er met schimmels als het warmer wordt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-01-2023

Wat is het effect van opwarming op schimmels? Redden deze bodemorganismen die onmisbaar zijn voor onze ecosystemen zich dan nog wel? En zijn er misschien soorten die extra goed tegen droogte en warmte kunnen? Met die belangrijke vragen zijn onderzoekers op het moment druk bezig. We spraken erover me...


Hoe zijn dieren ooit gedomesticeerd? Een hint komt van peuters die honden helpen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-01-2023

Al vanaf jonge leeftijd hebben de meeste mensen de neiging om zich sociaal te gedragen ten opzichte van anderen. Onderzoek heeft al laten zien hoe peuters al proberen te helpen als andere mensen, zelfs onbekenden, hulp nodig hebben.   Nou blijkt uit een nieuw onderzoek dat dit zich niet beperkt tot...


Computerberekeningen doen met de snelheid van het licht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-01-2023

Digitale informatieverwerking is in de computerwereld al lange tijd de standaard, maar in een poging om berekeningen sneller en duurzamer te maken, gaan onderzoekers nu juist weer voor.... analoog. In deze audio hoor je onderzoeker Albert Polman van Amolf. Lees hier meer over het onderzoek: Mathemat...


Eerste vaccin voor honingbijen goedgekeurd in de VS

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-01-2023

Twee dingen die we inmiddels goed weten: bijen zijn superbelangrijk en het gaat erg slecht met bijenpopulaties.   Op allerlei manieren proberen wetenschappers daar wat aan te doen. Bijvoorbeeld door te laten hoe ongelooflijk slim ze zijn – zo kunnen ze bijvoorbeeld rekenen, geen grap. Of door te...


Gespecialiseerde immuuncellen ontdekt die verstopte tumoren opsporen en aanvallen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-01-2023

Van dit soort berichtjes hebben we er nooit genoeg. Wetenschappers van het Leids Universitair Medisch Centrum en het Antoni van Leeuwenhoek hebben ontdekt hoe gespecialiseerde immuuncellen in staat zijn tot het opsporen en verwijderen van tumoren, die ‘onzichtbaar’ zijn voor de conventionele ver...


Zonlicht breekt drijvend plastic in oceanen langzaam af

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-01-2023

Via rivieren, de wind, of het dumpen van afval is ontzettend veel plastic sinds de jaren vijftig in oceanen terechtgekomen. Alleen als nu berekend wordt hoeveel er in de oceaan te vinden is, dan komt dat niet overeen met hoeveel erin is gegaan.  Er zijn natuurlijk een aantal mooie opruiminitiatieve...


High lights vanaf het grootste congres voor sterrenkundigen ter wereld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-01-2023

Er was deze week flink wat ruimtevaart- en sterrenkundenieuws. Niet zo gek, want in Seattle vindt op het moment één van de grootste bijeenkomsten binnen dit vakgebied plaats. Het gaat om het congres van de American Astronomical Society, waar op het moment duizenden sterrenkundigen bij elkaar zijn....


Bonobo’s hebben meer interesse in emoties van vreemden dan bekenden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-01-2023

Bonobo’s zijn samen met chimpansees het nauwst verwant aan ons mensen. We lijken behoorlijk op elkaar, ook qua sociaal gedrag. Toch zijn er ook een aantal opmerkelijke verschillen, blijkt maar weer uit nieuw onderzoek.  In experimenten zag onderzoeker Evy Van Berlo dat zowel bonobo’s als mensen...


Algoritme helpt gedrag gletsjers veel nauwkeuriger monitoren en voorspellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-01-2023

Engelse onderzoekers hebben een algoritme - oorspronkelijk ontwikkeld om cellen mee te identificeren op microscopische foto's - zo aangepast dat ze er met behulp van satellietdata het gedrag van gletsjers heel nauwkeurig mee in de gaten kunnen houden.  In deze audio hoor je onderzoeker Anna Hogg va...


Met dit trucje verspreiden huidkankercellen zich door het lichaam

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-01-2023

Onderzoekers zijn een trucje op het spoor gekomen, waarmee het agressieve huidkankercellen lukt om ook naar andere delen van het lichaam te verspreiden. De volgende stap: kijken hoe we dit mechanisme eens goed in de weg kunnen gaan zitten.  In deze audio hoor je onderzoekers Victoria Sanz-Moreno va...


Onderzoekers: sneller herstellen na sporten? Eet dagelijks amandelen.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-01-2023

Kun je met een handje nootjes zorgen voor minder spierpijn, vroegen onderzoekers uit California zich af.   Er deden aan het onderzoek 38 mannen en 26 vrouwen mee tussen de leeftijd van 30 en 65 jaar. Niet een hele grote groep proefpersonen dus, maar een leuk beginnetje. Allemaal deden ze in het dag...


Wat zonnebrand-achtige stofjes in fossiele planten zeggen over de grootste massa-extinctie ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-01-2023

Het is wetenschappers gelukt om aan de hand van een zonnebrand-achtig stofje in gigantisch oude plantenfossielen iets te zeggen over de grootste massa-extinctie ooit.  Tijdens die gebeurtenis, 252 miljoen jaar geleden, stierf 95 procent van alle in zee levende soorten, een derde van de insectensoor...


Schimmel gebruikt springende genen om salamanders aan te vallen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-01-2023

Een springend gen (jumping gene) is een stukje DNA op een chromosoom, dat in het genoom van plaats kan wisselen. Zo'n gen kan zichzelf copy pasten. Waardoor meerdere afdrukken van hetzelfde gen ontstaan.   De meeste organismen hebben herhalingen in hun DNA, waarvan sommigen springende genen zijn, m...


Kun je niet tegen kietelen? Kietel dan zelf mee.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-01-2023

Het is een bijzonder iets: iemand doet onverwachts iets waar je lichaam niet per se op zit te wachten en lachend en wurmend ondergaan we het tot we moeten aftikken. Zelfs nog voor iemand begint moeten we er al om lachen. Kinderen en dieren vragen er zelfs om. En ziet een rat iemand het bij een ander...


Kunstmatig weefsel geeft varkens erectie terug

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-01-2023

Ongeveer de helft van de mannen tussen de 40 en 70 jaar heeft weleens of regelmatig last van een erectiestoornis. Zo'n 5 procent heeft na een penisblessure last van de ziekte van Peyronie, wat erg pijnlijk kan zijn en waarbij littekenweefsel het functioneren van de penis vermoeilijkt.   In sommige...


Grootste bever ooit in Nederland gevonden onderzocht en opgezet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-01-2023

Naturalis had afgelopen jaar een bezoekersrecord. Nooit eerder kwamen er zoveel mensen naar het natuurhistorisch museum. Een pas binnengebrachte gigantische bever was een mooi excuus om ook even langs te gaan. We spraken met hoofdpreparateur Becky Desjardins terwijl het dier van 1.30 meter al klaarl...


Microbe die virussen eet schopt kennis over voedselketens in de war

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-01-2023

Er is een zoetwater planktonsoort ontdekt die niets liever doet dan virussen naar binnen schrokken. Meestal krijgen organismen virussen per ongeluk binnen en zijn ze ongewenst. In sommige gevallen zorgen ze zelfs voor de dood van hun gastheer, terwijl ze zelf in veel ecosystemen amper iemand hoeven...


Betere gezondheid met voedingspatroon op basis van je stofwisseling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-01-2023

Het Maastricht UMC heeft voor het eerst wetenschappelijk kunnen aantonen dat een gepersonaliseerd voedingspatroon - gebaseerd op iemands stofwisselingsprofiel - tot een betere gezondheid leidt.  In deze audio hoor je Hoogleraar humane biologie Ellen Blaak van het Maastricht UMC. Lees hier meer over...


De bodembacterie die van kooldioxide eiwitten en geneesmiddelen maakt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-01-2023

Een bodembacterie die kan groeien op een mengsel van kooldioxide, zuurstof en waterstof is zo aan te passen dat hij nuttige stoffen produceert, zoals bijvoorbeeld eiwitten. In deze audio hoor je onderzoeker Sandy Schmidt van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij vertelt meer over hoe ver ze nu met het...


Link tussen genoeg hydratatie en gezond ouder worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-01-2023

30 jaar aan data van meer dan 11.000 mensen laat volgens onderzoekers zien dat mensen die genoeg vocht binnenkrijgen langer leven en minder snel last hebben van ziektes. Eerder dit jaar vonden onderzoekers een link tussen een verhoogd natriumgehalte in het bloed en hart- en vaatziekten. Die verhoogd...


Hernieuwbare brandstof van weggegooide kerstbomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-01-2023

Kerst is voorbij, het nieuwe jaar is begonnen en dus kun je overal weer stapels weggegooide kerstbomen vinden. Nou zijn er al wel initiatieven om die oude kerstbomen te recyclen in plaats van weg te gooien, maar onderzoekers uit Engeland en Spanje gaan graag nog een stapje verder: zij maken er hern...


Is het beter voor onze gezondheid om niet te veel (zwaar) nieuws te volgen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-12-2022

De klimaatcrisis, oorlogen, ziektes, onrecht en corruptie: het nieuws zit er vol mee. En ondanks dat we dat vaak bekijken of beluisteren vanuit de veiligheid van onze woonkamer en er zelf niet altijd onderdeel van zijn, kan het toch zorgen voor gigantisch veel stress.  Een onderzoekers legt het uit...


Slimme huid die je op kunt spuiten volgt handbewegingen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-12-2022

Typen op onzichtbare toetsenborden, een object identificeren alleen door het aan te raken, of handgebaren gebruiken om met een app of ander persoon op afstand te communiceren: het is dankzij onderzoekers van Stanford allemaal weer een klein stapje dichterbij.  Op verschillende manieren wordt geprob...


Hoe cellen hun omgeving voelen als ze weefsel bouwen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-12-2022

Het vormen van weefsel en organen is één van de belangrijkste bezigheden van cellen in de embryonale fase van ons leven. Om deze super ingewikkelde taak voor elkaar te krijgen moeten cellen onderling met elkaar communiceren. Ze gebruiken hier zowel biochemische signalen voor, als mechanische. Je z...


Waarom antivries een ander smaakje moest krijgen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-12-2022

Ik kwam voorbij een filmpje van de American Chemical Society met de vrij vertaalde titel: waarom antivries van je lijstje af mag als bruikbaar dodelijk gif. Je snapt: dat moest ik even kijken.  Een veel gebruikt bestanddeel van antivries voor in onder andere auto's is ethyleen-glycol: net als ethan...


Wetenschappelijke hoogtepunten van 2022 en een quiz!

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-12-2022

Het was een bewogen jaar, zeker ook op wetenschapsgebied. We ontkomen er niet aan om ook in deze rubriek terug te kijken. Wat waren de hoogtepunten? Welke afleveringen werden in 2022 het meest beluisterd? En wie van de presentatoren kent de meeste (enigszins obscure) wetenschapsfeitjes?See omnystudi...


Onderzoek in 57 landen: vrouwen schatten emoties van anderen gemiddeld beter in

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-12-2022

Cognitieve empathie, of: 'theory of mind', is de mogelijkheid om de emoties van anderen te herkennen en hun perspectief in te schatten. Een test die vaak gedaan wordt om te bepalen in welke mate iemand dit kan is de Eyes Test. Proefpersonen krijgen foto's te zien van alleen mensen hun ogen en moeten...


Nieuwe bloedtest voor vroege detectie Alzheimer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-12-2022

Onderzoekers hebben een nieuwe bloedtest ontwikkeld waarmee Alzheimer al in een vroeg stadium gedetecteerd moet kunnen worden. De onderzoekers hopen dat de test dure hersenscans en pijnlijke ruggenprikken kan gaan vervangen.Lees hier meer: New biomarker test can detect Alzheimer’s neurodegeneratio...


De link tussen overgewicht en hoe onze microben energie uit eten halen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-12-2022

Zelfs als twee mensen tijdens de kerstdagen precies evenveel van hetzelfde eten naar binnen hebben gewerkt, kan het zo zijn dat de één die pondjes wel ziet zitten en de ander niet. Hoe kan dat? Onderzoeker Henrik Roager van de Universiteit van Kopenhagen vertelt dat ze wat opvallende dingen zagen...


Met maar één hand vrij, komen de medeklinkers erbij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-12-2022

Hoe is complexe spraak ontstaan? Om op die vraag een antwoord te vinden wordt al lange tijd naar apen gekeken. Maar vergelijk je de klanken en roepen van de meeste apensoorten, dan valt op dat daar weinig medeklinkers in te horen zijn. Waar zijn die medeklinkers, die in al onze talen zitten, dan van...


Wat het binnenoor van de Europasaurus zegt over hoe de dino leefde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-12-2022

Ooit gehoord van de Europasaurus? Het was een grote planteneter met een lange nek die ongeveer 154 miljoen jaar geleden leefde op een klein eilandje in wat nu Duitsland is. Het is familie van de bekende Brachiosaurus en behoort daarmee tot de groep grootste landdieren die ooit op aarde hebben rondge...


Hoe de glaskikker het voor elkaar krijgt om doorzichtig te worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-12-2022

De glaskikker doet zijn naam en superhelden eer aan door zichzelf doorzichtig te maken als hij ergens een dutje aan het doen is. Maar hoe het diertje dit voor elkaar krijgt was lange tijd onbekend. Nu weten we hoe hij dit doet.  Ook als de kikker zijn trucje niet doet is hij al aardig lastig te spo...


Wanneer je geslachtsdeel ook je wapen is

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-12-2022

Bijen en wespen gebruiken hun angel om zichzelf en hun kolonie te beschermen. Omdat die angel ooit is ontstaan vanuit de ovipositor - een eierleggend orgaan in vrouwtjesinsecten - ging men er lange tijd vanuit dat de mannetjes niet konden steken. Die hebben immers geen angel.   Je voelt hem al aan...


Top 3 wetenschappelijk nieuws 2023

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-12-2022

Er is veel goed nieuws te verwachten op wetenschappelijk gebied in 2023. Wetenschap Vandaag stipt drie ontwikkelingen aan waar Nederlandse wetenschappers zich op verheugen, voor het komend jaar.  In deze rubriek vandaag aandacht voor: Maanreizen, de Einstein-telescoop en, eindelijk: een werkend med...


Fossiele huidjes van microben helpen klimaat beter voorspellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-12-2022

Net als onze huid zweet, of kippenvel kan krijgen, reageert ook de huid van microben op hun omgeving. Vind je een fossiel van de huid van een microbe, dan kan dat dus iets zeggen over de omstandigheden waarin het lang lang geleden leefde. Om achter die omstandigheden te komen moet de fossiele huid v...


Genetica inzetten voor een betere behandeling van psychiatrie patiënten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-12-2022

Kan kennis vanuit de genetica helpen bij het beter behandelen van mensen met ernstige psychosen? En hoe dan? Daar is in een groot net afgerond onderzoek naar gekeken.  Jurjen Luykx - hij ziet als psychiater patiënten bij GGnet en werkt als onderzoeker bij het Maastricht UMC en ook het UMC Utrecht...


De mug als patiënt in de strijd tegen malaria

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-12-2022

Malaria niet in de mens, maar in de mug zelf bestrijden: met die nieuwe tactiek hopen onderzoekers van de Universiteit Twente de ziekte - die nog altijd voor enorm veel zieken en doden zorgt- beter aan te kunnen pakken. In deze audio hoor je onderzoeker Jos Paulusse van de Universiteit Twente. Hij v...


Borstreconstructie met eigen vetweefsel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-12-2022

Bij een deel van de vrouwen met borstkanker is het verwijderen van een gehele borst de beste behandeling. In sommige gevallen, zoals wanneer blijkt dat iemand genetisch een verhoogd risico heeft om borstkanker te krijgen, wordt dit preventief al gedaan. Voor het reconstrueren van de borst na deze be...


Afweercel die over het hoofd werd gezien blijkt belangrijk voor wel of niet aanslaan immuuntherapie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-12-2022

Een immuuncel die tot nu toe volledig over het hoofd werd gezien in kankeronderzoek, blijkt mogelijk juist een hele belangrijke rol te spelen bij het aanslaan van immuuntherapie. In deze audio hoor je internist-oncoloog Marleen Kok van het Nederlands Kanker Instituut en onderzoeker Karin Visser, ook...


Het duo dat vijgenbomen doet verschrompelen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-12-2022

Het gaat niet goed met de vijgenboom. Wereldwijd nemen de aantallen af. Eén van de oorzaken daarvoor is een veelvoorkomende ziekte die wordt veroorzaakt door een schimmel, die weer wordt overgedragen door een kevertje.  Nou draagt dit beestje wel meer schimmelsoorten bij zich en onderzoekers uit J...


Wanneer de melk van de baby's komt en niet de ouders

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-12-2022

In de meeste gevallen zijn het de ouders die de baby's te eten geven. Maar toen onderzoekers een mierenkolonie aan het bestuderen waren, zagen ze iets opmerkelijks. Poppen zijn mieren in hun coconfase. En wat doe je als je een pop bent in een cocon? Vrij weinig. Mieren in deze fase van hun leven sta...


Robot danst zichzelf vooruit in reactie op temperatuur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-12-2022

Een zachte, vormbare robot, die geen batterij of snoertje nodig heeft om te bewegen, die op moeilijke plekken kan komen, zoals diep in het menselijk lichaam bijvoorbeeld: dat is waar een flink aantal onderzoekers met wisselend succes aan werkt.  Een nieuwe telg van de soft robotics-familie is er ee...


Waarom zijn we rechtop gaan lopen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-12-2022

Boven lang gras uit kunnen kijken, armen gebruiken om voorwerpen te tillen: prima redenen om op twee benen te gaan lopen in plaats van on all fours. Maar veel van onze voorouders leefden grotendeels in bomen en daar is dat dan weer niet het handigst, zou je denken.   Het idee is lange tijd geweest...


Een beeldscherm gemaakt van bacteriën en luchtzuiverende gordijnen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-12-2022

In het nieuwe hypermoderne Biodesign Lab van de TU Delft werken onderzoekers aan ontwerpen gemaakt van levende organismen. Denk aan een beeldscherm van bacteriën bijvoorbeeld, of groeiende gordijnen die de lucht in je huis zuiveren. En wat dacht je van een bank van schimmel die meegroeit met je gez...


Eerste geluidsopname ooit van een dust devil op Mars

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-12-2022

Marsrover Perseverance heeft audio opgenomen van een speciaal weersverschijnsel op de rode planeet. Ook breken er spannende tijden aan voor de rover en de helikopter die hem vergezelt.  In deze audio hoor je Roger Wiens, hoofdonderzoeker en bediener van het SuperCam-instrument op de Mars-rover. Hij...


Onderzoekers ontrafelen de oorzaak van de raadselachtige tsunami bij Sulawesi

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-12-2022

Op 28 september 2018 werd Sulawesi - één van de eilanden van Indonesië - geraakt door een zware aardbeving met een magnitude van 7.5. Nou was die aardbeving niet geheel onverwacht vanwege de breuken in de platen onder het eiland, alleen de tsunami die kort na de aardbeving volgde wel. Bij dit typ...


De genen achter het zesde zintuig

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-12-2022

Zicht, gehoor, reuk, smaak, tast: de vijf zintuigen die iedereen kent. Maar er is een zesde, die minder bekend is: proprioceptie. Daarbij ontvangt ons centraal zenuwstelsel informatie over onze spieren en gewrichten, onze houding en ons plaats in de ruimte.  Dit onbewuste zintuig zorgt ervoor dat w...


Met slimme software cognitieve problemen voorspellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-12-2022

Schade aan de vaten in onze hersenen kan voor allerlei problemen zorgen. Bijvoorbeeld op het gebied van taal of ons geheugen. Onderzoekers van het UMC Utrecht hebben nu slimme software ontwikkeld waarmee ze aan de hand van hersenscans proberen deze schade te voorspellen. In deze audio hoor je neurol...


Hersenstructuur van honden beïnvloed door hoe wij ze hebben gefokt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-12-2022

Terwijl honden tegenwoordig grotendeels gefokt worden op uiterlijke kenmerken, werd er verder terug in de tijd vooral gefokt op gedrag. En dat is volgens een nieuw onderzoek terug te zien in hersenstructuren van honden die vergelijkbare vaardigheden hebben.  Voor de studie is gekeken naar de genen...


Oudste brein ooit gevonden in fossiel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-12-2022

525 miljoen jaar oud is het fossiel waarin een bijzondere ontdekking werd gedaan. Al in 1984 werd het gevonden, maar pas nu konden onderzoekers zien wat er echt in verstopt zat.  Het gaat om een fossiel van een wormachtig zeediertje van 1,5 centimeter met allemaal kleine stompe pootjes, een beetje...


Waarom het zuidelijk halfrond stormachtiger is dan het noordelijk halfrond

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-12-2022

Al eeuwen merken schippers van de wereldzeeën op dat ze de ergste stormen moeten trotseren wanneer ze zich op het zuidelijk halfrond bevinden. Nu denken onderzoekers te weten waarom het daar stormachtiger is dan op andere plekken.  Sinds de jaren tachtig bevestigt ook satellietdata dat de stormen...


Oudste DNA ooit gevonden laat ons 2 miljoen jaar oud ecosysteem zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-12-2022

Onderzoekers zijn het oudste DNA ooit op het spoor gekomen. Het geeft ons een kijkje in hoe een stukje van onze planeet er 2 miljoen jaar geleden uitzag. De samples zijn afkomstig uit de Kap København Formatie van Noord-Groenland en laten zien dat daar in die tijd - toen het er zo'n 10 tot 17 grade...


Bij afnemende populatie raken meer individuen de weg kwijt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-12-2022

Wij mensen kunnen tegenwoordig amper onze weg vinden als we het zonder GPS moeten doen, maar een heleboel andere dieren hebben daar geen enkele moeite mee.  Neem monarchvlinders bijvoorbeeld, die leggen elk jaar met miljoenen tegelijk meer dan 4000 kilometer af van Noord-Amerika naar Mexico om daar...


Parasiet zorgt er bij wolven voor dat ze eerder de leider van de groep worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-12-2022

De bekende kattenparasiet toxoplasma - waar je vooral als je zwanger bent ver van uit de buurt moet blijven - blijkt er in wolven voor te zorgen dat ze sneller de leider van een groep worden. Dit heeft zowel gevolgen voor de inrichting van ecosystemen als onderzoek naar gedrag. Onderzoeker Jaap de R...


Dochtercellen in de darm doen wat hun moeder ze opdraagt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-12-2022

Tweelingen kunnen op elkaar lijken, maar zelden ziet hun leven er exact hetzelfde uit. In onze darmen - blijkt uit onderzoek - is dat een ander verhaal. Daar kiezen twee tegelijk geboren dochtercellen graag precies hetzelfde pad. En het is hun moeder die ze daartoe aanzet.  In deze audio hoor je J...


De link tussen onze tanden en de schubben van een vis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-12-2022

Mensen worden over het algemeen niet geassocieerd met schubben, maar daar moeten we volgens een onderzoek naar tanden anders over na gaan denken.  Hoe zijn tanden namelijk ooit ontstaan? Tanden die ervoor zorgden dat je als dier ineens beter prooien of planten vast kon pakken en ze ook nog eens mak...


Bouw grootste telescoop ter wereld officieel van start

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-12-2022

Na tientallen jaren voorbereiding is vandaag de officiële bouw van start gegaan van de grootste telescoop ter wereld, tevens de gevoeligste radiotelescoop ooit gemaakt. Een project waar ook Nederland een belangrijke rol bij speelt. In deze audio bespreken we met Roelien Attema-van Waas van ASTRON w...


De enige bloem die meerdere keren van kleur kan veranderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-12-2022

Een plant die veel voorkomt in Japan - de Cayratia japonica - kan een trucje dat nooit eerder is gezien bij bloemen: meerdere keren van kleur veranderen.  Er zijn wel honderden planten met bloemen die gedurende hun ontwikkeling tot volwassen plant een kleurverandering doormaken, maar niet eerder is...


Kan de zwaartekracht op aarde zorgen voor onrustige darmen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-12-2022

Een nieuwe theorie stelt dat het Prikkelbare Darm Syndroom weleens een link zou kunnen hebben met de zwaartekracht op aarde.   Bedenk maar eens, zegt de onderzoeker uit LA die met deze hypothese komt, dat je organen de hele dag door naar beneden worden geduwd. Wat als de klachten die bij het Prikke...


Binnen 5 jaar nul nieuwe hiv-infecties

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-12-2022

Veertig jaar geleden kreeg de eerste patiënt de diagnose HIV. Destijds was het een dodelijke ziekte waar geen kruid tegen opgewassen was. Maar in de tussentijd is er veel veranderd. Er zijn nu goed werkende medicijnen en als je die slikt kan je het virus niet meer overgedragen. Mensen met hiv hebbe...


Wat ons brein en het brein van inktvissen met elkaar gemeen hebben

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-11-2022

Als we ver genoeg teruggaan in de tijd, dan vinden we daar de laatste voorouder die de mens deelde met inktvissen: een wormachtig dier, met beperkte intelligentie.   Op een later moment in de evolutie van dieren, zijn twee groepen ontstaan: gewervelden en ongewervelden. De gewervelde groep dieren,...


Vleermuizen communiceren net als death metal zangers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-11-2022

Ze gebruiken echolocatie om in het donker insecten te kunnen vangen, maar als vleermuizen communiceren met elkaar gebruiken ze een andere techniek. Eentje die ook wordt gebruikt door.. death metal zangers. In deze audio hoor je onderzoeker Coen Elemans van de University of Southern Denmark. Lees hie...


Nog beter vaten in beeld brengen voor een operatie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-11-2022

Hoe kan een chirurg bij een operatie nog beter zien waar de bloedvaten en klieren liggen? Een student van de TU Delft ging op zoek naar een nieuwe techniek waarmee dit mogelijk wordt en vond deze ook. Bij borstkanker worden in sommige gevallen de lymfeklieren uit de oksel verwijderd. Vaak gevolgd do...


Overgewicht tijdens zwangerschap vooral invloed op hersenen jongens

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-11-2022

Meer dan de helft van de vrouwen in de VS heeft overgewicht of obesitas tijdens hun zwangerschap. Dat levert gezondheidsrisico's op voor deze vrouwen, maar het is ook van invloed op de hersenen van hun kinderen. Er zijn hints dat overgewicht bij de moeder er - vooral bij jongens - voor kan zorgen da...


Onderzoekers maken database met bijna 32.000 kandidaat-moleculen voor nieuw soort batterij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-11-2022

Wetenschappers van het Nederlandse onderzoeksinstituut DIFFER hebben een database gemaakt met bijna 32.000 moleculen die mogelijk gebruikt kunnen worden in toekomstige batterijen. Het gaat specifiek om moleculen die interessant zijn voor flowbatterijen. Deze zijn veelbelovend omdat de energie-inhoud...


Ultrahoge resolutie scan laat veranderingen in hersenen bij migraine zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-11-2022

Hele heftige terugkerende hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht: migraine kan een flinke impact hebben op iemands leven. Naar schatting lopen er wereldwijd 148 miljoen mensen met chronische migraine rond. Maar helemaal snappen waar het vandaan komt en hoe het werkt doen we niet.  Nou...


Oudste roofmier ooit gevonden laat zien: ooit plunderden ze ook Europa

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-11-2022

Roofmieren, of trekmieren, staan bekend om de destructie die ze als rondtrekkende kolonie achterlaten op hun pad, waarbij ze wel 500.000 prooien per dag kunnen wegwerken. Je vindt ze vooral in de tropen, waar ze in lange slierten tussen de bomen door trekken. Maar ooit, ooit had we ze ook hier, blij...


Zwaarste vliegende vogel ter wereld lijkt aan zelfmedicatie te doen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-11-2022

De grote trap is een enorme vogel. Van alle vliegende vogels is het - met mannetjes van wel 16 kilo - de zwaarste ter wereld. Je vindt ze in Europa vooral in Spanje. Heel af en toe dwaalt er ook eentje door Nederland.  Om een partner te vinden komen mannetjes elk jaar op dezelfde plek bij elkaar om...


Met het oog van nu kijken door de lens van Antoni van Leeuwenhoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-11-2022

Hij was een lakenhandelaar met een liefde voor lenzen en werd uiteindelijk één van de belangrijkste pioniers van de microscopie: Antoni van Leeuwenhoek. Volgend jaar is het 300 jaar geleden dat hij overleed en staat er van alles op het programma om zijn werk te vieren.  Conservator Tiemen Cocquy...


Leren van de snel sluitende waterkleppen van de klimbaars

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-11-2022

De leefomgeving van vissen kan sterk variëren. Tussen zout- en zoetwater en soms zelfs tussen nat en droog. Sommige vissoorten kunnen namelijk tot wel een week op het droge overleven. Deze wisselende omstandigheden vragen om geavanceerde waterwerken in hun cellen.  Voor cellen in alle dieren geldt...


James Webb brengt gedetailleerder dan ooit atmosfeer van exoplaneet in kaart

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-11-2022

De James Webb ruimtetelescoop heeft in ongekend detail de atmosfeer van exoplaneet Wasp-39b in kaart gebracht. Volgens astronomen gaat wat ze hebben gezien het onderzoek naar exoplaneten totaal veranderen. In deze audio hoor je Amy Louca van de Sterrewacht Leiden en Jean-Michel Desert van de Univers...


Zelflerend molecuul maakt weg vrij voor zuinige computers

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-11-2022

De ontdekking van een zelflerend molecuul, door wetenschappers van de Universiteit Twente, is een belangrijke doorbraak in de wereld van computers. Het molecuul brengt super-energiezuinige supercomputers een stap dichterbij. De eigenschappen van het molecuul werden bij toeval ontdekt; het gedraagt z...


Wat we leren van het kleinste bubbeltje zeewater ooit gevonden in gesteente

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-11-2022

We hebben het vaak over de zoektocht naar water op andere planeten, maar nieuw onderzoek laat zien dat we ook over het water op onze eigen planeet nog lang niet alles weten.   In veel mineralen en edelstenen zitten bubbels gevangen met daarin water. Het is onderzoekers nu gelukt om van de allerkle...


Hoe 3D-print je menselijk weefsel in de ruimte?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-11-2022

Stel: je wandelt als astronaut door je Mars-basis, struikelt, scheurt je pak en loopt een brandwond op. Zou het dan niet ontzettend handig zijn als je een printer tot je beschikking had waarmee je een pleister van nieuwe huidcellen zou kunnen printen? In deze audio hoor je onderzoeker Lorenzo Moroni...


Planten passen slim hun waterinfrastructuur aan bij droogte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-11-2022

Bijna alle planten hebben een vatensysteem waarmee water wordt rondgepompt en uitdroging wordt voorkomen. Bij extreme droogte kan de ketting van watermoleculen die onderweg is door de steel breken. Dat veroorzaakt een bubbel van gas, waardoor water er niet meer langs kan. Als dit probleem zich uitbr...


Waarom beschadigt het ene hersengebied sneller door Alzheimer dan het andere?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-11-2022

Het is één van de grote vragen rondom de ziekte waar we het antwoord nog niet op hebben. Onderzoekers van Washington University School of Medicine hebben nu iets gevonden, wat het mogelijk helpt verklaren.   De meeste mensen ontwikkelen bij Alzheimer eerst schade – die ontstaat door de ophopin...


Het elektrische netwerk achter het noorderlicht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-11-2022

Hoog boven ons komen elektronen vanuit de ruimte ons luchtruim binnen, waar ze langs de lijnen van het aardmagnetisch veld bewegen en botsen met gassen. Dit veroorzaakt de indrukwekkende kleurengloed die we kennen als het zuiderlicht en noorderlicht.   Eigenlijk zijn die wolken van kleur onderdeel...


De nieuwe snufjes van de Nederlandse onderzoeksvloot

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-11-2022

De drie schepen waarmee Nederland onderzoek doet naar zee, klimaat en biodiversiteit zijn al een tijdje aan vervanging toe. Daarom wordt er hard gewerkt aan nieuwe schepen en instrumenten.  Met Matthew Humphreys, van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, bespreken we de nieuws...


Bijen leven nu nog maar half zo lang als 50 jaar geleden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-11-2022

Een bijenkolonie heeft vaak niet het eeuwige leven, ook imkers weten dat. Alleen geven zij al een tijdje aan steeds vaker een kolonie te moeten vervangen. Daar wilden onderzoekers meer over weten.  Het is natuurlijk niet voor het eerst dat hiernaar gekeken is. Meerdere factoren blijken van invloed...


NASA's onbemande Artemis 1 raket eindelijk succesvol gelanceerd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-11-2022

Vandaag was het dan zover: NASA's onbemande Artemis 1 raket vertrok succesvol vanuit het Kennedy Space Centre in Florida richting de maan. De bijna 100 meter lange NASA-raket zorgde er na de lancering voor dat de capsule met daarin het passagiersgedeelte keurig met de juiste snelheid richting de maa...


De flexibiliteit van de seksualiteit van de termiet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-11-2022

In het dierenrijk bestaan veel stelletjes uit een mannetje en een vrouwtje, maar dat geldt lang niet voor alle koppels. Sommige dieren vormen - voor even of for ever - koppels van gelijke sekse. De lijst met dieren waarbij dit voorkomt is behoorlijk lang. Pinguïns, apen, dolfijnen, slangen, motte...


Planeten vormen veel eerder dan gedacht, laten vervuilde witte dwergen zien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-11-2022

Bij mensen is het meestal zo dat iemand eerst volwassen wordt en dan pas kinderen krijgt. Maar als je kijkt naar planeten en hun ouders, dan - suggereert nieuw onderzoek - zit dat heel anders in elkaar. Er is al een tijdje een discussie gaande over het ontstaan van planeten. We weten redelijk wat ov...


Ratten hebben ook ritmegevoel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-11-2022

Meeklappen, of in de maat dansen: het voelen en horen van de beat kunnen we niet allemaal even goed, maar het is in ieder geval een unieke vaardigheid in het dierenrijk, toch? Nou, nee.   We wisten al wel dat dieren ritmisch geluid kunnen produceren. Ook zijn dieren te trainen om op muziek te re...


Samenstelling botten waarschijnlijk permanent anders na zwangerschap

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-11-2022

Een vrouwenlichaam verandert op allerlei manieren door een zwangerschap. Nu hebben onderzoekers ook aanwijzingen gevonden dat het wel eens blijvend impact zou kunnen hebben op de samenstelling van onze botten. Het vinden van dit verschil in samenstelling is op zichzelf al interessant, maar het lever...


Oudste zin in eerste alfabet op luizenkam gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-11-2022

Luizen: we hebben ze bijna allemaal een keer gehad en dat was niet anders voor rijke mensen die zo'n 1700 jaar voor de gangbare jaartelling leefden. Dat weten we dankzij een ivoren kammetje met daarop een zin in het oudst bekende alfabet.   Het kammetje is gevonden tussen overblijfselen van de sta...


Hoe lager de toon, hoe lekkerder het danst?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-11-2022

Als het aankomt op losgaan op de dansvloer, is het de bas die het hem doet. Zelfs als de tonen zo laag zijn dat we ze niet kunnen horen of voelen, blijkt uit onderzoek.  Neurowetenschappers hebben in een experiment bezoekers van een echt optreden met elektronische muziek in de gaten gehouden op de...


Beter begrijpen hoe bacteriën zich vermenigvuldigen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-11-2022

Bacteriën planten zich voort via groei en celdeling. Tijdens elke ronde van groei en deling, de zogenaamde celcyclus, moet de cel alle celcomponenten precies één keer kopiëren. Hoe dit de cel lukt zonder fouten, is een vraag die het wetenschappelijke veld al lange tijd bezighoudt.  Onderzoekers...


Gedrag ijsplaat Groenland voorspellen vanuit de bodem van de Noordzee

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-11-2022

Het smelten van de ijsplaat van Groenland klinkt misschien als iets wat ver weg gebeurt, maar hints voor het toekomstige smeltgedrag van dat ijs zouden wel eens op de bodem van de Noordzee kunnen liggen.  Lees hier meer over het onderzoek naar de Noordzee-bodem: Ice age valleys give clues to future...


Wat doet de zeespiegelstijging nou precies met Nederland?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-11-2022

Wetenschappers van de Universiteit Utrecht hebben nauwkeurig in kaart gebracht wat de gevolgen zullen zijn van een stijging van de zeespiegel. In deze uitzending vertelt fysisch geograaf Dr. Kim Cohen dat de gevolgen van een 2 of 5 meter hoger zeeniveau gigantisch zullen zijn: de drinkwatervoorzieni...


Schadelijke methaanbronnen wereldwijd in kaart gebracht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-11-2022

Een Nederlandse satelliet, de TROPOMI, heeft wereldwijd gekeken naar grote bronnen van methaan. Vandaag, op de COP27 in Sharm El Sheik, werden de nieuwste methaankaarten gepresenteerd. Vooral vuilnisbelten zijn boosdoeners. Methaan is een broeikasgas, maar blijft, in tegenstelling tot CO2, vrij kort...


We kunnen het klimaat redden, de oplossingen zijn er!

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-11-2022

Tim van Hattum, programmaleider klimaat aan de WUR schreef een boek met de titel: 'Only Planet, zeven natuurlijke routes naar een hoopvolle toekomst voor planeet.' De centrale gedachte van van Hattum in zijn boek is dat we vergeten om de hulp van de natuur te gebruiken om klimaatverandering te stopp...


Spieren kweken? Gewichten niet heffen, maar laten zakken.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-11-2022

We blijven ernaar zoeken: de beste manier om gezond te blijven. Sport en spierkracht zijn daarbij belangrijke factoren en nieuw onderzoek laat zien dat we die spierkracht misschien wel met veel minder moeite kunnen creëren.  Of je nou thuis met gewichten traint of in de sportschool: de meeste men...


Weefsel in kaart brengen als een stad

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-11-2022

Wetenschappers kunnen steeds dieper inzoomen op de cellen in ons lichaam. Dat maakt allerlei belangrijk onderzoek mogelijk. Alleen op dat niveau is het moeilijk om tegelijk ook de interactie tussen cellen en de samenstelling van het weefsel in z'n geheel te bestuderen.  Een groep onderzoekers wild...


De wiskunde achter synchroniserende vuurvliegjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-11-2022

Vuurvliegmannetjes knipperen in indrukwekkende patronen met hun lichtgevende buik om partners aan te trekken. Sommige soorten doen dit synchroon als groep. Hoe krijgen ze dat voor elkaar?  Wiskundigen van de universiteit van Pittsburgh gebruikten voor het beantwoorden van die vraag een model dat no...


Veelbelovende resultaten uit groot onderzoek naar gebruik psilocybine bij behandeling depressie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-11-2022

Er wordt al enige tijd gekeken of psilocybine - de werkzame stof in sommige paddenstoelen en truffels - kan helpen bij het behandelen van zware depressie. Eerdere onderzoeken hiernaar waren vaak te klein of verkeerd van opzet om er echt iets over te zeggen, maar nu zijn de resultaten binnen van een...


Gevoelige robot veelbelovende huishoudhulp

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-11-2022

Wij mensen gebruiken ons zicht en tast voor een heleboel dingen, zonder dat we daar echt bij stilstaan. Het vasthouden van een beker bijvoorbeeld, of... het opvouwen van de was.  Voor robots is dat een stuk minder vanzelfsprekend. Er komt gigantisch veel data kijken bij het verwerken van tast-feedb...


Het majeur akkoord dat tegen nachtmerries moet helpen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-11-2022

Onderzoekers uit Zwitserland hebben iets ontdekt dat - in combinatie met bestaande therapie - kan helpen tegen ernstige en terugkerende nachtmerries: het C69 piano-akkoord. In een experiment waaraan mensen meededen die last hebben van een nachtmerriestoornis, combineerden de wetenschappers bestaande...


De hoorns van neushoorns worden steeds kleiner

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-11-2022

Uit nieuw onderzoek zou blijken dat de hoorns van neushoorns kleiner zijn geworden in de afgelopen eeuw. En de reden daarvoor is hoogstwaarschijnlijk (en niet geheel verrassend): de jacht. Dit onderzoek was mogelijk dankzij een enorme database aan neushoorn-kennis. Verzameld door de Nederlandse ond...


Kun je jezelf nou gelukkiger lachen of niet?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-10-2022

Het is al lange tijd een discussie onder psychologen: kun je nou wel of niet door het vormen van een lach op je gezicht je stemming positief beïnvloeden?   Waar begon dit allemaal? In de jaren 80. Toen kregen proefpersonen in een experiment de opdracht stripboeken te lezen terwijl ze een pen tusse...


Studenten Eindhoven winnen meerdere prijzen met plan voor nieuwe celtherapie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-10-2022

Een studententeam uit Eindhoven heeft met hun idee voor slimme cellen meerdere prijzen binnengehaald. Dat gebeurde tijdens de finale van een belangrijke synthetische biologie-wedstrijd.  Voor deze wedstrijd - de iGEM Grand Jamboree - moeten honderden teams uit heel de wereld proberen vanuit de synt...


Nieuw DNA-onderzoek in Engeland duidt op massamigratie na laatste ijstijd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-10-2022

Een opvallende ontdekking over de tijd waarin Engeland nog onderdeel was van het Europese vasteland. Dat was 18,000 jaar geleden: de periode na de laatste ijstijd. Lange tijd werd gedacht dat de nieuwe gewoontes die bij mensen na die ijstijd werden gevonden, simpelweg te maken hadden met het verande...


Sensor helpt voorspellen wanneer schildpadeieren uitkomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-10-2022

Als je kunt voorspellen wanneer een nest schildpadjes uit het ei gaat komen, kun je ze veel beter beschermen. Een speciale sensor in de vorm van een ei moet hierbij gaan helpen.  Het gaat wereldwijd slecht met de zeeschildpad. Op verschillende manieren wordt daarom geprobeerd de diverse soorten te...


Hoe de fascinatie voor oude reuzenbomen hun doodvonnis werd

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-10-2022

De langstlevende bomen op aarde kunnen duizenden jaren oud worden. En hoewel de totale bebossing op sommige plekken op aarde groeit - op dit moment is 30 procent van de aarde bedekt door groen - verdwijnt het aandeel oude reuzenbomen.In het nieuwe boek ‘Elderflora’ bespreekt schrijver Jared Fa...


Veel meer zeedieren dan gedacht gebruiken geluid om te communiceren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-10-2022

Een onderzoeker heeft ontdekt dat 53 zeedieren waarvan niet werd gedacht dat ze geluid maken, tóch geluid gebruiken om te communiceren. Onderzoeker Gabriel Jorgewich-Cohen van de universiteit van Zürich gebruikte onderwatermicrofoons om uit te zoeken of verschillende shildpadsoorten, maar ook een...


Lucht uit ventilatiesystemen geeft groente een boost

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-10-2022

Hoe houden we steden groen, gebruiken we de ruimte op onze daken beter en zorgen we dat we genoeg eten hebben? Door de lucht die uit ventilatiesystemen komt slimmer te gebruiken, menen onderzoekers uit de VS.  Daktuinen bestaan natuurlijk al wel, maar de planten die er groeien hebben te maken met m...


Wat te doen met ongewenste opdringerige gedachten?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-10-2022

Bijna iedereen heeft ze wel eens: opdringerige gekke gedachten die uit het niets lijken te komen. In sommige gevallen kunnen dit soort gedachten vast komen te zitten en dan worden ze een probleem. In hun boek 'Opdringerige gedachten overwinnen' schrijven Sally Winston en Martin Seif dat het in zo'n...


De hoogleraar die sjoelt met elektronen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-10-2022

Hoe ontwikkel je en bestudeer je materiaal dat uit laagjes bestaat van één atoom? Materiaal dat mogelijk eigenschappen heeft die nog nergens voorkomen in de natuur? Dan schiet je er 'gewoon' een heleboel elektronen op af. Dat sjoelen met elektronen, dat is waar hoogleraar Sense Jan van der Molen v...


Glijmiddel van koeienkwijl beschermt tegen hiv

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-10-2022

Onderzoekers uit Zweden hebben een glijmiddel ontwikkeld dat de overdracht van hiv en herpes grotendeels kan tegengaan. En één van de bestanddelen van het middel is nogal opmerkelijk.  Onder andere in ons neus zit slijm dat virusdeeltjes kan vangen en wegwerken. Een trucje dat deze wetenschappers...


Onderzoekers ontwikkelen elektrolyser voor groene waterstof met 200 keer minder iridium

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-10-2022

Naast de klimaatcrisis, hebben we ook steeds meer te maken met een materiaalcrisis. Ook bij de productie van groene waterstof gaat dat voor problemen zorgen. Onderzoekers van TNO proberen daarom nu al met een oplossing te komen. Het lukte ze om 200 keer minder van het schaarse materiaal iridium te g...


Waarom dieren felle kleuren verschillend inzetten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-10-2022

Sommige dieren zetten hun opvallende kleuren in voor het aantrekken van partners, anderen juist voor het afschrikken van vijanden. Hoe kan de functie van felle kleuren nou zo verschillen tussen soorten?  Dat hebben onderzoekers van de universiteit van Arizona proberen uit te zoeken. Ze bestudeerden...


Riviersystemen onderzoeken in een gigantische kantelende zandbak

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-10-2022

We gaan op bezoek bij de Metronoom van de Universiteit Utrecht: een gigantische bak met zand en water waarin allerlei water- en bodemsystemen kunnen worden nagemaakt. Onderzoeker Eise Nota vertelt waar allemaal naar gekeken wordt in deze unieke opstelling. Iets wat bijvoorbeeld nergens anders kan, m...


Bewegingen aardkorst onderzoeken met CT-scanner

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-10-2022

Tijdens een bezoekje aan het Tektoniek Modelleer Laboratorium van de Universiteit Utrecht krijgen we uitgebreid uitleg over het onderzoek dat daar plaatsvindt naar de aardkorst. Hoe bewegen platen en gedragen breuken zich? Wat gebeurt er in Groningen allemaal in de ondergrond? Kunnen we ook voorspel...


Vanuit een fort in Utrecht het aardmagnetisch veld bestuderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-10-2022

In het fort dat middenin de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht staat wordt onderzoek gedaan naar het aardmagnetisch veld. Maar waarom daar? En hoe doe je daar eigenlijk onderzoek naar? In deze audio hoor je Lennart de Groot van de Universiteit Utrecht. See omnystudio.com/listener for pri...


Hoe worden paddenstoelen paddo's?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-10-2022

Er wordt met veel interesse gekeken naar stofjes in paddo's en hun mogelijk positieve effecten bij het behandelen van onder andere depressie en angststoornissen. Maar wat maakt een paddenstoel een paddo?  Hoe de psychedelische stofjes in paddo's geëvolueerd zijn en wat hun rol in de natuur is, daa...


Drie nieuwe mysterieuze voorouders banaan gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-10-2022

Het gaat niet goed met de banaan en dus werken wetenschappers heel hard aan een oplossing. Nieuw onderzoek naar de genen van bananen helpt ze daar nu weer een stapje in vooruit.  Weten welke soorten aan elkaar verwant zijn en waar ze groeien kan helpen om nieuwe, minder kwetsbare bananenrassen te o...


Hersennetwerk na ernstige verwarring (delier) nog maanden verstoord

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-10-2022

Sommige patiënten die worden opgenomen in het ziekenhuis, raken hierdoor ernstig in de war. Zo erg zelfs, dat het is terug te zien in de hersenen. Maar hoe lang houdt dat effect aan? We hebben het in dit geval over een delier, waarbij een vaak al kwetsbaar iemand door een (ingrijpende) lichamelijke...


De barre tocht van de paling eindelijk volledig in kaart gebracht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-10-2022

Eén van de meest ongelooflijke reizen van de natuur, wordt het ook wel genoemd: de tocht die palingen afleggen van de Europese rivieren naar de Noordelijke Atlantische Oceaan.  Maar hoe die reis precies verloopt of eindigt, dat was lang een mysterie. Ergens rond de Portugese Azores raakte het spoo...


Zuurstofvariatie op aarde en de zoektocht naar leven op andere planeten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-10-2022

Is er leven op andere planeten? Recent onderzoek naar onze eigen planeet laat zien dat we daar misschien weer op een andere manier naar moeten zoeken. In de geschiedenis van de aarde zijn er een aantal events geweest waarbij de hoeveelheid zuurstof in onze atmosfeer in korte tijd dramatisch verander...


Opvoeden: de waarheid versus een beleefde leugen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-10-2022

Wat leren we onze kinderen over het vertellen van de waarheid? Uit nieuw onderzoek blijkt maar weer eens dat we in sommige gevallen nogal tegenstrijdige boodschappen meegeven.  267 volwassenen uit de VS kregen in deze studie filmpjes te zien van kinderen tussen de 6 en 15 jaar die in verschillende...


Buitenaards leven opsporen met broccoli-gas

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-10-2022

Veel planten en organismen, waaronder broccoli, stoten gas uit om van gifstoffen af te komen. Kunnen we die gassen niet gaan zoeken op andere planeten? Vragen onderzoekers zich af.   Als we die gassen namelijk in de atmosfeer van een planeet zouden vinden, dan zou dat wel eens een teken van leven o...


Makaken in gevangenschap: hoe hoger op de sociale ladder, hoe meer overgewicht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-10-2022

Het gaat wereldwijd nog steeds ongelooflijk slecht met populaties wilde dieren, stelt het Wereld Natuur Fonds in een rapport. Een reden om ook naar dieren in gevangenschap te kijken, want als zij een rol spelen bij het voortbestaan van soorten, hoe houden we ze dan gezond?  Dian Zijlmans van de Uni...


Insecten nu schadelijker voor planten dan vroeger

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-10-2022

Ondanks dat het aantal insecten afneemt, veroorzaken ze nog altijd veel schade aan planten. Amerikaanse onderzoekers waren benieuwd of dit lang geleden ook zo was.   Ze vergeleken gefossiliseerde blaadjes van wel 67 miljoen jaar oud met blaadjes van nu, waarbij ze keken naar allerlei soorten schade...


Licht, geluid en laser in de strijd tegen vernauwde aderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-10-2022

Vernauwingen in de kransslagaders van het hart niet van buiten, maar van binnenuit in beeld brengen: het is één van de technologische vernieuwingen waarvoor een Nederlandse onderzoeker een grote prijs van zijn vakgenoten heeft ontvangen. Het is voor het eerst dat een Nederlander deze prijs - de Lo...


Natuuronderzoekers blij met resultaten Marker Wadden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-10-2022

Na vijf jaar onderzoek en aardig wat discussie over de Marker Wadden is vandaag het rapport met onderzoeksresultaten gepresenteerd.  De betrokken wetenschappers zijn erg tevreden over de 47 broedvogels en 170 plantensoorten die zich er in een paar jaar tijd hebben gevestigd. Ook het gebruik van sli...


BNR x Betweter: Wat is de kracht van een goed verhaal?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-10-2022

Communicatiewetenschapper Karin Fikkers is onder andere benieuwd hoe interactieve verhalen kunnen helpen bij het overbrengen van belangrijke boodschappen. Op het Betweter Festival spraken we haar over het experiment dat ze daar deed en de vragen die ze met haar onderzoek probeert te beantwoorden. S...


Hoe zeewier kan zorgen voor duurzamere batterijen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-10-2022

Van de materialen die nu voor batterijen worden gebruikt hebben we op aarde niet genoeg. Daarom wordt er heel hard aan alternatieven gewerkt. Een groep onderzoekers uit Bristol heeft daarbij de hulp ingeschakeld van zeewier. In deze audio hoor je onderzoeker Steve Eichhorn van de Universiteit van Br...


BNR x Betweter: How do our bodies react to social change (EN)

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-10-2022

Social psychologist Elena Bacchini is interested in the processes that happen in the body when we talk about difficult subjects such as social inequality.  At the Betweter Festival we spoke to her about her work, the experiment she did at the festival and what she is hoping to achieve with her rese...


BNR x Betweter: Hoe doorbreken we stigma's over mentale kwetsbaarheid?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-10-2022

Biopsycholoog Sarah Durston onderzoekt hoe labels worden gebruikt, onder andere in het geval van ADHD. Pakken we dit in de medische wereld en maatschappij goed genoeg aan? Op het Betweter Festival onderzocht ze hoe bezoekers omgaan met mentale kwetsbaarheid en labels. En hoe is het eigenlijk om een...


Werken we beter samen als we eerst synchroniseren?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-10-2022

Als we vooraf synchroniseren - door bijvoorbeeld precies dezelfde warming up te doen - werken we dan beter samen? Sociaal psycholoog Tom Frijns van de Universiteit Utrecht probeerde dat uit te zoeken tijdens het Betweter Festival met behulp van een juich-experiment. Hij vertelt hoe het in elkaar zat...


BNR x Betweter: Wat vertelt ons lichaam over wie we aardig vinden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-10-2022

Sociaal psycholoog Tom Frijns is geïnteresseerd in synchronisatie en de invloed daarvan op samenwerken. Tijdens het Betweter Festival kon je zijn experiment al van ver horen. Kan vooraf synchroniseren, door bijvoorbeeld eenzelfde sportoefening te doen, zorgen voor een betere samenwerking? En versch...


BNR x Betweter: Komt een boodschap met humor beter aan?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-10-2022

Onderzoekster Madelijn Strick bestudeert de rol van humor bij het overbrengen van een boodschap. Tijdens het Betweter Festival krijgt ze daarbij hulp van professionele comedians. We bespreken ook eerder onderzoek dat ze deed in de reclame- en onderwijswereld. Wanneer is humor gebruiken daar een goed...


Nobelprijs Scheikunde: chemische klikverbindingen voor moleculaire bouwstenen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-10-2022

De Nobelprijs voor de Scheikunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun werk binnen de klikchemie: het op een gecontroleerde manier aan elkaar verbinden van moleculaire bouwsteentjes. Onderzoekers Carolyn Bertozzi (Verenigde Staten), Morten Meldal (Denemarken) en Barry Sharpless (Verenigde St...


Nobelprijs Natuurkunde: onderzoek naar quantumverstrengeling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-10-2022

De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun belangrijke bijdrage aan het veld van de quantummechanica.  De experimenten van de Amerikaan John F. Clauser (79), de Franse Alain Aspect (75) en Oostenrijker Anton Zeilinger (77) hebben bijgedragen aan het testen en vo...


BNR x Betweter: Can AI read your mind?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-10-2022

Onderzoeker Pieter van Gorp van de TU Eindhoven deelde op het Betweter Festival 150 smartwatches uit om daarmee de stemming van bezoekers te meten.  Hij vertelt meer over het experiment en het idee erachter, maar vooral ook over de link met gezondheidsdata. Want stel je wilt mensen stimuleren om ge...


Nobelprijs Geneeskunde: in kaart brengen DNA uitgestorven mensensoorten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-10-2022

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde gaat dit jaar naar de Zweedse geneticus Svante Pääbo voor het in kaart brengen van het genoom van uitgestorven mensensoorten. Dankzij het werk van Pääbo en zijn collega's weten we nu meer over de evolutie van de mens. Hij bracht voor het eerst het gen...


BNR x Betweter: Kunnen we AI vertrouwen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-10-2022

Filosoof Jan Broersen bekijkt in zijn onderzoek onder andere of en hoe we kunstmatige intelligentie morele verantwoordelijkheid kunnen geven.  Als het al kan - want dat is volgens Broersen nog maar de vraag - dan is de volgende uitdaging: hoe zet je ethiek om in wiskunde?  Lees hier meer over het...


BNR x Betweter: Hoe vergroot je het bewustzijn over klimaatverandering?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-10-2022

Tijdens het Betweter Festival kijkt oceanograaf en klimaatwetenschapper Erik van Sebille hoe het ervoor staat met onze zelfkennis en zorgen rondom het klimaat.  Kunnen we juist inschatten hoe goed onze kennis over dit onderwerp is? En klopt het dat we onze eigen bezorgdheid wel zien, maar die van d...


Honden ruiken het als we gestrest zijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-09-2022

Dat honden een indrukwekkende neus hebben weten we natuurlijk al, maar nieuw onderzoek suggereert dat ze er ook mee kunnen ruiken of we ons goed voelen. Onderzoekers van Queen’s University in Belfast keken in een experiment of ongetrainde honden onderscheid konden maken tussen een geurmonster (ade...


Hoe beïnvloedbaar zijn onze microbiota?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-09-2022

Hoe komen we eigenlijk aan de bacteriën die onze darm-microbiota vormen? Kunnen we de samenstelling beïnvloeden? En wat is de link tussen deze bacteriën en verschillende ziektes? Onderzoeker Marcel de Zoete van het UMC Utrecht geeft een minicollege microbiota en vertelt vanuit zijn lab meer over...


Darmbacteriën en het behandelen van kanker

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-09-2022

Er is, weten we inmiddels, een sterke link tussen de bacteriën in onze darmen en onze gezondheid. Die bacteriën zijn onder andere van invloed op sommige kankerbehandelingen. Onderzoekers kijken daarom om welke bacteriën uit ons microbiota het precies gaat en wat ze doen om die behandelingen te be...


Nudging in het onderwijs: snel, goedkoop én effectief

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-09-2022

Als docent ben je er maar druk mee: zorgen dat studenten opletten, hun huiswerk op tijd af hebben en goede cijfers halen. Maar er is goed nieuws, nudging kan hierbij helpen. Robert Weijers, gedragspsycholoog aan de Universiteit Utrecht, deed onderzoek naar het effect van nudging op schoolprestaties...


Geldt 'samen sta je sterker’ ook voor spermacellen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-09-2022

Spermacellen moeten een barre tocht afleggen door vijandige wateren die soms zo dik zijn als gesmolten kaas, om uiteindelijk bij een eitje terecht te komen dat je ook nog de deur kan wijzen. Nou was al eens gezien dat spermacellen vaak naar elkaar toe trekken tijdens het zwemmen, zonder aan elkaar v...


Potvissen gebruiken klikjes om hun cultuur uit te dragen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-09-2022

Waar wij mensen kleding, lichaamsversieringen, muziek en taal kunnen inzetten om te laten zien wat we belangrijk vinden of bij welke groep we horen, gebruiken potvissen speciale klikjes.  Een enorme internationale groep wetenschappers is voor dit onderzoek aan de slag gegaan met stapels akoestische...


Voor de larven van zeeanemonen geldt: sport met mate om in vorm te blijven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-09-2022

Voor mensen geldt dat beweging invloed heeft op onze vorm, maar zou beweging niet al veel eerder van invloed zijn? Om het antwoord op die vraag te vinden vestigden onderzoekers hun aandacht op zeeanemonen. De dieren blijken als larven al aan sport te doen. Waarbij de belasting van de spieren precies...


Met kunstmatige fotosynthese zonne-energie omzetten naar brandstof

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-09-2022

Wat als we zonnecellen kunnen maken die niet alleen zonne-energie opvangen en omzetten, maar die ook - net als plantencellen - in staat zijn tot fotosynthese? Chemicus Tom Keijer van de Universiteit van Amsterdam is één van de onderzoekers die hiernaar kijkt. Hij vertelt hoe hij denkt dat we het a...


Het oudste hart ter wereld gevonden in een vis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-09-2022

Onderzoekers hebben in het westen van Australië een 380 miljoen jaar oud hart ontdekt dat bewaard is gebleven in een gefossiliseerde prehistorische vis.  Toen ze de ontdekking deden vielen ze zowat van hun stoel. De vondst is enorm interessant omdat het gevonden hart iets vertelt over een belangri...


Wat komt er allemaal kijken bij een geslaagd excuus?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-09-2022

Wij mensen vinden het niet altijd makkelijk om sorry te zeggen. Leren we wel goed genoeg hoe dat moet? En zijn excuses door de tijd heen eigenlijk veranderd?  Onderzoeker Daniel Janssen van de Universiteit Utrecht vertelt meer over hoe excuses werken, waarom we het zo moeilijk vinden om sorry te ze...


Hoe genetisch identieke cellen zich toch verschillend kunnen gedragen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-09-2022

Hoe kan het dat twee cellen die genetisch identiek zijn, toch verschillend werken? En zit dat ook de behandeling van ziektes in de weg? Onderzoeker Maike Hansen van de Radboud Universiteit heeft een beurs ontvangen om dat nu tot in detail uit te zoeken. Ideeën over waar dat verschil in gedrag door...


Nieuwe prehistorische reptielensoort ontdekt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-09-2022

Honderden uren heeft een vrijwilliger van het Smithsonian National Museum of Natural History stukjes rots zitten wegschrapen om uiteindelijk een compleet nieuw soort reptiel te ontdekken.  Al in 2010 was het oog van een onderzoeker van het museum gevallen op dit stuk steen. Hij zag twee stukjes bot...


Hoe ons microbioom gedeeltelijk met ons mee evolueerde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-09-2022

Ons microbioom, of darmflora, bestaat uit honderden verschillende bacteriën. En de samenstelling is een stuk minder willekeurig dan eerder werd gedacht.   We weten dat het microbioom kan verschillen tussen personen, maar ook tussen populaties. Daarom waren onderzoekers benieuwd of onze darmflora m...


Schedelvorm zat evolutie viervoeters in de weg

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-09-2022

Tetrapoda - of viervoeters - evolueerden van vissen en waren de eerste landdieren met ledematen en vingers. Nieuwe kennis over hun schedelontwikkeling laat nu iets opmerkelijks zien.  Onderzoekers bestudeerden de schedelbotten van 100 zowel levende als uitgestorven viervoeters. Ze keken zowel naar...


Zeldzame soorten gevonden in groot stoepplantjesonderzoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-09-2022

In een groot stoepplantjesonderzoek is gekeken wat er in Nederlandse steden allemaal tussen de tegels voor onze deur groeit. Tussen de vondsten - die mede dankzij een heleboel enthousiaste burgers werden gedaan - zit een hoop verrassend groen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Texaanse ganzenvoet, of...


Hoe een immuuncel die een tumorcel kapotmaakt kanker juist erger kan maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-09-2022

Als onze immuuncellen een tumor tegenkomen in ons lichaam en ze gaan in de aanval, kunnen ze daarbij een stukje van een tumorcel afknabbelen, maar dat blijkt niet altijd een goed idee te zijn.  Het kan namelijk gebeuren dat de immuuncel daarbij het antigeen van de tumorcel overneemt - een molecuul...


Drones in kassen laten vliegen, zo makkelijk is dat niet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-09-2022

Tijdens de Autonomous Drones in Greenhouses Competition proberen teams van over de hele wereld het voor elkaar te krijgen: drones laten vliegen tussen de tomatenplanten.  Voor het in de gaten houden van gewassen in kassen, tot op het blad nauwkeurig, zou dat namelijk ontzettend handig zijn. Zo word...


Succesvol data verstuurd over 10 kilometer via lasercommunicatie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-09-2022

Onderzoekers zijn erin geslaagd om over een afstand van 10 kilometer razendsnel informatie te verzenden in de vorm van onzichtbare lichtsignalen. Deze vorm van data versturen zou sneller, goedkoper en veiliger moeten zijn dan de huidige manier.  De nieuwe telecommunicatietechniek die gebruikmaakt v...


Hoe langzame spiervezels hun buren ervan overtuigen om ook rustig aan te doen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-09-2022

In ons lichaam vind je langzame spiervezels die bewegingen lang volhouden en spiervezels die heel snel kunnen reageren, maar die hun bewegingen maar kort kunnen vasthouden.  Nou werd lange tijd gedacht dat de verhouding tussen de twee typen spiervezels in ons lichaam al bij onze geboorte vastligt e...


Nieuwe behandeling voor agressieve vorm van huidkanker

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-09-2022

Onderzoekers hebben succesvol aangetoond dat een nieuwe behandeling voor patiënten met een agressieve vorm van huidkanker klaar is voor gebruik. Zo'n 80 procent van de patiënten met deze vorm van huidkanker is momenteel niet geholpen met bestaande behandelingen. De nieuwe therapie - een immuunthe...


Onderzoekers maken meest complexe kunstmatige microbioom tot nu toe

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-09-2022

Het is onderzoekers van Stanford University gelukt om een functionerend microbioom in het lab na te maken dat bestaat uit meer dan 100 verschillende soorten bacteriën. Het microbioom in ons spijsverteringsstelsel, dat bestaat uit honderden verschillende bacteriën, heeft op allerlei manieren invloe...


Hoe beerdiertjes zonder water kunnen leven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-09-2022

Beerdiertjes zijn met hun halve millimeter misschien amper te zien, toch blijven ze de aandacht trekken met hun bizarre overlevingsskills. Onderzoekers zijn er nu weer eentje op het spoor.  De minuscule meercellige diertjes overleven situaties waarin vrijwel alle andere levensvormen het lootje legg...


Planten maken al bij milde hitte minder zaden en vruchten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-09-2022

Zonder pollen aan een plant, geen zaden en vruchten in ons winkelmand. Daarom is het verontrustend dat hitte ervoor zorgt dat planten minder pollen produceren. Waar gaat dat precies mis? En kunnen we deze planten - met de steeds warmere zomers in het achterhoofd - ook helpen? Microbioloog Stuart Ja...


Onze 55.000 jaar oude relatie met de zweepworm

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-09-2022

Met behulp van samples uit Viking-toiletten is het onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen gelukt om de genen van één van onze oudste parasieten in kaart te brengen. Het gaat om de zweepworm, die zijn naam dankt aan zijn vorm. De beestjes worden ongeveer zo lang als een lucifer en we raken...


Elke chimpansee heeft z'n eigen unieke drumstijl

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-09-2022

Chimpansee mannetjes hebben elk een eigen unieke drumstijl die ze gebruiken om over grote afstanden boodschappen aan elkaar te versturen. Maar soms spelen ze opzettelijk iets onopvallends, blijkt uit onderzoek. Onderzoekers van de universiteit van St Andrews doken het Budongo Forest in Oeganda in en...


Onderzoekers bouwen gevoeligste ver-infrarood detector ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-09-2022

Het is onderzoekers gelukt om een ver-infrarood detector zo gevoelig te krijgen dat we er straks nog verder mee terug kunnen kijken dan lukt met huidige telescopen.  Jochem Baselmans, hoogleraar aan de TU Delft en senior onderzoeker bij SRON vertelt waarom het project 17 jaar duurde, wat ze precies...


Feministische golven niet terug te vinden in literatuur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-09-2022

Vrouwelijke romanpersonages delven nog steeds het onderspit, blijkt uit onderzoek van Roel Smeets, literatuurwetenschapper van de Radboud Universiteit. Tussen 1960 en en 2010 is geen ontwikkeling te zien in hoe vaak vrouwen voorkomen, ten opzichte van mannen. En ook hun rol is de romans is ongewijzi...


Datawetenschappers voorspellen of jij lekker in je vel zit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-09-2022

Datawetenschapper Marijn ten Thij van de Maastricht University ontdekte hoe Twitter gebruikt kan worden om zo'n mega-evenement als Project X voorspeld kan worden en ook hoe Nederland zich voelt. De techniek kan inmiddels ook gebruikt worden door psychologen om te zien of hun patiënten hun denkpatro...


540 miljoen jaar terug in de tijd reizen, deze onderzoekers kunnen het

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-08-2022

Door een nieuwe methode kunnen we het zeeniveau tot 540 miljoen jaar geleden vaststellen. Wat blijkt? Deze oude oceaanbodem heeft belangrijke lessen voor de wereld van nu.  Hoe hoog of laag de oceaanbodem is wordt bepaald door de platentektoniek (of aardplaten) en door het klimaat. Deze twee kenni...


Nederlandse uitvinding: Gemodificeerd gras tegen CO2

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-08-2022

Om CO2 af te vangen kan je het opslaan in een genetisch gemodificeerde grassoort, en de plant aan het eind van zijn leven diep onder de grond te stoppen. Dat beweert de Nederlandse uitvinder Koos van Merksteijn.  Door het reuzengras, dat wel 200 keer meer CO2 opneemt dan een gemiddelde boom, te ver...


Ga opzoek naar je oude elektra en help de energietransitie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-08-2022

Magneten worden steeds belangrijker. Ze zitten in elektrische auto's en windmolens. Maar waarom is het belangrijk dat we in Europa zelf magneten kunnen produceren en recyclen?  Steeds meer elektrische auto's op de weg en gebruik maken van duurzame energiebronnen zoals windenergie. Het is allemaal o...


Webb Telescoop ziet verste ster ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-08-2022

De James Webb Space Telescope is een enorm succes, al is ie nog niet eens uit zijn proefperiode. De gigantische kijker zweeft ergens tussen de zon en de aarde en doet de ene spectaculaire waarneming na de andere. We zagen deze week al prachtige foto's van Jupiter, en er is opwinding over het feit da...


Nieuwe vlindersoort vernoemd naar Nederlandse ontdekkingsreiziger

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-08-2022

In 1959 ving ontdekkingsreiziger John J. Staats een vlinder. Dat was tijdens de laatste Nederlandse ontdekkingsreis naar onbekend gebied, de expeditie naar het Sterrengebergte, in wat toen het Territorium van Papoea Nieuw Guinea heette.  De vlinder lag 63 jaar in de archieven van Naturalis in Leide...


De wereld is niet klaar voor een grote vulkaanuitbarsting

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-08-2022

In Nature staat een stuk met als kop: "Huge volcanic eruptions: time to prepare''. De wereld geeft honderden miljoenen uit aan het voorspellen van de banen van asteroïden die eventueel de aarde zouden kunnen raken. Het geld dat beschikbaar is voor het voorspellen van grote vulkaanuitbarstingen is d...


Doorbraak in strijd tegen PFAS

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-08-2022

Voor de Corona Pandemie was er de PFAS crisis. Omdat deze beruchte stof overal in het milieu opduikt, ook in mensen en dieren, werden er restricties opgelegd aan de bouw en industrie.  De stof PFAS, een verbinding tussen koolstof en fluor, zit moleculair zo stevig in elkaar dat PFAS niet vernietigd...


Wiskunde tegen malaria

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-08-2022

Resistentie van malariaparasieten tegen anti-malaria middelen wordt een steeds groter probleem. Onderzoekers gooien nu wiskunde in de strijd om die resistentie beter in de gaten te kunnen houden.   Volgens de WHO waren er in 2020 wereldwijd nog altijd zo'n 241 miljoen gevallen van malaria. Meer dan...


Pleisters plakkeriger maken met bubbels en geluid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-08-2022

Pleisters en lijm worden allebei gebruikt voor wonden in onze huid, maar is die huid nat dan werken ze meestal slecht. Ook de hoeveelheid grip en hoelang die grip blijft laat nog wel eens te wensen over. Daar hopen onderzoekers nu wat aan te doen, met behulp van bubbels en geluid.   Tot de verbazi...


Biologie | De experts die planktonsoorten op een haartje verschil herkennen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-08-2022

We hoorden plankton-onderzoeker Dick van Oevelen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee eerder al vertellen over het bestuderen van de wisselwerking tussen plankton en windmolenparken.  We mochten ook nog even mee in het lab. Want ondanks dat er tegenwoordig nieuwe technieke...


Biologie | Flitsende camera brengt plankton beter in beeld dan ooit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-08-2022

Er komen steeds meer windmolenparken bij op zee, maar wat doet dat met de lokale ecosystemen? Eén onderzoeker bestudeert plankton om daar het antwoord op te vinden. Dick van Oevelen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee zit middenin een belangrijk onderzoek naar de wisselwe...


Rotte vis helpt mysterie oplossen rond zacht weefsel-fossielen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-08-2022

De meeste fossielen bestaan uit hard materiaal als botten, schelpen of tanden, maar in sommige zeldzame gevallen blijft ook zacht weefsel bewaard. Hoe dat soms wel lukt en soms niet, was nog een aardig mysterie.   Er bestaan fossielen waarin stukjes huid, spier, of zelfs oog bewaard zijn gebleven....


Biologie | Het complexe verdedigingsmechanisme van planten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-08-2022

Jaarlijks gaat ruim een kwart van alle oogsten wereldwijd verloren aan ziektes en plagen. Hoe kunnen we nou gewassen maken die zichzelf daar beter tegen kunnen verdedigen?  En hoe werkt die verdediging eigenlijk precies? Dat is waar Saskia van Wees van de Universiteit Utrecht in haar werk naar kijk...


Biologie | Hoe maak je een stamboom van een plantenfamilie?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-08-2022

Eerder hoorden we onderzoeker Kasper Hendriks van Naturalis en de Universiteit van Osnabrück alles vertellen over de plantenfamilie van de kruisbloemigen waar hij al jaren onderzoek naar doet. Maar hoe breng je een stamboom van zo'n familie eigenlijk in kaart?  Meer lezen over zijn onderzoek? De e...


Biologie | Wat we kunnen leren van de houterige familie van de kool

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-08-2022

Sommige plantenfamilies hebben handige trucjes om met stressfactoren om te gaan. Van die vindingrijkheid kunnen wij mogelijk weer leren hoe we onze gewassen sterker maken.  Onderzoeker Kasper Hendriks van Naturalis en de Universiteit van Osnabrück vertelt vanuit het depot van Naturalis - tussen zo...


Biologie | Waar ging de dodo nou echt aan dood?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-08-2022

Van sommige uitgestorven dieren weten we nog lang niet alles. Zo ook over de dodo. Weet jij bijvoorbeeld wat het precies voor dier is, of hoe hij is uitgestorven?  Onderzoeker Leon Claessens van de Universiteit Maastricht besteed veel van zijn tijd aan het beantwoorden van dit soort vragen. Hij ver...


Modellen voorspellen waar walvissen bij verschillende watertemperaturen heengaan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-08-2022

Een groot internationaal team van onderzoekers heeft met complexe modellen bekeken hoe potvissen en blauwe vinvissen zich binnen verschillende klimaatscenario's zullen gedragen rondom Nieuw-Zeeland in het jaar 2100.  Wat ze zagen was dat beide soorten meer naar het zuiden trokken. Hoe warmer het oc...


Precies weten hoeveel vitamines er in fruit en groente zitten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-08-2022

De wereldwijde voedselproductie kent grote uitdagingen. Het klimaat verandert, goede grond is schaars en er blijft ontzettend veel nodig om iedereen van genoeg gezond eten te voorzien. Wat we produceren moet daarom zo goed mogelijk zijn. Alleen hoe check je hoe voedzaam je komkommer is?   Het is al...


Nieuw ontdekt insect krijgt eigen uitgestorven familie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-08-2022

De orde van de halfvleugeligen of snavelinsecten – waar onder andere de wants en bladluizen onder vallen – kent meer dan 80.000 soorten. Nu is daar weer eentje bij gekomen.  Deze groep insecten kan zo klein zijn als 1 millimeter, of zo groot als 15 centimeter, maar allemaal hebben ze een vergel...


Onze planeet | Ecosystemen inzetten als kustbescherming

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-08-2022

Hoe kunnen bestaande ecosystemen en vegetatie ons helpen bij het beschermen van onze kust? Dat is één van de dingen waar ze bij het NIOZ naar kijken en wij gingen langs.  Onderzoeker Jaco de Smit van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) laat zien wat ze allemaal onder...


Hersenen ribkwallen vertellen meer over oorsprong neuronen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-08-2022

Neuronen, de cellen in ons zenuwstelsel die gespecialiseerd zijn in het versturen en ontvangen van informatie, zijn misschien wel de ingewikkeldste cellen ooit. Maar hoe zijn ze ontstaan?  Daarover zijn de meningen verdeeld, maar onderzoekers uit Japan denken het antwoord nu te hebben gevonden. Ze...


Onze planeet | Wereldprobleem oplossen? Vergeet de geografen niet.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-08-2022

De meeste mensen denken bij geografie misschien aan hoofdsteden stampen en hoogtekaarten bestuderen, maar geografen vind je bijna overal. En ze zijn hard nodig bij het oplossen van de grote vraagstukken van vandaag. Onderzoeker Michiel van Meeteren van de Universiteit Utrecht probeert de super diver...


Hoe geven mieren kennis aan elkaar door?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-08-2022

Om erachter te komen hoe mieren elkaar dingen leren, hebben onderzoekers een leraar-mier in robotvorm gemaakt. De opdracht voor de robotmier: leer de kolonie nieuwe routes.  Als één van de mieren in een kolonie een beter nest heeft gevonden, haalt die mier één van zijn nestgenoten op, om hem ve...


Onze planeet | De bizarre biodiversiteit van Nieuw-Caledonië

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-08-2022

Op sommige plekken op aarde vind je biodiversiteit die niet door ligging of klimaat te verklaren is. Bijvoorbeeld op het eiland Nieuw-Caledonië, waar een geoloog nu gaat helpen zoeken naar de verklaring. Lydian Boschman van de Universiteit Utrecht is die geoloog. Ze is net terug van een bezoekje aa...


Onze planeet | Presteren we slechter bij meer luchtvervuiling?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-08-2022

We weten dat luchtvervuiling slecht kan zijn voor de gezondheid, maar heeft het ook een effect op onze cognitieve prestaties? Dat hebben ze onderzocht.... bij schakers.  Onderzoeker Steffen Künn van de Universiteit Maastricht komt uit de economische hoek. Hij raakte dankzij een student geïnteress...


Zuigen en bijten bepalend voor evolutie koraalvissen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-08-2022

Koraalvissen zijn er in alle soorten en maten. Die diversiteit hebben ze – denken onderzoekers van de Universiteit van Californië nu – voor een groot deel te danken aan de manier waarop ze naar eten happen.  Ook al bestonden vissen met kaken zo'n 500 miljoen jaar geleden ook al, sommige van de...


Door stroming aangedreven nanomotortje is kleinste ooit gemaakt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-08-2022

Onderzoekers van de TU Delft hebben de kleinste door stroming aangedreven motoren ter wereld ontwikkeld. Ze zijn gemaakt van DNA en 10.000 keer dunner dan een menselijke haar.  In deze audio leggen onderzoeker Daniel Verschueren en TU Delft-onderzoeker Xin Shi uit waarom het zeven jaar duurde voord...


Het lichaam | Veel preciezere aanpak tumoren met combi MRI en bestraling

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-08-2022

Door een MRI-scanner met een bestralingsapparaat te combineren lukt het onderzoekers van het UMC Utrecht om tumoren veel preciezer aan te pakken. Hierdoor zijn er vaak ook veel minder bestralingsrondes nodig. In deze audio leggen radiotherapeut Martijn Intven en hoogleraar Experimentele Klinische Fy...


Langs bij de high tech MRI-scanner die ook kan bestralen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-08-2022

Hoe is het om met één van de nieuwste bestralingsapparaten te werken? Laborant Roel Bouwhuis neemt ons mee de behandelruimte in, waar we op veilige afstand moeten blijven staan om de microfoons niet kwijt te raken. Door in deze ruimte een MRI-scanner met een bestralingsapparaat te combineren lukt...


Plantenziektes monitoren met een lichtsensor

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-08-2022

Elk jaar zorgen plantenziektes voor een wereldwijd verlies van honderden miljarden. Nu denken onderzoekers met een nieuw soort sensor te kunnen bijdragen aan de vermindering daarvan.   Hoe het zit: een nieuwe techniek moet licht gaan gebruiken om de organische stofjes te meten die de planten zelf...


Het Lichaam | Hoe een algoritme slapende baby's in ziekenhuizen helpt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-08-2022

Onderzoekers van het Wilhelmina Kinderziekenhuis - onderdeel van het UMC Utrecht - hebben een algoritme ontwikkeld waarmee ze heel nauwkeurig kunnen zien of een baby slaapt of niet. Wetenschapsredacteur Karlijn Meinders ging langs om van onderzoeker Jeroen Dudink en Digital Health-expert Annemarie v...


Het lichaam | Biomateriaal als sportschool voor onze cellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-08-2022

Soms kan weefsel in ons lichaam zichzelf niet meer herstellen. Daarom wordt er hard gewerkt aan biomaterialen die hier een handje bij kunnen helpen. Alleen: hoe laat je dat materiaal praten in de juiste taal?  Er is al heel wat mogelijk op dit gebied. Bijvoorbeeld patches voor de huid of voor botte...


De geschiedenis van de koortslip

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-08-2022

Twee derde van de wereldbevolking onder de 50 draagt het herpesvirus bij zich dat een koortslip kan veroorzaken. Nu is het wetenschappers eindelijk gelukt om het virus ver terug in de tijd te volgen.  Ondanks dat het herpesvirus dat de koortslip veroorzaakt nu zoveel voorkomt onder mensen – varia...


Het lichaam | Zware bevalling veel meer impact op vrouwenlichaam dan gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-08-2022

Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'het lichaam'. En we beginnen helemaal bij het begin, namelijk bij de geboorte. Want wat blijkt: een zware bevalling heeft veel meer impact op een vrouwenlichaam dan eerder werd gedacht.  Onderzoeker Chahinda Ghossein van de Universitei...


Wat we kunnen leren van krokodillenoren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-07-2022

Wij mensen gaan vaak slechter horen als we ouder zijn, maar krokodillen – die ook flink oud kunnen worden – houden hun hele leven een goed gehoor. Hoe kan dat?  Ons gehoorverlies komt in de meeste gevallen omdat receptoren in onze oren het niet meer doen. Die receptoren groeien helaas niet meer...


Terug naar de Oerknal

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-07-2022

Luistertip van de redactie: een wonderlijke reis langs het ontstaan van de kosmos, geleid door wetenschapsjournalist Govert Schilling.See omnystudio.com/listener for privacy information.


Grote vissen sneller in ademnood in opwarmend water dan kleine vissen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-07-2022

De beperkte hoeveelheid zuurstof in water is een steeds groter probleem voor vissen en andere waterdieren. Onderzoekers van de Radboud Universiteit wilde weten: voor welke vissen is het gevaar het grootst?  Zuurstofarm water ontstaat onder andere door opwarming en vervuiling. Daar komt nog eens...


Gedrag | Waarom nemen jongeren meer risico's dan ouderen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-07-2022

Adolescenten nemen vaak meer risico's dan andere leeftijdsgroepen. Waar komt dat nou precies door? En hoe bestudeer je zoiets eigenlijk? Onderzoeker Anna van Duijvenvoorde van de Universiteit Leiden legt uit hoe je met experimenten achter het antwoord op die vragen kan komen. Ze vertelt dat er meerd...


Hoe mierenkolonies beslissingen maken als een netwerk van neuronen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-07-2022

Stel: de temperatuur in een mierennest neemt toe. Het wordt goed heet onder de voetjes van de mieren. Maar ze buffelen door. En dan ineens: evacuatie van de hele kolonie. Hoe beslissen ze dat?  Uit onderzoek blijkt dat de reactie van de mieren op een soortgelijke stimulus te vergelijken is hoe een...


Gedrag | Hoe nieuwe technieken helpen emoties bij apen te bestuderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-07-2022

Hebben apen emoties? Herkennen ze die in elkaar? En hoe verhoudt zich dat dan tot de mens? Het zijn vragen die moeilijk in het wild te beantwoorden zijn, maar dankzij slimme technieken nu wel in de dierentuin. Onderzoeker Mariska Kret kijkt in haar werk naar het verschil tussen apen mensen op het ge...


Gedrag | Wat we weten over de individuele intelligentie van de bij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-07-2022

Is het gedrag dat bijen laten zien instinctief? Kopiëren ze elkaar slechts? Of is er echt sprake van individuele intelligentie? Deze experimenten zeggen: dat laatste is waar.  Natuurlijk hebben we het over een veel kleiner brein dat dit gedrag aanstuurt dan bij ons. Een speldenknop in grootte. De...


Het stofje dat bepaalt of een haarzakje leeft of sterft

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-07-2022

Eén enkel stofje blijkt te bepalen of de cellen van onze haarzakjes zichzelf delen, of dat ze juist sterven. En dat is belangrijke kennis bij het behandelen van kaalheid en nog veel meer.  Haarzakjes zijn een interessant onderdeel van ons lichaam. Terwijl veel typen weefsel – zoals het weefsel i...


Gedrag | Ziekelijke agressie behandelen met hersenstimulatie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-07-2022

Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'gedrag'. En we beginnen bij agressie. Stel: iemand is zo agressief dat diegene gevaarlijk is voor zichzelf en zijn of haar omgeving, zou het dan te verantwoorden zijn om in te grijpen in iemands hersenen? We bespreken het met Ruben Kne...


Hoe mijten een heel ecosysteem vervormden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-07-2022

Mijten vind je overal, zelfs in onze eigen poriën. Vaak doen ze goed werk, in sommige gevallen zorgen ze voor problemen. In een populatie lama-achtige dieren in Argentinië creëerden ze een slagveld.  Een Yale studente moest haar onderzoek in een natuurpark in Argentinië abrupt onderbreken door...


De ruimte | In het lab van de ruimte-instrumentenbouwer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-07-2022

In een vorige aflevering hoorden we dat ze straks zwaartekrachtsgolven in de ruimte willen gaan meten. We nemen een kijkje in het lab waar de instrumenten die hiervoor nodig zijn worden ontwikkeld.  Omdat elke missie uniek is en de onderdelen voor instrumenten vaak alles behalve standaard zijn, is...


De ruimte | Zwaartekrachtsgolven meten in de ruimte

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-07-2022

In deze laatste aflevering van de ruimteweek leren we meer over een nieuwe manier om zwaartekrachtsgolven te meten. Niet vanaf de aarde, maar in de ruimte.   Sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit en SRON frist ons geheugen eerst even op. Want wat zijn zwaartekrachtsgolven ook al...


Kogelvissen kunnen prima zonder werkende maag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-07-2022

Ken je de kogelvis? Je weet wel: dat onderwaterbeestje dat zichzelf op kan blazen tot een bolletje? Die blijkt helemaal geen werkende maag nodig te hebben.  Voor ons en een heleboel andere dieren zou een niet functionerende maag enorme problemen opleveren. We hebben die maag nodig om het eten dat w...


De ruimte | Hoe je puinstromen op Mars kunt onderzoeken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-07-2022

Toen een rivieren-expert werd gevraagd om mee te werken aan een onderzoek naar modderstromen op Mars, had ze niet verwacht dat ze iets zouden ontdekken wat nooit eerder was aangetoond.  Voor Lonneke Roelofs van de Universiteit Utrecht begon het allemaal met een studie aardwetenschappen. Inmiddels d...


De Ruimte | Groep zwart gat-ontkrachters vindt er ineens zelf eentje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-07-2022

Een groep wetenschappers die bekend staat om het altijd ontkrachten van ontdekkingen van zwarte gaten, heeft er nu zelf eentje gevonden. En ja: ze weten het zeker.  Sommige zwarte gaten zijn te zien vanaf de aarde omdat aangetrokken materie en gas rond het gat draaien. Dat zorgt voor zoveel frictie...


Verbouwt dit knaagdier z'n eigen eten?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-07-2022

Hoe gedragen plantenwortels zich in ondergrondse tunneltjes gegraven door kleine knaagdieren, wilden onderzoekers weten. Maar de knaagdieren ter plekke werkten niet mee.  Goffers lijken qua uiterlijk een beetje op een kruising tussen een mol en een rat. Ze komen voor op verschillende plekken in Am...


De ruimte | Eindelijk echt goed CO2-uitstoot meten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-07-2022

Deze hele week kijken we in de zomerserie van deze rubriek naar 'De Ruimte'. Behalve vandaag. Vandaag kijken we vanuit de ruimte naar ons eigen planeet. Met satellieten kunnen we namelijk steeds beter in de gaten houden waar wat wordt uitgestoten.  We zijn in deze aflevering op bezoek bij SRON - h...


Egoïstische supergenen die niet het beste met ons voorhebben

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-07-2022

Mutaties, onvruchtbaarheid en soms zelfs het uitsterven van een hele soort: in levende organismen zitten een heleboel egoïstische genen die helemaal niet het beste voorhebben met hun gastheer.  Onderzoekers van de Universiteit van Rochester hebben nu naar één van die storende genetische elemente...


De missende link tussen ongewervelden en gewervelden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-07-2022

Onderzoekers buigen zich al lange tijd over een gat in het fossielenarchief. Want welk dier was de schakel tussen ongewervelden en gewervelden?   Vissen, reptielen, vogels, zoogdieren: ze lijken soms totaal niet op elkaar, maar delen als gewervelden diersoorten wel, nouja... precies dat: dingen als...


Zonlicht zorgt bij mannen voor aanmaak eetlustopwekkend hormoon

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-07-2022

De zomerzon heeft in een land als Nederland op de meeste mensen - mits goed ingesmeerd en niet te heet - een positief effect. Nu blijkt alleen uit onderzoek dat het mannen wel eens hongeriger zou kunnen maken.   We weten inmiddels: te veel of onbeschermd in de zon en je vergroot de kans op huidkank...


Proef met nieuwe stamceltherapie gestart die spierkracht moet helpen herstellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-07-2022

Onderzoekers zijn begonnen aan een proef met een nieuwe stamceltherapie die onder meer moet helpen tegen genetische spieraandoeningen en spierafbraak bij ouderen. Nooit eerder werd dit op deze manier en met dit type spierstamcellen geprobeerd. De techniek verschilt per patiëntengroep. Waarbij het u...


Zwanen: liever ruzie dan rusten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-07-2022

Bij het bestuderen van groepen zwanen zagen onderzoekers dat vechten om de beste eetspot het bij de dieren vaak wint van een goede nachtrust.  De bezigheden van de zwanen werden in dit onderzoek opgedeeld in vier categorieën: ruziemaken, eten zoeken, lichaamsverzorging en rusten. Op het moment dat...


James Webb: de techniek achter die prachtige eerste plaatjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-07-2022

We hebben ons allemaal kunnen vergapen aan de eerste plaatjes van de James Webb Space Telescoop. Wat zien we precies? Waarom zijn ze zoveel scherper? En wat staat er hierna op de agenda? Vaste gast in de rubriek - Webb systems engineer Maurice te Plate van ESA - vertelt waarom er naar objecten gekek...


Door de ogen van James Webb

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-07-2022

Het kan niemand zijn ontgaan: de eerste foto's van de James Webb Space Telescoop zijn gepresenteerd. En ze stellen niet teleur.  Maandagavond laat (Nederlandse tijd) werd de allereerste foto gepresenteerd door president Joe Biden. Het is het diepste, meest gedetailleerde infraroodbeeld van het univ...


Hoe licht onze bui beïnvloedt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-07-2022

De hoeveelheid licht en het soort licht waarin we leven en werken heeft invloed op hoe we ons voelen, dat weten we, maar hoe werkt dat eigenlijk in ons lichaam?  Om daarachter te komen keken onderzoekers van Brown University met een MRI-scanner naar hoe veranderingen in lichtintensiteit doorgegeven...


Zachte robots gebaseerd op een sputterende ketchupfles

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-07-2022

Onderzoekers raakten geïnspireerd door een sputterende ketchupfles bij het ontwerpen van een nieuw soort zachte robotica. Onderzoeker Luuk van Laake van AMOLF legt uit hoe de techniek - die luchtdruk en klepjes gebruikt om zachte robotvingers aan te sturen - precies werkt. Ook hoor je meer over het...


Robots laten communiceren als bijen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-07-2022

Waar zijn de bloemen? En hoe ver moet je er voor vliegen? Met een waggeldansje laten bijen dit aan andere bijen in de korf weten. Zou dit ook voor robots kunnen werken?  Stel een robot moet een andere robot voorzien van informatie, maar communiceren via een digitaal netwerk kan even niet. Bijvoorbe...


Wat gaat er mis in het lichaam bij chronische pijn?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-07-2022

Eén op de vijf mensen leeft met chronische pijn. Wat zorgt ervoor dat die pijn maar niet overgaat? Dankzij een flinke subsidie kunnen onderzoekers nu verder met die vraag. Bij chronische pijn kun je onder andere denken aan reuma, artrose of de ziekte van Crohn. Gewone pijnmedicatie helpt hier slech...


Walvissen afluisteren met glasvezelkabels

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-07-2022

Onderzoekers hebben een nieuwe manier gevonden om walvissen te bestuderen: ze luisteren ze af via de glasvezelkabels die op de bodem van onze oceanen liggen.  Het is niet makkelijk om walvissen in de gaten te houden, alleen al omdat ze gigantische afstanden afleggen. Er wordt naast gewone ouderwets...


Hoe is ons brein talig geworden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-07-2022

Door onze hersenverbindingen te vergelijken met die van chimpansees weten onderzoekers nu iets beter hoe ons brein ooit talig is geworden. Onderzoeker Vitoria Piai van de Radboud Universiteit vertelt meer over de unieke verbindingen die ze hebben gezien en waarom het bijzonder is dat deze zowel in d...


Vega-C raket vol Nederlandse techniek bijna klaar voor lancering

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-07-2022

Komende week staat de lancering gepland van ESA's Vega-C raket. Een raket vol met Nederlandse techniek.  Frank Meiboom, van Airbus Nederland vertelt waarom er überhaupt een nieuw Vega-model nodig was en legt meer uit over de verbinding tussen de eerste en tweede trap: het onderdeel waar Airbus ver...


Maakt het bij kunstmatige bevruchting uit of sperma uit de vriezer komt?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-07-2022

Is de kans op kunstmatige bevruchting groter als spermacellen vers zijn en ze niet uit de vriezer komen? Nee, zegt dit onderzoek.   Als het niet lukt om zwanger te worden en je krijgt daarbij hulp en je zou – theoretisch, want die keuze heeft lang niet iedereen – kunnen kiezen tussen sperma da...


Tien jaar na de ontdekking van het higgsdeeltje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-07-2022

Tien jaar geleden vond één van de grootste wetenschappelijke ontdekkingen van de afgelopen eeuw plaats: de vondst van het higgsdeeltje. Wat heeft dat in gang gezet? In deze audio hoor je Nikhef-onderzoeker Lydia Brenner. Ze vertelt meer over de deeltjesversneller van CERN waarmee het higgsdeeltje...


Valsspelende algen kunnen slechter tegen extreme omstandigheden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-07-2022

Voor mensen, dieren, planten en de cellen die je daarin vindt kan samenwerken grote voordelen hebben. Sommige algen proberen daarbij vals te spelen, maar dat blijkt in hun nadeel te werken.  Onderzoekers bestudeerden dat valsspelen in een groene algensoort: een simpel meercellig organisme. Want on...


Als we eten zien, reageert ons immuunsysteem ook meteen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-07-2022

Zelfs voor de eerste hap je mond bereikt, maakt je lichaam zich al klaar voor het verwerken ervan. Ook het aanmaken van insuline – dat onze bloedsuikerspiegel reguleert - gebeurt al bij het zien van eten. We snappen nu beter waarom.   Onderzoekers ontdekten dat een ontstekingsstofje hier een rol...


Mensen die hetzelfde ruiken klikken beter

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-07-2022

Klinkt als een grap, is een echt onderzoek. Een onderzoek waaruit blijkt dat ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ niet opgaat voor onze neus. Tussen mensen waarvan de natuurlijke lichaamsgeur overeenkomt blijkt het namelijk eerder te klikken.   Israëlische onderzoekers bestudeerden eerst een aantal...


Het geheim van de gifafbrekende bacteriën van het Griftpark

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-06-2022

De bodem van het Griftpark in Utrecht is al tientallen jaren sterk vervuild. Gifafbrekende bacteriën helpen de stad om daar wat aan te doen en onderzoekers zijn er nu achter welke bacteriën dat precies zijn.  In deze audio hoor je onderzoeker Tina Hauptfeld van de Universiteit Utrecht. Lees hier...


Ogen kikkervisjes ondergaan grote metamorfose als ze kikker worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-06-2022

Voor een kikkervisje een kikker wordt ondergaat het nogal een grote lichamelijke transformatie. Nu blijkt de verandering van de ogen nog wel het meest opmerkelijk. Een kikkervisje ziet erg goed in een onderwateromgeving. Een kikker leeft voornamelijk boven water en heeft daarom niet zoveel aan die o...


Algoritme voorspelt tijdens Tour de France calorieverbruik per wielrenner per dag

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-06-2022

Het is bijna tijd voor een nieuwe Tour de France. Maar hoe voorspel je als coach nou zo exact mogelijk het energieverbruik van de wielrenners in je ploeg? Een wielrenfanaat en student aan de Universiteit Maastricht vond het antwoord in een algoritme. In deze audio hoor je Kristian van Kuijk van de...


Levensechte nierbuisjes uit de 3D-printer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-06-2022

Het is onderzoekers van de Universiteit Utrecht gelukt om levensechte nierbuisjes te 3D-printen en dat is een belangrijke stap in onderzoek naar nierziektes. In deze audio hoor je onderzoeker Anne Metje van Genderen van de Universiteit Utrecht. Ze vertelt hoe lastig het was om dit belangrijke onderd...


Hoe oermicroben kunnen helpen bij het vinden van buitenaards leven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-06-2022

De vroegste organismen van onze planeet leefden vooral in oceanen en hadden niet de luxe van een ozonlaag. Om zichzelf te beschermen tegen de straling van de zon ontwikkelden deze micro-organismen daarom speciale eiwitten. Die eiwitten konden dat zonlicht omzetten in energie en ze lijken een beetje...


Met maar één hersenscan Alzheimer opsporen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-06-2022

Het stellen van een Alzheimer-diagnose is vaak een langdurig proces van meerdere testen. Nu is het onderzoekers gelukt om een vergelijkbaar resultaat te behalen met maar één hersenscan. In deze audio hoor je onderzoeker Eric Aboagye van Imperial College London. Lees hier meer over het onderzoek: S...


Het zoog flink om de prooi van deze oerinktivis te zijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-06-2022

In de armen van deze oerinktvis - die familie is van de nog levende vampierinktvis – wil je liever niet terechtkomen.   Dit soort inktvissen leeft op ongelooflijke diepte, in zuurstofarm water. Ze eten vooral voorbij drijvende organische deeltjes. Zowel de vampierinktvis als de voorouders ervan b...


Fotosynthese zonder zonlicht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-06-2022

Fotosynthese is miljoenen jaren lang geëvolueerd om water, koolstofdioxide en zonlicht om te zetten naar plantenbiomassa en het eten dat we eten. Het proces is alleen niet bepaald efficiënt. Slechts 1 procent van de energie uit het zonlicht eindigt in de plant.   Wetenschappers hebben nu een mani...


Hoezo hebben sommige schildpadden nul ouderdomsklachten?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-06-2022

Als wij mensen op leeftijd zijn dan krijgen we te maken met allerlei problemen die met veroudering te maken hebben. Sommige oude schildpadden laten amper sporen van veroudering zien. Hoe kan dat?  140 wetenschappers zijn met elkaar aan het werk gegaan om hierachter te komen. Ze bestudeerden 77 soor...


Nederlandse fijnstofmeter gemonteerd op NASA's klimaatsatelliet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-06-2022

Nederlandse engineers zijn op dit moment in de VS om met veel zorg fijnstofmeter SPEXone aan de klimaatsatelliet van NASA te bevestigen. We bespreken hoe het is om onder toezicht van NASA te klussen, wat SPEXone precies gaat meten en waarom het belangrijk is dat dit gebeurt.  In deze audio hoor je...


Waarom stuifmeel niet van bijenpootjes afvalt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-06-2022

Bijen verplaatsen stuifmeel niet alleen tussen planten, maar brengen het ook terug naar de korf als eten. Ze vervoeren de kostbare lading vastgeplakt aan hun achterpoten en het gewicht ervan kan wel 30 procent van hun totale gewicht zijn.   Nou waren onderzoekers heel benieuwd hoe die bijen zorgen...


We worden langzaam één met de mijten op ons gezicht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-06-2022

Onderzoekers hebben het genoom uitgezocht van de mijten die op ons gezicht wonen. Nu weten we allemaal nieuwe dingen over hun geheime leven.  Fijn hè! Zo blijken ze allerlei genen te zijn verloren omdat ze heerlijk veilig in onze haarzakjes verstopt zitten. Dat heeft ervoor gezorgd dat ze een supe...


Zijn wij de oorzaak van grote giftige algenwolken?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-06-2022

Wolken van algen die giftige stofjes uitstoten zorgen voor grote problemen in het kustwater van Florida. Onderzoekers uit Nederland duiken er binnenkort de bodem in, op zoek naar de oorzaak. In deze audio hoor je promovenda Suzanne de Zwaan van de Universiteit Utrechten NIOZ. Ze gaat deze week richt...


Voor mangoesten is vergeten wie je kind is juist goed

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-06-2022

Voor een zebramangoest - familie van het stokstaartje - is het juist goed om je eigen kind te vergeten. Of nou ja: om in ieder geval geen idee meer te hebben welk kind bij wie hoort.  Mangoestenvrouwtjes van dezelfde kolonie bevallen allemaal in één nacht. Daardoor is het voor de moeders een stuk...


Mysterieuze molecuul is mogelijke link tussen sport en minder eten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-06-2022

Een molecuul dat van nature vrijkomt als we sporten blijkt er bij muizen ook voor te zorgen dat ze minder eten.  De studie waarin dit werd ontdekt werd geleid door de Universiteit van Stanford, maar een Nederlandse onderzoeker - Robert Jansen, nu werkzaam bij de Radboud Universiteit en co-auteur va...


Hoe eiwit-voertuigjes eten onze cellen in krijgen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-06-2022

Onze cellen hebben een slimme manier om benodigdheden als voedingsstoffen de cel in te krijgen, maar onderzoekers waren er nog niet helemaal uit hoe dat vervoer precies ontstaat. Nu weten ze weer wat meer.  Cellen hebben een membraan, een buitenste laag waar niet zomaar alles doorheen komt. Als voe...


Hoe bessen vet gebruiken om diepblauw te lijken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-06-2022

Sommige prachtige kleuren in de natuur ontstaan dankzij pigment, maar anderen, vooral blauwtinten, door een slimme manier van lichtreflectie. Onderzoekers zijn bij een blauwe bes nu dieper in dit trucje gedoken.  Zie je een vogel met felrode vleugels, dan absorberen de pigmentmoleculen in die veren...


Is dit het enige positieve aan de plasticsoep?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-06-2022

De platicsoep in de oceaan heeft vreselijke gevolgen voor ecosystemen en daarmee ook onszelf, maar een groepje onderzoekers hoopt dat het ons ook iets kan opleveren: nieuwe antibiotica.  Natuurlijk moet al dat plastic zo snel mogelijk uit het water worden gehaald, voor zover dat nog kan, want veel...


Vissen helpen met perenbomen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-06-2022

Onderzoekers hebben op zee expres een lading perenbomen overboord gegooid. Dat deden ze natuurlijk niet zonder een goede wetenschappelijke reden. De bodem van onze Noordzee is inmiddels redelijk kaal. Zonder structuren om zich in te verstoppen, blijven veel vissen daardoor ook weg. Om daar wat aan t...


Kattenkruid brengt katten veel meer dan alleen een high

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-06-2022

Iedereen met een kat – of nou ja, iedereen die wel eens een kattenflimpje kijkt – weet dat de beestjes nogal wild kunnen worden van catnip, of kattenkruid. Onderzoekers snappen nu beter waarom.  Ze likken eraan, rollen erin en kauwen erop, om vervolgens een beetje stoned voor zich uit te gaan...


CO2 afvangen uit de industrie en tegelijk blauwe waterstof maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-06-2022

Een nieuwe technologie waarmee heel efficiënt CO2 afgevangen kan worden en tegelijkertijd blauwe waterstof kan worden geproduceerd, moet straks bestaande industriële processen een stuk schoner maken.  Onderzoeksinstituut TNO ontwikkelt de nieuwe techniek, die succesvol een eerste test in een staa...


Gen gevonden dat resistentie tegen immuuntherapie veroorzaakt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-06-2022

Waarom reageren niet alle kankerpatiënten op immuuntherapie? Op die vraag hebben onderzoekers zich gestort. Ze vonden één van de oorzaken en werken nu aan een oplossing. Tussen de 25.000 genen van een tumorcel ontdekten ze er ten minste drie die een belangrijke rol spelen bij resistentie tegen i...


Onze hersenen zijn heter dan gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-06-2022

Is het buiten 40 graden, dan loop je daar liever niet in rond, maar nu blijkt het diep in onze hersenen ook minstens zo warm te zijn en dat is veel warmer dan eerder werd gedacht.  Lange tijd werd een schatting van die temperatuur van de diepe hersenen vooral gebaseerd op metingen die werden gedaan...


Nieuwe dataset geeft meest gedetailleerde beeld van Melkweg tot nu

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-06-2022

Details van 1.6 miljard sterren, zo'n 10 miljoen sterrenstelsels en bijna 160,000 asteroïden: dat is wat er sinds vandaag te vinden is in de enorme dataset van ESA's ruimtetelescoop Gaia. Ondanks dat onderzoekers nog druk bezig zijn met het analyseren van de nieuwe lading data (twee keer eerder kwa...


Worden we dikker van vervuiling?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-06-2022

Volgens onderzoekers hebben sommige giftige stofjes in onze leefomgeving invloed op hoe ons lichaam eten verwerkt. En dat effect is niet positief: we zouden er dikker van worden.  Onze omgeving zit er vol mee: minuscule restjes van de producten en verpakkingen die we dagelijks gebruiken, fijnstof,...


Het wereldwijde wormenweb

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-06-2022

Parasieten hebben geen beste reputatie aangezien ze ons flink ziek kunnen maken, maar ze kunnen ons ook helpen om beter te begrijpen hoe ziekte zich verspreidt, blijkt uit nieuw onderzoek.  Het delen van parasieten tussen diersoorten kan iets vertellen over hoe zeldzaam een soort is, over voedingsp...


Hoe verschillend zien dieren kleuren?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-06-2022

Onderzoekers hebben data van honderden gewervelde en ongewervelde diersoorten bestudeerd om erachter te komen hoe verschillend deze dieren de wereld zien.  Je kunt je voorstellen dat wat een dier ziet onder andere afhankelijk is van leefgebied. Woon je in een bos, dan is er een andere hoeveelheid l...


Leeft het grootste organisme ter wereld in de zeebodem?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-06-2022

Een zeegrasveld aan de Australische westkust heeft zich 4500 jaar lang verspreid over de zeebodem en is volgens onderzoekers op het moment het grootste organisme ter wereld.  Het lijkt erop dat het zeegras dat groeit in Shark Bay een hybride is tussen bestaand lintwier en een nog onbekende soort. H...


Enorme centrifuge is tijdmachine voor bodemonderzoek

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-06-2022

Vandaag vond bij Deltares in Delft de officiële opening plaats van een enorme centrifuge. Het onderzoeksinstituut gaat er belangrijke water- en bodem-testen mee doen en wij mochten alvast een kijkje nemen. In deze audio hoor je onderzoekers Suzanne van Eekelen en Harm Aantjes. Meer lezen kan hier:...


Nano-sensor detecteert supersnel pesticiden op fruit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-06-2022

Zweedse onderzoekers hebben een goedkope minuscule sensor ontwikkeld waarmee binnen een paar minuten pesticiden gedetecteerd kunnen worden op fruit.  Volgens de onderzoekers bevat de helft van het fruit dat in de EU wordt verkocht sporen van pesticiden. Pesticiden die in grote hoeveelheden schadeli...


Jupiter: een gasreus met een hart van... ja, wat eigenlijk?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-06-2022

De samenstelling van Jupiter is anders dan eerder werd gedacht, en dat vertelt ons niet alleen iets over Jupiter zelf, maar ook iets over hoe ons hele zonnestelsel is ontstaan. In deze audio vertelt onderzoeker Yamila Miguel van SRON en de Leidse Sterrewacht meer over wat gasreus Jupiter bijzonder m...


Wat was er eerder: de kip of de rijst?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-06-2022

Ooit waren kippen gewoon nog wilde vogels die in de tropen leefden. Onderzoekers hebben nu een beter beeld van wanneer de beestjes huisdieren werden. Maar vooral ook: waarom. Tientallen jaren gingen er in de literatuur dezelfde schattingen rond over de oorsprong van de huiskip, maar nu menen archeol...


Goed nieuws: rechter oordeelt dat hommels vissen zijn

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-06-2022

Hommels staan niet bepaald bekend om hun onderwater skills. Toch heeft een rechter in Californië geoordeeld dat hommels vissen zijn. En dat is goed nieuws voor de beestjes.  Onder de California Endangered Species Act vallen vogels, amfibieën, reptielen, zoogdieren en vissen. Helaas voor de bijen...


Een tijdcapsule van de maan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-06-2022

Na 50 jaar wachten zijn onderzoekers afgelopen maart begonnen aan het openen en onderzoeken van een bijzonder monster van de maan.  Astronauten van de Apollo 17 missie hamerden in 1972 een cilinder in de restanten van een landverschuiving op de noordelijke helft van de maan en namen het bodemmonste...


Meeste dino's toch warmbloedig

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-06-2022

Van dino's werd lange tijd gedacht dat ze – net als veel uitgestorven reptielen – koudbloedig waren. Maar dat lijkt niet te kloppen.   Warmbloedigheid heeft waarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld bij de evolutie van gewervelde dieren. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat het lichaam warm kan...


Hoog eten niet enige verklaring voor lange nek giraf

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-06-2022

Als je blaadjes uit bomen wilt eten is het erg handig om overal bovenuit te torenen, maar dit zou niet de enige verklaring zijn voor de lange nek van giraffen.  Misschien heb je wel eens een filmpje gezien van twee vechtende giraffen? Het gaat er nogal gewelddadig aan toe. Met veel kopstoten en een...


Nieuwe manier om geluidsgolven te beïnvloeden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-06-2022

Met een netwerk van trillende nanosnaartjes is het onderzoekers gelukt om geluid te dempen of versterken met behulp van licht.  Het geheel nieuwe mechanisme, waarin geluidsgolven met een laser gestuurd worden, zou kunnen helpen bij het verbeteren van de gevoeligheid van allerlei sensoren, maar ook...


Piepklein robotje past door je ader

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-06-2022

De kleinste robot van de wereld kruipt over een tijdje misschien wel door je aderen.  Onderzoekers van Northwestern University hebben een piepklein robotje ontwikkeld die op afstand bediend kan worden en beweegt als een krab in reactie op warmte. Het robotje is minder dan een millimeter breed en da...


Eerste test ruimtetelescoop Plato in nieuwe ruimtesimulator een succes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-06-2022

Eén van de camera's van ruimtetelescoop Plato - een nieuwe exoplaneetjager die naar verwachting in 2026 de ruimte in zal gaan - is succesvol getest in een speciaal daarvoor ontworpen ruimtesimulator. We bespreken met systems engineer Wouter Laauwen van SRON wat Plato precies in de ruimte gaat doen...


Implantaat moet mensen met een evenwichtsstoornis helpen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-05-2022

Kan een kunstmatig evenwichtsorgaan mensen met een evenwichtsstoornis helpen? In Maastricht zijn ze begonnen aan een test met een implantaat speciaal voor deze groep patiënten. Hoeveel mensen precies last hebben van een evenwichtsstoornis is moeilijk te zeggen, omdat wordt gedacht dat er heel veel...


Robots komen voor je baan.. als je een dolfijn bent

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-05-2022

Het lukt steeds beter om robots te maken die lijken op de mens, of op dieren. Is dat misschien waar het heen moet gaan met dierentuinen en aquaria?   In Californië glijdt er al eentje door het water: een hyperrealistische robotdolfijn. Bijna niet van echt te onderscheiden, op het gevoel van de hui...


Kunstmatige huid met warmtesensoren voor robots

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-05-2022

Een kunsthuid voor robots met daarin warmtesensoren moet het een stuk veiliger maken om als mens met robots samen te werken. Het is natuurlijk al een tijdje zo dat, zeker in de industrie, mensen samenwerken met robots. De risico's daarvan zijn bekend en dus worden mens en robot vaak van elkaar gesch...


Nep-ei met GPS helpt jonge schildpadjes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-05-2022

In 2015 won een onderzoeker een prijs met een mooi idee om het stropen van schildpadeieren tegen te gaan: nep-eieren met GPS die de route van stropers verraden. En ze blijken echt te werken. In totaal werden 101 van deze goed lijkende nep-eieren in nesten geplaatst en de eerste resultaten die nu gep...


Robot gevormd als stukje pasta rolt zelf doolhof door

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-05-2022

Onderzoekers van North Carolina State University hebben een zelfstandig bewegende soft robot ontwikkeld die lijkt op fusilli-pasta. Het materiaal van de spiraalvormige robot reageert op temperatuur. Komt de onderkant ervan in aanraking met een oppervlakte dat minstens 55 graden is (een stuk warmer d...


Waarom we netter zouden moeten praten tegen dieren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-05-2022

Wilde paarden, tamme paarden en varkens kunnen het verschil tussen negatieve en positieve geluiden horen als ze luisteren naar soortgenoten, maar ook als wij ze toespreken horen ze dat verschil. Bij het idee van een paardenfluisteraar of kletsen met varkens moeten de meeste mensen waarschijnlijk een...


Oerbos gevonden in zinkgat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-05-2022

In een zinkgat in het zuiden van China hebben grotonderzoekers een bos gevonden met oeroude bomen van wel 40 meter hoog.    Natuurlijke zinkgatten ontstaan op plekken waar oplosbaar gesteente, zoals zout of kalk, in de grond zit. Dit gesteende kan door de aanwezigheid van water oplossen waardoor...


Dieren de vriezer in voor biodiversiteit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-05-2022

In Engeland vind je Nature's Safe: een vriezer van min 196 graden waarin stukjes weefsel van nu al 100 verschillende diersoorten worden bewaard.  Net als biobanken voor plantenzaadjes moet deze biobank voor levend weefsel bijdragen aan het beschermen van de biodiversiteit op aarde. Het idee is dat...


Waarom mannetjesmuizen bang zijn voor bananen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-05-2022

Waarom zijn mannetjes muizen bang voor bananen? Op die vraag hebben onderzoekers nu een antwoord gevonden. Ze kwamen er per ongeluk achter toen ze in het lab een onderzoek naar hoogzwangere vrouwtjesmuizen deden. Het viel ze op dat mannetjes in de buurt zich vreemd gedroegen. Dit gebeurde ook als ze...


Stapje dichterbij menselijke eicellen namaken in het lab

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-05-2022

Het namaken van menselijke eicellen in een lab is om heel veel redenen gigantisch moeilijk. Toch hebben wetenschappers nu een belangrijk stap in het mechanisme doorgrond waarmee het iets dichterbij is gekomen. Ze hebben in dit onderzoek naar de cellen gekeken waaruit onze eicellen en spermacellen on...


Honden en grote gezinnen beter voor de darmen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-05-2022

Kinderen die opgroeien met honden, of veel familieleden, zouden wel eens beter beschermd kunnen zijn tegen het krijgen van de ziekte van Crohn.  De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van de darm. Nou waren wetenschappers benieuwd wat de rol van omgevingsfactoren is bij het krijgen...


Groeit de oudste boom ter wereld in een ravijn in Chili?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-05-2022

Een Chileense wetenschapper denkt een boom te hebben gevonden die ouder is dan alle andere bomen op aarde. Meer dan 5400 jaar zou hij zijn.  Omdat de boom uit de orde van coniferen met een diameter van 4 meter gigantisch is, lukte het niet om een sample te boren waarmee de jaarringen allemaal getel...


Slechthorendheid heeft grotendeels andere oorzaak dan gedacht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-05-2022

Vooral de trilhaartjes in het slakkenhuis in ons oor kregen de schuld van doofheid of slechthorendheid. Dat is terecht, ze spelen een rol, maar een vijftig jaar oude theorie dwingt wetenschappers nu ook naar andere oorzaken te kijken. Het betreft de theorie van de Stria Vascularis, een klein orgaan,...


Oorlogsgeweld raakt genenbank in Oekraine, geen grote schade

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-05-2022

In Kharkov, Oekraïne, staat een meer dan honderd jaar oude genenbank. In deze genenbank wordt, net als in andere genenbanken op de wereld, plantaardig genetisch materiaal bewaard. Plantveredelaars hebben dat materiaal nodig voor het maken van nieuwe gewassen, en de bank kan ook van pas komen als er...


Mysterieuze mensaap blijkt zeldzame hybride

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-05-2022

In 2016 werd in de jungle van Borneo een 'Mystery Monkey' op de foto gezet. De aap was niet thuis te brengen, tot nu. Het blijkt een hybride, een kruising tussen een Neusaap en een Muts-langoer. Dat is heel bijzonder, de twee soorten primaten leven al meer dan 9 miljoen jaar als aparte soorten, en w...


Seismologen wachten met smart op data marsbeving

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-05-2022

In de tweede week van Mei was er een beving op Mars, met een kracht van 5 op de schaal van Richter. Nooit eerder werd zo'n zware beving op Mars gemeten. De data die uit de recente meting afkomstig is zal ons veel leren over het binnenste van onze rode buurplaneet. Vooraanstaand seismoloog Arwen Deus...


Groote Museum wil aanzetten tot nadenken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-05-2022

In het oudste Museumgebouw van Amsterdam, het Hoofdgebouw naast Artis, is sinds vandaag het Groote Museum geopend. Een totaal eigenzinnig museum dat nauwelijks te vergelijken is met andere musea. Door een reis langs lichaamsdelen leer je over planten en dieren, geuren en kleuren, en over hoe alles o...


Robotchef leert proeven wat wij proeven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-05-2022

Tijdens het nuttigen van een hap eten zijn er verschillende smaakfases. En dat is belangrijke informatie voor een robot die een carrière als chef ambieert.  De robot in dit onderzoek had al geleerd om smakelijke omeletten te maken op basis van feedback van een testpanel van hongerige mensen. Vervo...


Wat er de laatste tijd allemaal gebeurde aan boord van de James Webb Telescoop

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-05-2022

De afgelopen drie maanden waren ontzettend spannend voor het technisch team van de James Webb Telescoop. Hoog tijd voor een update.  We bespreken met systems engineer Maurice te Plate van ESA hoe het er nu voorstaat, waarom één instrument extra koud moest worden en een ander niet alleen gebruikt...


Hoe lang leeft mijn hond?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-05-2022

Het is niet voor het eerst dat op een rijtje is gezet welke hondenrassen het langst leven, maar niet eerder is zo'n grote en betrouwbare dataset gebruikt.   Het gaat om een dataset van Britse dierenartsen. Bovenaan de lijst eindigt de jack russell, die met gemiddeld 12.7 jaar het oudst wordt. Ook...


Veroudering tegengaan met poeptransplantaties

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-05-2022

Ja, dat klinkt nogal vies. Maar dat is precies waar onderzoekers naar gekeken hebben: kan het transplanteren van poepmicroben veroudering tegengaan?  Het transplanteren van deze microben van de ene persoon naar de andere heeft al langer de aandacht van onderzoekers. Zo is al gekeken of op die manie...


Lichaamsgassen meten met wearables

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-05-2022

We kunnen al een heleboel lichaamssignalen meten met vrij simpele draagbare apparaatjes. Onderzoekers hopen daar nu ook de gassen die door onze huid naar buiten komen aan toe te voegen.  Net als uit bloed en zweet, kan uit lichaamsgassen belangrijke informatie over onze gezondheid worden gehaald. S...


Een lesje ruzie en verliefdheid

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-05-2022

Morgen vindt in Franeker het Expeditie Next festival plaats. Er zijn maar liefst 100 wetenschapsactiviteiten te bezoeken en kinderen kunnen er terecht met vragen over van alles. Bijvoorbeeld: hoe werkt verliefdheid? Of ruzie? We spraken alvast met twee onderzoekers die er morgen bij zijn: sociaal we...


Een behandeling voor koolmonoxidevergiftiging

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-05-2022

Koolmonoxidevergiftiging is wereldwijd nog altijd een groot probleem. Nu denkt een onderzoeker uit de VS een mogelijke behandeling op het spoor te zijn.   Koolmonoxide (CO) ruik en proef je niet maar het gas is in grote concentraties gevaarlijk en soms zelfs dodelijk voor mensen en dieren. Die gro...


Hoe meer goede vrienden, hoe meer kinderen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-05-2022

Mannetjesdolfijnen met de sterkste en meeste sociale contacten blijken ook de meeste kinderen te hebben. En het sociale contact met kennissen onderhouden ze vooral door naar elkaar te fluiten.  Het gaat hier om de bottlenose dolfijnen van Shark Bay in Australië. Zij staan bekend om hun grote socia...


Hoe een bodembacterie sneller CO2 opslaat dan alle planten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-05-2022

Als het aankomt op het opslaan van CO2 kan niemand het winnen van de bodembacterie. Onderzoekers zijn er nu achter, hoe het kan dat sommige bacteriën hier zo ontzettend goed in zijn. Nico Claassens van Wageningen University & Research is ook werkzaam in dit onderzoeksveld. Hij legt uit wat de onder...


Ras bepaalt hondengedrag helemaal niet sterk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-05-2022

Labradors zijn lief en pitbulls agressief, toch? Nou, volgens onderzoek hebben deze eigenschappen een stuk minder gemeen met een bepaald type ras dan we dachten.   Onderzoekers kwamen hierachter toen ze meer dan 18.000 honden bestudeerden. De helft daarvan was rashond en van meer dan 2000 honden h...


Schelpdierriffen herstellen met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-05-2022

Volgende maand gaat een bijzonder project van start met als doel: het herstellen van mossel- en oesterriffen in de Waddenzee. Ecologen gaan hiervoor aan de slag met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer. Onderzoeker Ralph Temmink van de Universiteit Utrecht vertelt waarom ze voor deze aan...


Harder rennen tegen je natuur in

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-05-2022

Overal in het wild zie je het terug: het optimaliseren van energieverbruik. Hoe zit dat eigenlijk als we een rondje hardlopen? Vroegen onderzoekers van Stanford zich af.  Ze bekeken data van 2600 hardlopers, die gezamenlijk zo'n 28.000 uur bij elkaar renden in hun vrije tijd. Ook werd een vergelijk...


Laag gekwaak doet het beter in de kikkervijver

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-04-2022

Onderzoekers hebben high tech opnameapparatuur gebruikt om te achterhalen hoe individuele zanglijnen in de zangkoren van mannelijke kikkers de kans op een partner beïnvloedden.   De boskikker paart vroeg in de lente als de vijvers beginnen te ontdooien. De mannetjes verzamelen zich in een geschikt...


Het geheim van de kopertanden van de bloedworm

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-04-2022

De meeste mensen zullen wormen niet direct voor zich zien met een paar flinke tanden, maar bloedwormen hebben ze niet alleen, ze zijn ook nog eens voor een deel gemaakt van koper.  Een bloedworm – een zeediertje dat zo'n 35 centimeter kan worden - laat in één keer een kaakstructuur met meerdere...


Is hoog in de Alpen één van de grootste dieren ooit gevonden?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-04-2022

Er is - hoog in de Alpen - een enorme tand van een uitgestorven zeedier ontdekt. En dat zeedier was zelf waarschijnlijk zo lang als een bowlingbaan.  De gevonden overblijfselen, waaronder dus een enorme tand, maar ook wervels en stukken rib, zijn afkomstig van Ichthyosauriërs: gigantische zeediere...


Spin ontsnapt na seks met supersprong

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-04-2022

Bij sommige spinnensoorten is een one night stand voor het mannetje meteen ook een last night stand. Maar niet alle mannenspinnen laten zich na de seks gewillig verorberen door het vrouwtje.  Dat sommige mannetjes zo'n beetje zelf naar binnen springen na de daad, heeft zo z'n redenen. Dat opofferen...


De geheimen van het zeewierzaadje ontrafeld

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-04-2022

Langzaamaan wordt er in Nederland steeds meer zeewier geteeld, maar we benutten nog lang niet alle potentie. Zo is er één trucje van kelpzaad waar we veel meer mee zouden kunnen.  Er is een behoorlijke kans dat ons land - vanwege de kennis die we in huis hebben over veredelen en werken met (en in...


Adem je naar een gezonder lichaam

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-04-2022

Ja ja, sporten is gezond. Maar het aanpassen van je levensstijl is – zeker op latere leeftijd – gewoon moeilijk. Nou blijkt je ademhaling je hier mogelijk bij te kunnen helpen.  Een onderzoek uit 2016 liet al eens zien dat in de VS 30 procent van de volwassenen boven de 50 niet actief beweegt....


Gaatjes vullen met biologisch tandglazuur gemaakt door eigen cellen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-04-2022

Schade aan tandglazuur en gaatjes worden nu nog hersteld met behulp van een synthetische vulpasta, maar er wordt gewerkt aan een biologisch alternatief op basis van ons eigen stamcellen. We praten erover met KU Leuven-onderzoeker Hugo Vankelecom. Hij vertelt hoe eerst moest worden uitgezocht hoe ze...


Extra hygiënische honingbij gekweekt in strijd tegen parasiet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-04-2022

De Varroamijt - een blinde, achtpotige parasiet - is kleiner dan een speldenknop, maar kan een hele bijenkolonie om zeep helpen. Een nieuwe bijensoort moet dapper tegenstand bieden.  Zowel de bijenpopulaties in het wild, als de grote en kleine populaties die door mensen gehouden worden hebben het z...


Bacterie laat plant z'n eigen laatste avondmaal maken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-04-2022

Een bacterie die het leven van mais- en rijstplanten zuur maakt, blijkt het wel heel erg goed te regelen voor zichzelf. Maar met die kennis kan hij ook worden tegengewerkt.   De bacterie in kwestie wordt door kevers achtergelaten in wonden in de plant die ontstaan als de kevers aan de plant knagen...


Kwantumdot ledlampjes van rijstafval

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-04-2022

Het kaf of de dop van rijstkorrels gaat nu nog met 100 miljoen ton per jaar de afvalbak in, maar onderzoekers hebben er een nieuwe toepassing voor: ze maken er kwantumdot ledlampjes van.  Een kwamtumstip of kwantumdot is een halfgeleiderkristal van enkele nanometers. Piep piep klein dus en in het b...


Wat is kennis? En welke rol speelt toeval hierbij?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-04-2022

Het is één van de meest fundamentele vragen van de filosofie: wat is kennis? En omdat het nog altijd 'de maand van de filosofie' is: eens kijken of we het antwoord eigenlijk al weten.  We krijgen hulp van Job de Grefte van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij sprak tijdens De Utrechtse dag van de...


Simulatie laat zien hoe water mogelijk op Mercurius is beland

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-04-2022

Mercurius staat het dichtst bij de zon van alle planeten in ons zonnestelsel. Het is er nogal heet en toch moet er water te vinden zijn. Maar hoe zijn die watermoleculen daar beland? Eén theorie zegt: dat water is lokaal ontstaan. Of het zat al in de rotsen bij het ontstaan van de planeet, of het i...


Met een drumvel van grafeen bacteriën afluisteren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-04-2022

Het is onderzoekers gelukt om bacteriën af te luisteren. Dat is al bijzonder op zich, maar we hebben er mogelijk ook nog enorm veel aan.  Het begon allemaal bij onderzoek naar grafeen - inmiddels bij de meeste mensen wel bekend. Een enorm sterk materiaal, 100 keer sterker dan staal, maar dan super...


Hydrogel moet afweercellen helpen door verdedigingslinie tumoren te breken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-04-2022

In de strijd tegen tumoren hebben onderzoekers nu een gel ontwikkeld die afweercellen in het lichaam moet helpen om voorbij de verdedigingslinie van kankercellen te komen. Bij celtherapie worden de afweercellen van een patiënt aangepast en teruggeplaatst om zo met betere munitie het gevecht met kan...


Geestelijke gezondheid en het kunnen waarnemen van je eigen lichaamssensaties

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-04-2022

Steeds meer wordt er in onderzoek gekeken naar de link tussen geestelijke gezondheid en interoceptie: het vermogen om je eigen lichaamssensaties zoals ademhaling en hartslag te kunnen waarnemen.  Niet bij iedereen werkt dit mechanisme even goed en problemen ermee zijn gelinkt aan angststoornissen,...


Bacterie zet methaan om naar elektriciteit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-04-2022

Elektriciteit opwekken en tegelijk de omgeving zuiveren van broeikasgassen: het zou met bacteriën moeten kunnen, denken microbiologen van de Radboud Universiteit. Het is de onderzoekers gelukt om een bacterie die methaan eet stroom te laten opwekken in het lab. Deze bacterie, de Methanoperedens, ko...


Er is iets vreemds aan de hand met het weer op Neptunus

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-04-2022

Eindelijk is er genoeg data beschikbaar om iets te kunnen zeggen over het weer op Neptunus. Alleen zagen onderzoekers daarin iets heel anders dan ze hadden verwacht.  Een zomer op Neptunus kan wel 40 jaar duren. Erg warm wordt het overigens niet, want we hebben het over een ijsreus waar het gemidde...


Aha, daarom houden we van een drankje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-04-2022

De mens heeft een ver teruggaande relatie met het nuttigen van alcohol. Onderzoekers hebben apen bestudeerd om erachter te komen waarom een bedwelmend drankje ons zo aantrekt. Ze bekeken het eetgedrag van zwarthandslingerapen. Specifiek het fruit dat ze uitkozen. Zo kwamen ze erachter dat de vruchte...


Microben van jou, microben van mij

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-04-2022

Er wordt wel eens gezegd dat twee mensen in een relatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Dat blijkt een beetje te liggen aan hoe ver je inzoomt.  In BBC Science Focus zocht iemand deze vraag eens wat beter uit. Want gaan twee mensen nou echt qua uiterlijk meer op elkaar lijken in een relatie? En...


De wetenschap achter puppy dog eyes

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-04-2022

Honden lijken precies te weten wanneer ze hun onweerstaanbare puppy dog eyes moeten inzetten. Nu weten we ook meer over de wetenschap achter deze schattige gezichtsuitdrukkingen. Van al onze gezelschapsdieren kan een hond het best ons eigen gezichtsuitdrukkingen nabootsen. Dat ze dat kunnen heeft ve...


Genen gelinkt aan veranderingen in hersenstructuur

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-04-2022

Zijn er genen die invloed hebben op hoe ons brein zich in de loop der tijd ontwikkelt? Utrechtse wetenschappers zochten het uit in een enorm groot internationaal onderzoek. Maar liefst 40 instituten, 200 onderzoekers en meer dan 15000 deelnemers deden mee aan het onderzoek waarbij gezocht werd naar...


Astronomen zien gigantische planeet die nog geboren moet worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-04-2022

Astronomen hebben het begin van de geboorte van een gigantische gasplaneet gezien. En die geboorte verliep anders dan ze hadden verwacht. Deze nieuwe planeet zit op 508 lichtjaren van de aarde. Ter vergelijking: onze zon zit op zo'n 8,3 lichtminuten van de aarde. Het gaat om een gasreus die negen ke...


Het mysterieuze middelpunt van de aarde

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-04-2022

Onderzoekers zijn druk bezig met het beantwoorden van grote vragen over de binnenkern van onze planeet. Mogelijk hebben we meer te danken aan deze kern dan we eerder dachten. Onderzoeker Arwen Deuss van de Universiteit Utrecht vertelt meer over waar het binnenste van de aarde nou precies uit bestaat...


Merkwaardig diertje helpt merkwaardige plant

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-04-2022

Wetenschappers hebben iets ontdekt over waarom de wortels van een merkwaardige plant die maar op één plek in de wereld groeit nooit de grond raken.  Zamia pseudoparasitica is een plant die alleen voorkomt in het westen van Panama. Hij behoort tot een oeroude plantenfamilielijn waarin soorten zitt...


Wanneer je het licht liever niet ziet

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-03-2022

Prachtig, zo'n verlichte boulevard. En met ledlampen ook nog eens duurzaam. Maar nu blijkt modern kunstmatig licht de camouflage tactiek van zeedieren te hinderen.  Als je een klein zeediertje bent, een slakje bijvoorbeeld, dan bestaat een groot deel van je leven uit het ontwijken van roofdieren di...


Het opmerkelijke (seks)leven van schelpdieren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-03-2022

Er bestaan zo'n honderdduizend soorten schelpdieren. En sommigen houden er een nogal merkwaardige levensstijl op na.   Koos Dijksterhuis schreef er een boek over. We praten met hem over zoeken naar de heilige graal (de Noordkromp) en over orgies van oesters en slakken met twee geslachten. Nog veel...


Hoe verantwoordelijk zijn we voor onze vooroordelen?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  29-03-2022

Komende zondag is het de Utrechtse Dag van de Filosofie van Studium Generale. Waarop onder andere wordt besproken hoe het ervoor staat met onze vooroordelen. Want hoe verantwoordelijk zijn we voor iets waarvan wordt gedacht dat het vooral onbewust gebeurt? Bestaat er zoiets als onbevooroordeeld zijn...


Worm-op-een-chip spoort ziektes op

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-03-2022

Het 1 millimeter lange rondwormpje C. elegans is als modelorganisme sinds jaar en dag hoofdrolspeler in menig biologisch onderzoek. Nu blijkt het zelf ook een instrument te zijn.  Het zo vroeg mogelijk detecteren van ziektes als kanker kan voor een patiënt van levensbelang zijn. Alleen zijn beginn...


Eerder weten of chirurgie zin heeft bij epilepsie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-03-2022

Bij 30 procent van de patiënten met epilepsie werken medicijnen niet goed genoeg. Met een nieuwe check kan voor deze groep veel eerder en beter dan voorheen bepaald worden of chirurgie wél kan helpen. In deze audio hoor je Kempenhaeghe-neurologen Guido Widman en Louis Wagner. Lees hier meer over h...


Van koffieprut naar hersengolven

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-03-2022

Met de pulp die overblijft na het maken van een kopje koffie wordt al aardig wat geëxperimenteerd, maar nu denken onderzoekers dat het ook gerecycled kan worden in hersenonderzoek.  Er wordt al een tijdje gekeken hoe koffieprut uit de prullenbak gehouden kan worden. Zo ontstonden al ideeën voor m...


Spinnen die samenwerken om gigantische prooien te vangen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-03-2022

Als je denkt aan dieren die in groepen jagen, dan kom je waarschijnlijk uit bij de leeuw, of hyena. Maar nou blijken spinnen het ook te doen.    Ben je bang voor spinnen, dan moet je deze even overslaan. Want terwijl je in het gemiddelde web één spin vindt, zijn er spinnensoorten die in sociale...


De steppewoelmuis houdt van een strak gazonnetje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-03-2022

Wij maaien ons gras vooral omdat we vinden dat het er dan netjes uitziet. De steppewoelmuis houdt ook van een strak gazon, maar heeft daar hele andere redenen voor.   Dit zandkleurige kleine knaagdier komt voor in China, waar het in kolonies in gangen en holen onder de grond leeft. Vaak in steppeng...


Bij deze vis gaat het mannetje tijdens seks letterlijk op in het vrouwtje

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-03-2022

Sommige vissen in de diepzee houden er bijzondere voortplantingstechnieken op na. Zo is er één soort waarbij het mannetje volledig opgenomen wordt door het vrouwtje. En dat is interessant voor immunologen. Lees meer: For Mates to Fuse Bodies, Some Anglerfish Have Lost Immune Genes.   See omnystu...


Een seksval voor invasieve reuzeninsecten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-03-2022

Wetenschappers hebben iets bedacht dat moet helpen in de strijd tegen een vliegende indringer die je liever niet in je nek wilt hebben.    De giant hornet, of: Aziatische reuzenhoornaar, is een vrij heftig beestje. Hij ziet er wespig uit, maar is een stuk donkerder met een gelige kop, en het insec...


Huidziektes eindelijk tot op de molecuul uitgezocht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-03-2022

Meer dan 2.5 miljoen Nederlanders lijden aan een chronische ontstekingsziekte van de huid, maar het duurt vaak enorm lang voor de juiste behandeling gevonden is. Daar moet nu verandering in komen.  Dat is het doel van het nieuwe onderzoeksproject Next Generation ImmunoDermatology (NGID). Hierin zal...


Op zoek naar de gigantische visuil van het eeuwige ijs

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-03-2022

Een dier met een spanwijdte van twee meter, dat bijna niet te vinden is tussen de diepe sneeuw en het krakende ijs van Oost-Rusland. Dat leek deze bioloog een uitstekend onderzoeksobject.  Bij uitgeverij Atlas Contact is de Nederlandse vertaling van het boek Owls of the Eastern Ice van de Amerikaan...


Eiwit met cruciale rol bij reparatie DNA-schade lange tijd over het hoofd gezien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-03-2022

Het herstel van DNA-schade in onze cellen is enorm belangrijk voor onze gezondheid. Nou blijken we een essentieel eiwit in dit proces lange tijd over het hoofd te hebben gezien. DNA-schade is iets waar we allemaal dagelijks mee te maken krijgen. Een gemiddeld mens heeft naar schatting zo'n 30 tot 40...


Galopperende voorouders voor iedereen!

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-03-2022

Op kinderen en een paar mensen die aan stokpaardrijden doen na – dat is echt een ding – zijn het vooral dieren die galopperen. Nou blijken ze dit 472 miljoen jaar geleden al te hebben gekund.  De meesten zullen bij galopperen meteen moeten denken aan een paard, maar ook kamelen, leeuwen en gira...


De grootste prehistorische reuzenhaaien kept it cool

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-03-2022

De megalodon: een enorme prehistorische haai, werd het gelukkigst – of in ieder geval het grootst – van lekker koud water.  Het enorme dier leefde 15 tot 3.6 miljoen jaar geleden op verschillende plekken ter wereld en speelde - niet verrassend – met zijn indrukwekkende voorkomen de hoofdrol i...


Het terugbrengen van uitgestorven dieren: kan het ooit echt? Onwaarschijnlijk.

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-03-2022

Vergeet de mammoet: onderzoekers waren benieuwd of het mogelijk zou zijn om de uitgestorven Christmas Island rat uit de dood te doen herrijzen. Het leerde ze meer over belangrijke beperkingen.  Voordat je denkt: waarom wil je per se dat die ene rat weer bestaat? Het ging ze vooral om het bekijken v...


Nieuw ontdekte stegosaurus mogelijk oudste ooit gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-03-2022

Zelfs als je niet veel weet over dino's, dan moet de stegosaurus bekend klinken. Misschien kun je zelfs nog bedenken hoe hij eruitziet. Onderzoekers hebben nu één van de oudste ooit gevonden.   168 miljoen jaar geleden moet dit 2.8 meter lange dier hebben geleefd: een planteneter die stevig op vi...


Ontdekkingsschip The Endurance na 107 jaar eindelijk gevonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-03-2022

Ontdekkingsschip The Endurance zonk 107 jaar geleden na een gevecht met zee-ijs ten noordwesten van Antarctica. Afgelopen weekend werd het scheepswrak eindelijk gevonden The Endurance was het schip van ontdekkingsreiziger Sir Ernest Shackleton. Meer dan 100 jaar ligt het al meer dan 3000 meter diep...


Een test die 50 verschillende genetische ziektes kan detecteren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-03-2022

Australische onderzoekers hebben een nieuwe DNA-test ontwikkeld waarmee sneller en nauwkeuriger een groot aantal genetische ziektes in één keer kan worden gedetecteerd. Het gaat om degeneratieve ziektes, zoals spierziektes, maar ook aandoeningen die iets als balans beïnvloeden en sommige vormen v...


Afkijken bij plakkerige mossels

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-03-2022

Als je weleens een mossel van een onderwaterrots af hebt proberen te peuteren, dan weet je: dat gaat zo maar niet. Niet zo gek dus dat wetenschappers dolgraag willen weten hoe het kan dat die mossel zo goed plakt.  Natuurlijk: zodat we dat vervolgens lekker van ze af kunnen kijken. Jaren wordt er a...


Een algoritme dat het geknor van varkens vertaalt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-03-2022

Een team van internationale onderzoekers heeft met behulp van meer dan 7000 opnames van varkensgeluiden een algoritme ontwikkeld dat de geluiden kan onderscheiden op basis van emotie. Het idee achter dit uitgebreide onderzoek: een instrument en app ontwikkelen dat in varkensstallen kan hangen. De bo...


Onderzoekers ontrafelen beschermend jasje van superbacterie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-03-2022

De bacterie C. difficile is een veroorzaker van diarree en darminfecties, vooral in zorginstellingen. Een groep wetenschappers heeft nu het beschermende jasje van deze superbacterie ontrafeld. Eén van de redenen waarom de bacterie moeilijk te doden is, is een beschermende laag dat als een soort har...


Een echo voor zeeoren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  04-03-2022

Zeeoren zijn een familie van slakken. Ze komen vooral in warme wateren voor en kunnen zo groot worden als je hand. Onderzoekers hebben nu iets bedacht om deze bedreigde diersoort te helpen. Er wordt al een tijdje geprobeerd om de populatie van deze enorme zeeslakken te laten groeien door ze te fokke...


De 60 miljoen jaar oude samenwerking tussen bladsnijmier en schimmel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-03-2022

Zo'n 60 miljoen jaar geleden gingen mieren en schimmels onder de grond een samenwerking aan die ze tot de dag van vandaag volhouden. Waarom? Onderzoeker Pepijn Kooij vertelt vanuit Brazilië waarom de twee soorten in deze samenwerking niet zonder elkaar kunnen, hoe de mieren als transporttrucks word...


Zeeolifanten hebben een intern GPS

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-03-2022

Zeeolifantenvrouwtjes zijn enorm goed in het bepalen van hun route. Hoe ze het ook nog voor elkaar krijgen om de timing van hun reis perfect op het paringsseizoen te laten aansluiten, is een raadsel. Een raadsel dat onderzoekers van de universiteit van California hopen op te lossen. Elk jaar leggen...


Bestaat er nou wel of niet zoiets als een verdrongen herinnering?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-03-2022

Ons geheugen is niet altijd even betrouwbaar. Wat weten we inmiddels over verdrongen herinneringen? Hoe ga je daar als therapeut mee om en wat betekent dit in de rechtszaal?  Tijdens een nieuwe Studium Generale van de Universiteit Utrecht bespreekt rechtspsycholoog Henry Otgaar valse en verdrongen...


Klimaatrapport: dit decennium, deze 10 jaar, dat is hoe lang we hebben

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-03-2022

Terwijl alle ogen op Rusland en Oekraïne zijn gericht, is ondertussen ook een nieuw klimaatrapport gepresenteerd. Een rapport met als boodschap: het moet echt nu gebeuren. Het is wederom een tik op de vingers wegens een gebrek aan actie. Het nieuwste IPCC-rapport benadrukt dat 40 procent van de wer...


Wetenschappers bieden collega’s uit Oekraïne werkplek aan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-02-2022

Ook in de onderzoekswereld wordt hard gewerkt om mensen uit Oekraïne te helpen. Onder andere met de hashtag ScienceForUkraine wordt geprobeerd gevluchte wetenschappers te helpen.  Sinds een paar dagen is #ScienceForUkraine op Twitter te vinden met de oproep om in actie te komen voor alle studenten...


De richting waarin de hondenstaart kwispelt maakt uit

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-02-2022

Lichaamstaal kent bij mensen allerlei subtiele varianten van houding en beweging. Nou blijken ook honden hier meer nuance in te hebben dan gedacht. Honden kunnen allerlei emoties laten zien. Deels misschien wat ingevuld door ons, maar er zijn zeker verschillen in gedrag die zo opgevat kunnen worden....


Chimpansees gebruiken insecten voor hun wonden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-02-2022

Chimpansees stoppen insecten in hun wonden, zagen onderzoekers van de universiteit van Osnabrück. Ze denken dat het gaat om een vorm van zelfmedicatie. Het gebruiken van planten of ander niet eetbare substanties om ziektes tegen te gaan is niet ongebruikelijk in de dierenwereld. Het is eerder gezie...


Hoe kwam een dino zo groot als een dubbeldekker van de grond?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-02-2022

De Quetzalcoatlus heeft een spanwijdte die even lang is als een dubbeldekkerbus. Het is het grootste dier dat ooit gevlogen heeft. Maar hoe hij dit deed, dat was lange tijd een raadsel.  Lange tijd lukte het experts niet om erachter te komen hoe het een gigantische dino met vleugels, eentje zo hoog...


Wat piepkleine vogelzenders vertellen over gedrag en bedreiging

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-02-2022

Het lukt onderzoekers steeds beter om vogels en kleine dieren over de hele wereld te volgen dankzij piepkleine zendertjes. Dat maakt het ook mogelijk om veel meer uit die zendertjes te halen dan alleen maar waar ze op dat moment zijn. Wie maakt er ruzie met wie? Wat doen vogels als hun vaste zandpla...


Schimmels die met mieren samenwerken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2022

In de bodem van het regenwoud van Zuid-Amerika leeft een schimmel die 50.000 blaadjes per dag eet, zonder ooit zelf de boodschappen te hoeven doen.  Dit taakje besteedt de schimmelsoort uit aan.. de bladsnijdersmier. Maar deze mieren doen dit niet voor niets. Het verteren van plantmateriaal is niet...


We hebben zang-neuronen in ons brein

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-02-2022

Onderzoekers uit de VS hebben neuronen in het brein ontdekt die alleen reageren op..... zang. In 2015 deden deze onderzoekers ook al een ontdekking. Ze vonden met behulp van fMRI-scans een groep neuronen die op muziek reageert. Dat lukte ze door proefpersonen naar 165 verschillende geluiden te laten...


mRNA-technologie inzitten voor complexe botbreuken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  22-02-2022

We kennen de mRNA-technologie inmiddels van de corona-vaccins, maar nu hebben onderzoekers uit Maastricht laten zien hoe het ook toegepast kan worden bij het behandelen van complexe botbreuken.  Bij een gecompliceerde botbreuk kun je denken aan een breuk waarbij de stukken bot te ver van elkaar afs...


Sportieve ouderen hebben bijna dezelfde stofwisseling in spieren als jongeren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-02-2022

Wetenschappers van de Universiteit Maastricht en het Amsterdam UMC ontdekten in een gezamenlijk onderzoek naar veroudering in spierweefsels dat de energiehuishouding in spieren van sportende senioren en jonge mensen vrijwel gelijk is.   Ze kwamen hierachter toen ze spierbiopten van proefpersonen i...


Een wearable die slaapapneu op kan sporen en monitoren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-02-2022

Onderzoekers hebben een manier ontwikkeld om slaapapneu op te sporen en te monitoren met behulp van een compact apparaatje dat om de pols te dragen is.  Wereldwijd lijdt een miljard mensen aan de meest voorkomende vorm van slaapapneu. Bij deze aandoening genaamd obstructieve slaapapneu, of OSA in h...


Ook honden hebben wat aan een sterke core

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-02-2022

Sterke buik-, rug- en bekkenspieren zijn onder andere belangrijk voor je balans en ze kunnen sommige blessures voorkomen. Nou blijkt dit ook voor honden te gelden. Eén van de meest voorkomende knieblessures onder honden is te vergelijken met het scheuren van de kruisbanden bij mensen. Een onderzoek...


Geen oceaan te breed voor een verliefde bultrugwalvis

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-02-2022

De bultrugwalvis heeft er nogal wat voor over om de juiste partner te vinden. Sommigen reizen er –zo blijkt uit onderzoek - rustig 6000 kilometer voor. In alle grote oceanen vind je bultrugwalvissen. De bultruggen in de Stille Oceaan vind je in de zomer meestal rond Alaska en Canada en in de winte...


Een spinnenweb als trommelvlies

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-02-2022

We weten dat spinnen een prooi in hun web kunnen voelen dankzij vibraties van het web die worden opgevangen door hun gevoelige pootjes. Nu lijken ze met dat web ook te kunnen horen. Verschillende dieren op aarde hebben een trommelvlies in hun oor dat vibraties in de lucht opvangt. Vervolgens worden...


Superzwaar zwart gat ontdekt dat verstopt lag in kosmische stofwolk

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-02-2022

Nederlandse onderzoekers hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat verscholen zit in een ring van stof.  Er is in dit onderzoek gekeken naar een actieve galactische kern, ook wel een AGN in de Engelse afkorting. Deze extreem energetische bronnen worden aangedreven door superzware zwarte gaten. Ko...


Kosten-baten computermodel op basis van de tseetseevlieg

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-02-2022

Onderzoekers hebben - geïnspireerd door de tseetseevlieg - een wiskundig model gemaakt voor hoe leeftijd en ervaring van invloed kunnen zijn op nageslacht. Ze bekeken de kosten-baten strategie die de beestjes hanteren bij het grootbrengen van hun jongen. Waarbij onder andere factoren als energieopn...


Giftige zeeanemoon als basis voor medicijnen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-02-2022

In Australië vind je behoorlijk wat dieren en planten die je je leven kunnen kosten, toch blijkt één daarvan misschien juist het tegenovergestelde te kunnen doen.   Het gaat om een giftige zeeanemoon die zo'n 8 tot 10 centimeter groot kan worden. Anders dan een slang, waarbij gif via giftanden w...


Aardige mannen zijn bij deze hagedis in het voordeel

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-02-2022

Bij een kleine hagedissensoort die voorkomt in Mexico en de Verenigde Staten houden mannetjes andere mannetjes op afstand terwijl hun vriend voor het nageslacht zorgt.  Dit beestje – dat ongeveer een jaar leeft – spendeert zijn tijd, net als vele andere dieren, met het zoeken naar een partner o...


Nature, nurture en..... willekeur?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-02-2022

Je hebt 'nature' en je hebt 'nurture', maar onderzoek naar het leergedrag van identieke fruitvliegjes laat zien dat er ook nog een derde factor moet zijn: willekeur. Eerder was al opgevallen dat zelfs als fruitvliegjes genetische vrijwel identiek zijn en ze in dezelfde omstandigheden zijn opgegroeid...


Belangrijke stap in kernfusie-experiment

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  09-02-2022

Het is onderzoekers gelukt om een belangrijk energierecord te verbreken binnen een groot kernfusie-experiment. Al sinds eind jaren 50 wordt er onderzoek gedaan naar kernfusie. Kernfusie is niet hetzelfde als het splitsen van atomen zoals de kernreactoren doen die we al kennen. Bij kernfusie smelten...


Genen van meer dan de helft van alle bloeiende plantengeslachten in kaart gebracht

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  08-02-2022

Een familieboom, maar dan voor alle bloeiende plantensoorten die er maar zijn: daar wordt aan gewerkt. En ze zijn inmiddels over de helft. Meer dan 1,5 miljard letters aan genetische code zijn openbaar beschikbaar gesteld in het Plant and Fungal Trees of life-project dat wordt geleid door de Royal B...


Hoe hagedissen beschermen tegen de ziekte van Lyme

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-02-2022

Ongeveer 27.000 mensen per jaar krijgen in Nederland de ziekte van Lyme door een tekenbeet. Nou lijkt in een deel van de VS een hagedis te zorgen voor minder gevallen.  De tekensoort die verantwoordelijk is voor het overdragen van de spiraalvormige bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt in de...


Beschadigde cellen die onzin uitkramen de mond snoeren

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  07-02-2022

Als we ouder worden raken sommige cellen op zo'n manier beschadigd dat ze onzin uit gaan kramen en buurcellen ze niet meer kunnen volgen. En dat is slecht nieuws.  Hebben we te veel van deze senescente cellen die niet meer goed communiceren met hun omgeving, dan kan dat zorgen voor ernstige ziekte....


In welk land zijn ouders het gelukkigst?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  06-02-2022

In een grote studie waar 22 landen aan meededen is gekeken: in welk land zijn mensen zonder kinderen gelukkiger dan mensen met kinderen?  Natuurlijk is een dergelijk vraagstuk nogal ingewikkeld en spelen er allerlei factoren mee. Zoals cultuur, financiële middelen, medische voorzieningen, of het w...


De bacteriën die je te vriend wil houden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  05-02-2022

We weten nog lang niet alles over alle soorten bacteriën die er zijn, maar van een paar weten we al wel dat ze niet slecht, maar goed voor ons kunnen zijn.  In BBC Science Focus een mooi lijstje van drie vriendelijke bacteriën. In de jaren 70 werd er eentje ontdekt (Mycobacterium vaccae) aan de r...


De indrukwekkende zweeftechniek van de vliegende draak

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  03-02-2022

Vliegende draakjes - maar ook vliegende eekhoorns - vliegen niet echt, maar kunnen toch van boom naar boom zweven. Nou blijken die draakjes daar een behoorlijk geavanceerde techniek voor te gebruiken. Onderzoeker Pranav Khandelwal van het Max Planck Institute for Intelligent Systems in Duitsland, tr...


Genmutatie verklaart enorme verschillen in grootte tussen honden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-02-2022

Honden verschillen meer van grootte binnen hun soort dan welk ander zoogdier ter wereld, maar hoe is dit ooit zo gekomen?   Toen mensen zo'n 30.000 jaar geleden wolven als huisdieren gingen houden en langzaam de honden ontstonden zoals we die nu kennen waren er al verschillen in grootte. Maar de ex...


Wat zorgt ervoor dat mensen een klik voelen met elkaar?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  02-02-2022

Natuurlijk spelen er veel factoren mee bij het voelen van een klik met iemand, maar eentje zagen onderzoekers heel duidelijk terugkomen uit experimenten. In deel één van dit onderzoek kregen mensen die elkaar niet kenden de opdracht om 10 minuten met elkaar te kletsen. Achteraf moesten ze een vrag...


Satellieten spotten enorme methaanlekken afkomstig van affakkelinstallaties

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  01-02-2022

Het Nederlandse ruimte-instrument Tropomi is weer nieuwe methaanlekken op het spoor gekomen. Dit keer gaat het om een flink aantal affakkelinstallaties die niet goed blijken te werken. November vorig jaar werden nog verrassende ontdekkingen gedaan over methaanuitstoot van Australische kolenmijnen, n...


Wat astronauten kunnen leren van eekhoorns in winterslaap

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-01-2022

Een theorie uit de jaren 80 die stelt dat er dieren zijn die hun eigen urine kunnen recyclen is nu door onderzoekers van de universiteit van Montreal bevestigd.  Het idee ontstond toen werd nagedacht over hoe het toch kan dat dieren na een winterslaap – waarin ze al hun reserves opmaken – geen...


Betere inkt door voorkomen koffiering-effect bij opdrogende druppels

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  31-01-2022

Hoe voorkom je dat je tijdens het printen van druppeltjes inkt een koffiering-effect krijgt? Daar heeft een onderzoeker van de Technische Universiteit Eindhoven naar gekeken. Als een druppel op papier verdampt, dan doet hij dit sneller aan de buitenkant dan de binnenkant. Net als een bord met warm e...


Dit gezonde dieet heeft (helaas) de wind mee

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  30-01-2022

Het mediterraanse dieet – met veel vezelrijk voedsel, vis en noten - heeft volgens veel onderzoeken grote voordelen voor onze gezondheid. Maar het heeft ook ongemakkelijke nadelen. Je gaat er een – laten we zeggen – luchtiger leven van lijden en de wc-bezoekjes zijn over het algemeen wat lange...


Zouden we kunnen leven op een planeet zonder water?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  28-01-2022

In de science fiction blockbuster en remake Dune kunnen mensen op een waterloze hete woestijnplaneet rondwandelen dankzij een speciaal pak. Zou dat in het echt ook werken?  Het stillsuit dat bewoners van de planeet Arrakis dragen recyclet al het vocht dat het lichaam van de drager produce...


James Webb ruimtetelescoop aangekomen op bestemming, wat nu?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  27-01-2022

De James Webb ruimtetelescoop is na een maand reizen op zijn bestemming aangekomen en bevindt zich nu 1,5 miljoen kilometer van de aarde. Wat wordt de volgende stap?  James Webb System engineer Maurice te Plate van ESA vertelt vanuit de controlekamer dat alles vrijwel volledig volgens plan loopt. D...


Bubbelgordijn als barrière voor orkaan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-01-2022

Een bedrijfje uit Noorwegen wil bubbelgordijnen gebruiken om orkanen te hinderen. Zou het echt werken? Orkanen ontstaan wanneer warme en koude lucht botst boven oceaanwater met een temperatuur boven de 26,5 graden. Hoe warmer het water, hoe krachtiger de orkaan kan worden. Water onder deze temperatu...


Waarom leeft het ene dier 30 minuten en het andere 100 jaar?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  26-01-2022

Wat zorgt er nou voor dat het ene dier maar een dag leeft en het andere tientallen jaren? En waarom worden sommige mensen heel oud en anderen niet?  Het zijn geen makkelijke vragen om te beantwoorden, maar er vallen wel steeds meer puzzelstukjes op hun plek. Met grote interesse wordt bijvoorbeeld g...


Nijlpaarden kunnen elkaars stem herkennen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  25-01-2022

Nijlpaarden kunnen elkaars stem herkennen en reageren nogal bijzonder als ze het geluid van een onbekend nijlpaard horen, blijkt uit onderzoek.  Door opnames te maken van nijlpaarden in een natuurreservaat in Mozambique en die vervolgens weer te laten horen aan andere nijlpaarden, ontdekten wetensc...


Hoe een mini kever gigantische snelheden haalt

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2022

Hoe groter het dier hoe sneller het kan vliegen, geldt vaak. Maar hoe kan het dan dat een piepklein kevertje sneller kan vliegen dan insecten die drie keer zo groot zijn?  Insecten zijn in de afgelopen 300 miljoen jaar steeds kleiner geworden. Toch zijn ze daardoor niet minder hard gaan vliegen. Ve...


Ons brein reageert tijdens slaap sterker op onbekende stemmen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  24-01-2022

Uit onderzoek naar hersenactiviteit tijdens het slapen blijkt dat ons brein sterker reageert op onbekende stemmen dan op bekende stemmen. Het geeft onderzoekers een interessant kijkje in hoe onze hersenen informatie verwerken. In een volgende stap willen ze kijken of onze hersenen tijdens het slapen...


Is de olifantenslurf het gevoeligste lichaamsdeel in het dierenrijk?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  23-01-2022

Een nieuw onderzoek laat zien dat de slurf van de olifant weleens het gevoeligste lichaamsdeel in het dierenrijk zou kunnen zijn.   Duitse onderzoekers kwamen hierachter toen ze de zenuwen van enkele overleden dierentuin olifanten bekeken. De twee zenuwtakken in de slurf waar de zenuwcellen zi...


Hoe werkmieren in noodsituaties de koningin worden

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  21-01-2022

Een miersoort in India heeft een uitzonderlijke oplossing als de koningin van de kolonie plots sterft of verdwijnt: werkmieren die zichzelf transformeren tot koningin.   In eerder onderzoek werd al ontdekt dat het brein van deze mier van grootte kan veranderen, afhankelijk van de positie in de kolo...


Micro-robots die hun eigen bot laten groeien

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  20-01-2022

Een micro-robotje dat van vorm kan veranderen en dat net als bot in ons lichaam eerst zacht is en dan hard wordt. Dat is waar onderzoekers aan hebben gewerkt.  Deze robotjes zouden bijvoorbeeld opgevouwen door een naald passen, waarna ze zich openvouwen, een vorm aannemen en vervolgens hard en ster...


Recordreis poolhaas laat zien: het zijn niet allemaal huismussen

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-01-2022

Hazen en konijnen zijn echte huismussen. Ze blijven over het algemeen binnen een paar kilometer van hun hol. Behalve één Canadese haas, die alle records heeft verbroken.  Om te kijken hoeveel poolhazen in het noorden van Groenland zich verplaatsen, hebben biologen er in 2019 25 een volgbare tag g...


Wat te doen met een leger gekloonde marmerkreeften?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  19-01-2022

Ze wordt gezien als één van de hardnekkigste invasieve diersoorten: de marmerkreeft. Nu proberen onderzoekers te ontdekken of het diertje - dat zichzelf razendsnel voortplant - ons ook kan helpen.  Een behoorlijke plaag is het dier dat zich over de hele wereld heeft verspreid inmiddels. Terwijl h...


Onvruchtbaarheid sommige mannen al voor eigen geboorte in DNA ontstaan

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  18-01-2022

Onderzoekers van het Radboud UMC hebben ontdekt dat onvruchtbaarheid bij sommige mannen al voor hun eigen geboorte in hun DNA kan zijn ontstaan. Ze ontdekten dat nieuwe fouten in het DNA, die niet van vader of moeder zijn geërfd maar spontaan zijn ontstaan voor of tijdens de bevruchting, onvruchtba...


Kan uitbarsting Tonga zorgen voor kouder weer?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  17-01-2022

De enorme uitbarsting van de vulkaan bij eilandengroep Tonga kan niemand zijn ontgaan. Wetenschappers weten nog lang niet alles over de situatie daar, maar wat er voor zo'n knal nodig is en wat de gevolgen kunnen zijn, daar valt al wel iets over te zeggen.  Over wat voor type vulkaan hebben we het...


Egels blijken bron van superresistente bacterie

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  16-01-2022

Een internationaal team van onderzoekers heeft ontdekt dat op de huid van egels een schimmel te vinden is die antibiotica produceert. In reactie daarop worden bacteriën die daar ook zitten resistent.Deze specifieke superresistente bacterie is dus niet het gevolg van antibiotica gebruik door mensen,...


Gaan wormen ons helpen met allergieën?

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  15-01-2022

Wormpjes in je lichaam hebben: dat klinkt niet als iets wat je moet willen. Toch zijn er onderzoekers die denken dat de kronkelende diertjes onze gezondheid juist beter kunnen maken.  In 2020 infecteerde iemand zichzelf opzettelijk met een parasitaire rondworm door een paar larven met een pleister...


Mensen die harder sporten drinken ook meer alcohol

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  14-01-2022

Uit een onderzoek naar het gedrag van zo'n 40.000 Amerikaanse volwassenen zou blijken dat de mensen die het meeste sporten ook de meeste alcohol drinken.  De kans dat een fanatieke sporter een behoorlijke drinker is lijkt zelfs twee keer zo groot vergeleken met minder fitte mensen. Waarbij een beho...


Nanodeeltje maakt genetisch aanpassingen mogelijk in cellen in de wand van bloedvaten

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  13-01-2022

Onderzoekers hebben een nieuw nanodeeltje ontwikkeld waarmee het voor het eerst mogelijk wordt om cellen in de binnenwand van bloedvaten genetisch aan te passen. Voorheen lukte het niet om bijvoorbeeld het CRISPR-Cas-instrument in deze cellen af te leveren, omdat de gebruikelijke route met een virus...


Honden hebben het door als je van taal wisselt of onzin praat

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-01-2022

We wisten al dat honden goed zijn in woorden leren, maar nu blijken ze het ook heel goed door te hebben als je even in een andere taal praat of onzinwoorden gebruikt.  Honden zijn niet de enige dieren die chocola kunnen maken van de geluidspatronen in menselijke spraak, maar ze zijn er wel uitzonde...


Mini-sensor geïnspireerd op de ogen van de bidsprinkhaankreeft

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  12-01-2022

De inspiratie voor een nieuwe mini-sensor die in je telefoon past en waarmee je eten en materialen kunt analyseren werd gevonden in de ogen van de bidsprinkhaankreeft. Dit diertje kan met zijn ogen namelijk veel meer zien dan wij mensen. In plaats van onze drie fotoreceptorcellen waarmee we optisch...


Schimmel die op boomwortel leeft knoeit met de genen van de boom

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  11-01-2022

Bomen hebben schimmels nodig voor het opnemen van voedingsstoffen en water, maar nu blijken die schimmels zelf nogal de touwtjes in handen te hebben. We kennen natuurlijk veel schimmels die slecht voor planten zijn, maar in dit geval gaat het juist om schimmels die een hele positieve samenwerking me...


Dieren tellen door DNA uit de lucht te plukken

Luister  

Wetenschap Vandaag | BNR  /  10-01-2022

Om te ontdekken welke diersoorten er te vinden zijn in het water gebruiken wetensc